Posts tonen met het label Peel. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Peel. Alle posts tonen

woensdag 6 mei 2026

Intermezzo – Peelbrand

Op 1 maart 1932 woedde in de Peel bij Griendtsveen een grote brand. Het Algemeen Handelsblad berichtte een dag later:
‘Terwijl de Peel op verschillende plaatsen in vollen gloed stond, heerschte in de dorpjes aan den rand diepe rust. Dit is niet zoo onverklaarbaar als het voor buitenstaanders lijkt. Er gaat immers geen jaar voorbij zonder ten minste een flinken Peelbrand, ofschoon het zelden of nooit zoo hevig heeft gebrand als gisteravond en in den afgeloopen nacht.’
Ook in Horst lag niemand wakker van de brand, aldus het Algemeen Handelsblad:
‘In de Dorpsstraat van Horst kregen wij een boer in het licht van den schijnwerper. “Baas, waar brandt de Peel?” vroegen wij kort. “Is-t-er weer Peelbrand? Niks van ‘eheurd.”’

De Limburger Koerier bespeurde eveneens weinig opwinding:
‘Horst weet weinig van den peelbrand af, tenminste een late wandelaar, die zich naar huis spoedde, stond er verwonderd van te kijken, dat er zooiets als een peelbrand in de Peel aan den gang was.’
Afgelopen vrijdag woedde in de Peel bij Griendtsveen een brandje dat de brandweer in een mum van tijd onder controle had. Geen ‘vollen gloed’ dus. Toch heerste in ‘de dorpjes aan den rand’ ditmaal geen diepe rust. Althans niet bij Facebookend Horst aan de Maas. Dat stond in lichterlaaie. ‘Aangestoken’, was de eensluidende conclusie. Maar waarom? En door wie? ‘De roverheid zelf’, suggereerde iemand. Waarom dan? ‘Ze moeten iets doen om de mensheid meer belasting te laten betalen om de natuur te redden. Allemaal bewust... kijk maar eens wat onderhoud kost, en daarbij kunnen ze mooi angstzaaien zodat je nog meer belasting gaat betalen.’ Zou de overheid echt geen effectievere manieren weten om meer belastinggeld binnen te harken?


Nee, het was niet de roverheid, meenden anderen. Wie dan wel? Activisten! ‘Geeft toch te denken nu we worden gebrainwashed over de opwarming van de aarde, dit is geen toeval. Misschien eens rondkijken bij die klimaatactivisten, die gaan heel ver om hun zin te krijgen.’ Dus klimaatactivisten gaan in de Peel een fikkie stoken om de opwarming van de aarde te bevorderen? Zodat hun gelijk des te eerder wordt bevestigd?


Ja, het moeten wel activisten zijn geweest, denkt iemand anders, maar dan activisten uit een andere hoek. ‘Mensen geven defensie de schuld maar denk dat ze alle branden maar eens goed moeten onderzoeken. Is een groep die erachter zit. Activisten bijv!!’ Spijker op de kop volgens weer een ander: ‘Ook mijn gedachten. Mensen die een hekel aan defensie hebben.’ Ah zo! Dus mensen die een hekel hebben aan defensie stichten brand om defensie zo een slechte(re) naam te bezorgen?


Gruwelijk heimwee naar de nuchterheid van 1932.

vrijdag 13 februari 2026

Intermezzo – Ganzen

Vanochtend vlogen ze weer over, ganzen. Zoals zo vaak. Hele zwermen ganzen, komend vanuit noordoostelijke richting, ogenschijnlijk onderweg naar het zuidwesten. Tegen het vallen van de avond vliegen ze vaak in tegengestelde richting over, zoals nu, terwijl ik dit stukje tik. Waar komen ze vandaan? Waar gaan ze naartoe? Vliegen ze van de Maas naar de Peel en vice versa? Vliegen ze heen om te gaan foerageren (een woord dat voedsel zoeken uittilt boven een alledaagse bezigheid) en terug om te gaan slapen? En bovenal: wat bezielt de gans?


