Posts tonen met het label champignons. Alle posts tonen
Posts tonen met het label champignons. Alle posts tonen

zaterdag 8 maart 2025

Intermezzo – Henriëtte Bels-Koning

Vandaag, op 8 maart, Internationale Vrouwendag, moet ik denken aan een vrouw die geregeld bij mijn opa en oma in hun bungalow aan de Julianastraat op bezoek kwam. In mijn herinnering was het een statige vrouw met een knotje, ongeveer van de leeftijd van mijn respectievelijk in 1906 en 1908 geboren opa en oma. Ze kwam altijd op de fiets, zoals het betaamt een statige fiets. Het bijzondere van die fiets waren de moffen aan beide uiteinden van het stuur. Nooit eerder gezien, later evenmin.

Wat de connectie was tussen de vrouw en mijn opa en oma, weet ik niet zeker. Mogelijk was de vrouw net als mijn opa – Meerssenaar van geboorte – afkomstig uit Zuid-Limburg. Vreemd genoeg heb ik dan weer niet het idee dat ze in dialect met elkaar spraken. De vrouw had ook een man, maar ik geloof niet dat ik die ooit heb gezien. Ze woonden in een bungalow aan de Paulus Potterstraat, als ik me niet vergis. Ze hadden geen kinderen, als ik me niet vergis. Wel een hond, als ik me niet vergis. Een herdershond, als ik me niet vergis. Een herdershond die Vosje heette, als ik me niet vergis. Verzorgde mijn opa Vosje misschien als de vrouw en haar man elders verbleven?

Mevrouw Bels (zittend tweede van links) en haar echtgenoot Pieter (staand uiterst links) bij de oprichting van het Proefstation op 27 juni 1957 (foto overgenomen uit Horster historiën deel 3)
De vrouw had iets te maken met champignons, zoveel begreep ik er wel van als kind. Pas veel later werd me duidelijk dat dr. Henriëtte Christina (‘Jet’) Bels-Koning een absolutie grootheid was op het gebied van onderzoek naar champignons. ‘Zij was de grondlegster van het wetenschappelijk onderzoek voor de bedrijfstak’ stond in de advertentie die Stichting Proefstation voor de Champignoncultuur plaatste bij het overlijden van ‘mevrouw Bels’ (zoals ze bij mij bekend stond) in 1993.

Mevrouw Bels (staand vierde van links) op Trafalgar Square in Londen, september 1958 (foto overgenomen uit De champignoncultuur, november 1958)
Wat informatie bij elkaar schrapend kom ik er nu achter dat mevrouw Bels inderdaad van de leeftijd van mijn opa en oma was en inderdaad net als mijn opa uit Zuid-Limburg kwam – ze werd in 1905 geboren in Houthem. Ze promoveerde in 1933 aan de universiteit van Utrecht. In 1944 huwde ze met de vijf jaar jongere bioloog Pieter Bels, ook al een beroemdheid op het gebied van de champignonteelt. Samen deden ze van 1944 tot 1952 onderzoek naar de samenstelling van champignoncompost in een laboratorium in Houthem. Toen dit onderzoekscentrum werd opgeheven, zetten ze hun onderzoek voort in het Canadese Quebec. In 1957 keerden ze terug naar Nederland toen in Horst de Stichting Proefstation voor de Champignoncultuur werd opgericht. Pieter werd aangesteld als directeur, zijn echtgenote als onderzoeker. Tot de opening van het Proefstation aan de Venrayseweg in 1959 deed hun woning aan de Meterikseweg dienst als kantoor, bibliotheek en laboratorium.

De heer en mevrouw Bels in de beginjaren van hun champignononderzoek (foto overgenomen uit Horster historiën deel 3)
Pieter Bels bleef tot 1968 directeur van het Proefstation. Hij overleed in 1983. In 1963 memoreerde hij in het Algemeen Dagblad: ‘Wij hebben elkaar leren kennen toen wij samen biologie studeerden in Utrecht. Ik heb het vak van mijn vrouw geleerd; die was al assistente van hoogleraren toen ik in Utrecht kwam.’ Mevrouw Bels in 1965 in Trouw:
‘Je praat over champignons, je staat er mee op en je gaat er mee naar bed. Interessant, dat ik de enige Nederlandse biologe ben die zich met de champignonteelt bezig houdt? Helemaal niet. Wat maakt het nu uit of je dit als man of als vrouw doet. Ik ben gewoon wetenschappelijk ambtenaar in het proefstation. Jaren geleden heb ik me met populierenziekten bezig gehouden. En bovendien, ik ben niet de enige vrouw, die hier werkt...’