Ik zie ze, ik hoor ze, ik merk ze op, ze fascineren me. Maar ganzen ontroeren me niet. Bij Rutger Kopland (1934-2012) was dat anders. Voor zijn serie Van de schoonheid en de troost sprak Wim Kayzer in 2000 met de dichter. ‘Wat zijn de momenten waarop je ontroerd wordt?’, vraagt Kayzer op een gegeven moment. Kopland probeert een antwoord te formuleren maar concludeert uiteindelijk: ‘Dit zijn vage dingen waar moeilijk over te praten valt. Je kunt het wat mij betreft nog het beste duidelijk maken met dichtregels.’ Daarop leest hij zijn gedicht Over diepte voor:

Wat bedoelde je toen je zei: diepte
dat is een woord voor wat ik nu voel – diepte.

Er vloog een kleine groep ganzen over,
een ijskoude glasheldere hemel in december.

Dat is wat ik bedoel zei je: ganzen
godvergeten hoog hun dunne geschreeuw
wat is het dat alleen zijn samen
dat blinde lot

weten van die diepte die we hemel noemen
et is een heel oud gevoel – soort medelijden
ouder dan ik

ik heb dit mijn leven lang gezien en gehoord
ik heb als kind gedroomd dat ze me mee wilden nemen
ik weet nu dat ik ergens zou worden achtergelaten.

We bleven kijken en luisteren.


Daarop vervolgt Kopland: ‘Je vraag was: laat nou eens zien wat zo’n moment van ontroering eigenlijk is. Nou, dat zijn ganzen die ’s winters door de hemel vliegen. En dat mompelende gejammer van die dieren die ergens vandaan komen, ergens heen moeten en daar door die ijskoude lucht achter elkaar aanvliegen, elkaar afwisselen en solidair zijn met elkaar, een soort saamhorigheid en een soort loyaliteit. En tegelijkertijd ook dat oude daarin, van god, hoe lang heb ik dit al gehoord? Dit is een geluid dat ik al zó lang ken. Dat ken ik al zo lang als ik besta, ik ken het eigenlijk al langer dan ik er ben. Ik zal het nóg horen als ik dood ben, bij wijze van spreken. Dat ontroert me, dat geschreeuw van die beesten. Dat probeer ik dan duidelijk te maken. Dat is een ander antwoord dan wanneer je daar heel veel woorden voor probeert te vinden. Kayzer: ‘Dit is een goed antwoord.’ Kopland: ‘Ontroering is ganzen. Luister maar.’


Ontroering is ook luisteren naar Kopland en Kayzer. Ontroering zijn ook al die afleveringen van Van de Schoonheid en de troost. 

N.B. Bekijk hier de aflevering met Kopland (het fragment over ganzen en ontroering is te zien van 52.18 tot 58.51 minuten):

zaterdag 8 juli 2023

Intermezzo – Petra van de Peel

Lange tijd is het helaas wat stilletjes geweest aan het front van de lange, lange reeks van vergelijkingen van locaties en gebouwen in Horst aan de Maas met archetypische plaatsen, streken, gebouwen en wijken – denk bijvoorbeeld aan Wageningen van het Zuiden, Eiffeltoren van Horst en Florence aan de Langevensche Loop (klik hier voor een langere lijst). Aan die enigszins verontrustende stilte komt nu gelukkig een einde met de lancering van Petra van de Peel.


Misschien goed om Petra eerst even te duiden: Petra is een woestijnstad in Jordanië. De vele eeuwen geleden aldaar in de rotsen uitgehakte woningen behoren tot de zeven wereldwonderen en vormen de grootste toeristische attractie van Jordanië.


Zoals blijkt uit bijgaande foto's heeft Horst aan de Maas sinds kort zijn eigen Petra. En wel aan de Kulbergweg in Kronenberg, gelegen tussen Peelbergen Equestrian Centre en de voormalige vuilstortplaats Zuringspeel in America. In de steile rotsen hier ter plekke zijn de afgelopen maanden enkele tientallen rotswoningen uitgehouwen die de vergelijking met Petra beslist kunnen doorstaan. Ze missen weliswaar nog een beetje de verfijning van hun Jordaanse equivalent, maar wat niet is zal zeker komen: Keulen en Aken zijn ook niet op één dag gebouwd en de rotswoningen van Petra oogden tweeduizend jaar geleden ook aanzienlijk primitiever dan vandaag de dag.


Bovendien wordt nog steeds gebouwd aan de rotswoningen aan de Kulbergweg. Crisis in de bouw? Schaarste aan materialen? Gebrek aan personeel? Niet hier dan toch. Hier heerst een bedrijvigheid die haar gelijke niet kent. De ene bouwvakker is nog niet vertrokken of de andere arriveert alweer. En dat alles met een oogverblindende snelheid en een verfrissende blijmoedigheid.



Misschien komt het door de betrekkelijk recente totstandkoming, maar het Petra van de Peel heeft nog niet de erkenning gekregen die het verdient. Zelfs niet door de eigen gemeente, die er normaliter toch bepaald niet vies van is zichzelf positief op de kaart te zetten. 


Nooit te klein denken: als de Neder-Germaanse Limes, de Grachtengordel van Amsterdam en het ir. D.F. Woudagemaal – om maar eens een paar dwarsstraten te noemen – op de Werelderfgoedlijst van Unesco staan, waarom dan niet het Petra van de Peel? Wie pakt de handschoen op?

zondag 12 juni 2022

Intermezzo – Het leven der insecten in de Heere Peel

Je moet er wat bramenschrammen, insectenbeten en brandneteljeuk voor overhebben, maar de beloning is er ook naar: de Heere Peel zoals je ‘m nooit eerder hebt beleefd en zoals je ‘m hierna nooit meer zúlt beleven. Wel zaak om er snel bij te zijn: na vandaag is het gedaan met de pret die Drift Away heet.


Agata Siwek, kunstenaar uit Evertsoord, is een van de deelnemers aan Drrifft, een expositie van kunstenaars uit Horst en omstreken in de Heere Peel in America, te zien tot en met 30 oktober. Als extraatje heeft Agata dit weekend een route door de Heere Peel uitgezet. Die Heere Peel wordt alom aangeprezen als ‘natuurgebied’. Vreemd: veel kunstmatiger en aangeharkter dan hier valt natuur nauwelijks te beleven. De wandelpaden zijn zelfs voor het grootste deel verhard.


Op de route van Agata, Drift Away genaamd, ervaar je hoe natuur echt is en zelfs in de Heere Peel kan zijn: grillig, pijnlijk, lieflijk, gestructureerd, keihard, teder, monsterlijk, ongestructureerd, irritant. Desoriënterend is Drift Away vooral. Ook als je het gebied(je) goed kent, vraag je je telkens af waar je bent. Het gaat dan ook kriskras, kruip-door-sluip-door, slalommend door bosschages, steppes en drooggevallen slootjes en scherend langs ontwortelde bomen, eikenprocessierupsnesten en bramen- en brandnetelzeeën. Brekebeentjes kunnen beter thuisblijven.


Alsof dit allemaal niet genoeg is heeft Agata de route ook nog eens op zeventien plaatsen verrijkt met aan bomen bevestigde scheurkalenders. Die bevatten citaten uit Het leven der insecten, een boek van prof. dr. Konrad Günther. De citaten heeft ze zelf voorzien van tekeningen. Afscheuren van harte aanbevolen!


Ook al dateert Het leven der insecten uit 1938, het is uitermate pakkend en toegankelijk geschreven. Betoverend soms zelfs, romantiek is Günther niet vreemd. Lees bijvoorbeeld wat hij over ‘den stekelvader’ – het stekelbaarsmannetje, Günther houdt het niet bij insecten – schrijft:
‘Onvermoeid zwemt het trouwe, bezorgde diertje om zijn eieren heen en stormt met opgezette stekels en met de schitterendste kleuren, wanneer hij driftig wordt, op elken visch, die nadert, los en ook wel op de wijfjes van zijn eigen geslacht, want juist dezen eten de eieren graag. Waterinsecten, die komen aangekropen, pakt hij, draagt ze weg en laat ze een eind uit de buurt weer vallen.’

Aanschouw en ervaar het allemaal met eigen ogen, vandaag nog de hele dag in de Heere Peel, Lorbaan 9A in America!

P.S. Nadat ik gisteren de wandeling had voltooid, kon ik het, thuisgekomen, niet laten prof. dr. Konrad Günther te googlen. Geboren in 1874 in Riga, overleden in Freiburg in 1955. Zoöloog. Tal van publicaties, waaronder in 1922 Insektenleben, in 1938 in Nederland uitgebracht onder de titel Het leven der insecten. Maar dan: in 1937 lid geworden van de NSDAP. En drie jaar eerder al een tekst waarin hij zegt dat ‘Deutschheit’ en ‘Naturverbundenheit’ onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden en dat natuurbescherming noodzakelijk is voor behoud van het Duitse ras. Zum kotzen. En zoals altijd de vraag: kan, mag je de persoon en zijn/haar werk los zien van elkaar?

donderdag 17 februari 2022

Ingezonden – Essentie

Om wat voor reden dan ook verschenen vandaag geen bijdragen van de lokale politieke partijen in Hallo Horst aan de Maas. Om in deze leemte te voorzien heeft Horst-sweet-Horst alle aan de gemeenteraadsverkiezingen deelnemende partijen eenmalig de ruimte geboden om een stukje te publiceren: het stukje dat normaalgesproken in Hallo zou verschijnen of iets anders. Als eerste Essentie.  


Trots op Horst aan de Maas

Ik ben trots op onze gemeente. Ik woon er graag met mijn gezin. Het is goed bereikbaar, heeft veel voorzieningen, mooie wandelgebieden en fietsroutes. De Maas, de Peel en de kernen. Ik voel me hier thuis.

Ik reis regelmatig naar diverse delen van Nederland. Vaak krijg ik de opmerking “moet je helemaal naar Limburg?”. Maar Rotterdam is anderhalf uur en Amsterdam is ietsje verder. Vaak verbaasde reacties. De reistijd tussen de steden onderling is vaak al een uur en ik reis niet veel langer. Maar hier kan ik genieten van de rust, ruimte en de natuur. Die woonkwaliteit mogen we best meer uitdragen. Misschien zijn we soms te bescheiden. De cultuur van “niet lullen maar poetsen”. Dat is ook de kracht van onze gemeente en heeft ons al veel gebracht!

Afgelopen raadsperiode heb ik me ingezet voor het behoud van De Weisterbeek als centrumschool. Ik heb me hard gemaakt voor meer speelvoorzieningen en voor versnelling van de woningbouwopgave. Ons eerdere 300-woningenplan zorgde voor een 1.000-woningenplan.  Komende raadsperiode ben ik weer verkiesbaar. Ik wil van Horst aan de Maas de beste woongemeente van Limburg te maken. Een plek waar het goed wonen is, je kunt recreëren en waar je een prima uitvalsbasis hebt.

Ik wil graag investeren in verdere vergroening en verduurzaming van onze gemeente. Daarmee maken we onze mooie gemeente klaar voor de toekomst. De toekomst van onze kinderen. Zodat ook zij hier weer prettig kunnen wonen en trots kunnen zijn op Horst aan de Maas.

Jeroen Brouns, raadslid Essentie

zondag 23 januari 2022

Wandelpartner (1) | Dirk Verberne

Toch maar eens vaker verslag gaan doen van wandelingen met anderen. Ook als zo’n ander nét aan de verkeerde kant van de provincie- en gemeentegrens woont. Zoals Dirk Verberne. Vorige week zondag wandelde ik met de beeldend kunstenaar (klik hier) door de Deurnese Peel. Dirk (39) woont al zijn hele leven in Helenaveen, de laatste elf jaar in een voormalig Peelwerkershuisje aan de Soemeersingel, de doorgaande weg tussen Helenaveen en Griendtsveen.


Dirk maakt zich zorgen. Over de Peel. Zíjn Peel, de Deurnese Peel, die hem sinds zijn geboorte omringt, waarvan hij elke betreedbare vierkante centimeter heeft betreden. Hij gunt iedereen zijn of haar verre vakanties, maar hij komt zelf niet veel verder dan Frankrijk. En zelfs dat had van hem niet per se gehoeven: hij heeft genoeg aan de Peel, in zijn eigen achtertuin. Wat hij het liefste doet? ‘Door de Peel struinen’ – ik zou het schûpe noemen.


Maar die Peel staat in brand. Niet letterlijk, zoals in het voorjaar van 2020, wel figuurlijk, ook al mag ‘vernatting’ dan het doel zijn van de herinrichting van de Deurnese Peel die sinds vorig jaar gaande is. ‘Project Leegveld’ noemen Staatbosbeheer en Waterschap Aan en Maas het. Doel: het natter maken van het gebied om het hoogveenlandschap in stand te houden. Enkele getallen om de omvang van het project te illustreren: het gaat om circa duizend hectare, er worden kades aangelegd met een totale lengte van veertig kilometer, sloten en greppels met een totale lengte van eveneens veertig kilometer worden gedempt, er komen 45 stuwen.


De Peel hóórt desolaat te ogen. Maar zo desolaat als nu heb ik de Peel nog nooit gezien. Wat meer zegt: Dirk evenmin. We betreden de Deurnese Peel op het punt waar de Soemeersingel overgaat in de Helenaveenseweg, precies op de grens van de gemeenten Horst aan de Maas en Deurne. Zover het oog reikt is bijna alle vegetatie verwijderd. Wijken, de zijkanalen die zijn gegraven voor de afvoer van gewonnen turf, liggen vol met gekapte berken of zijn dichtgestort met zand.


Overal sporen van rupsbanden. Brede paden zijn aangelegd om gigantische machines toegang te verschaffen.



‘Kijk daar,’ wijst Dirk, ‘dat was tot een paar maanden geleden een bosperceel.’ Nu resteren alleen nog wat stammetjes, allemaal op dezelfde hoogte afgezaagd. Dirk heeft er een hard hoofd in of de specht zich hier nog zal vertonen. Hij weet, zeker na de brand van 2020, dat de natuur zich snel herstelt. Toch heeft hij grote vraagtekens bij deze gigantische operatie. Hij hekelt de tekentafelwijsheden, de financiële belangen die ermee gemoeid zijn, de alom aanwezige prikkeldraad, de vernietiging van historische landschapselementen zoals de wijken, de veronachtzaming van natuurlijke hoogteverschillen in het gebied, het telkens wijzigen van de plannen zonder dat de dorpsbewoners daarvan op de hoogte worden gesteld – laat staan dat ze erin worden gekend. ‘Alles moet kapot.’ De grote gum noemt hij het: ‘De grote gum die alles aantast wat mijn dorp zo eigen maakt, waarom ik er zo graag woon.’


We zijn inmiddels weer bebouwd gebied genaderd. Zelfs hier worden historische landschapselementen zoals een productiebos met Ardense trekjes, smalle kanaaltjes en sfeervolle lanen in hun voortbestaan bedreigd.


Waarom toch, vraagt Dirk zich af. Waarom toch, vraag ik me af.