In Horst is een straat vernoemd naar Pieter Bels. In Horst is geen straat vernoemd naar mevrouw Bels. Zo lang dit zomaar kan blijft Internationale Vrouwendag nodig.

(Dit stukje is mede gebaseerd op P.M. Schaper, ‘Van Houthem naar Horst. Onderzoek, voorlichting en onderwijs voor de champignonteelt’ in: Horster historiën 3 (Horst 1992) 269-290)

maandag 18 mei 2015

Klein mysterie 647 – Prime Champ

Horst sweet Horst. Ik geef toe: bozige stukjes over ’t Gasthoês, over de machinaties van het CDA, over de teloorgang van het buitengebied of over het gehannes met de bibliotheek mogen soms een andere indruk wekken, toch blijft het voor mij in wezen altijd Horst sweet Horst. Ietwat kneuterig, desalniettemin beslist niet onaangenaam om te wonen en te leven. We hadden het aanzienlijk slechter kunnen treffen. Horst sweet Horst dus.
Is Horst werkelijk zo sweet als waar ik het voor houd? Fundamentele twijfel over het antwoord op die vraag bekruipt me slechts zelden. Afgelopen vrijdagavond, na thuiskomst van VVV-FC Oss, beleefde ik rond de klok van tien zo’n zeldzaam moment. NRC Handelsblad voor m’n neus. Hé, een artikel over Prime Champ! Prime Champ: een van de grootste champignonbedrijven van Nederland met vestigingen in onder meer Horst en Venlo, achthonderd overwegend Poolse werknemers en een jaarlijkse omzet van 65 miljoen euro, in 2013 failliet gegaan, nadat justitie een jaar eerder een inval had gedaan omdat er mensonwaardige arbeidsomstandigheden zouden heersen. Afgelopen woensdag hield de Roermondse rechtbank een regiezitting over Prime Champ. En daarover ging het in de NRC.
 Auteur Paul van der Steen citeert officier van justitie Eveline Melssen-Westphal:
‘Aan de muren hingen lijsten waarop goede en slechte pluksters met naam en toenaam werden genoemd. De leiding dreigde vaak met sancties, boetes en ontslag. Er was sprake van intimidatie door vernederen, beledigen, schelden, schreeuwen, vloeken, vrouwonvriendelijk gedrag en voortdurende controles op de werkvloer.’
Paul van der Steen schrijft over de leefomstandigheden van het personeel: 
‘Poolse werknemers stonden volgens justitie verplicht een deel van hun loon af voor onderdak en eten. De woonruimtes waren volgens het Openbaar Ministerie te klein. De maaltijden waren kwalitatief onder de maat en moesten ook betaald worden als ze niet werden genuttigd. Dankzij een ingenieus administratiesysteem leek er voor de buitenwereld niets aan de hand.’
Paul van der Steen schrijft over het aftappen van de telefoon van directeur Geert Verdellen: 
‘Dat leverde onder meer een aantal verklaringen voor zijn werkwijze op. “Er zijn twee regels: twaalf uur per dag werken, zes avonden in de week”, zei hij in een telefoongesprek. En op een ander moment: “Wie in Nederland volgens de regels verloont, heeft geen bestaansrecht.”’
Paul van der Steen schrijft over de getuigenverklaringen: 
‘In een geval zou een chef toenadering hebben gezocht tot een plukster, die daar niet op in wilde gaan. Haar ook bij Prime Champ werkzame moeder zou daarop een plek in het bedrijf hebben gekregen waar de pluknormen nog lastiger te halen waren. Een schoonmaakster vertelde dat ze uit paar sadisme werd gedwongen om haar werk te doen met een tandenborstel. Een ander vergeleek de omstandigheden bij Prime Champ met concentratiekamp Auschwitz. Rechter Vincent van Deventer maakte alvast duidelijk die vergelijking “een dieptepunt” te vinden.’
Nee, met Auschwitz mag je het niet vergelijken, al ligt de verleiding wel op de loer, met die tandenborstel. En nee, de rechter heeft nog niet geoordeeld. Maar mag ik het allemaal misschien toch alvast walgelijk, ik herhaal: W-A-L-G-E-L-I-J-K, noemen? Hoezo Horst sweet Horst?  

maandag 14 april 2014

Klein mysterie 555 – (Cham)pignons

Tja, nu zelfs ministers het veroordelen als je niet ‘actief naar buiten’ treedt met je zonden, wordt de grond me te heet onder m’n voeten. Daarom bij dezen een openbare schuldbekentenis, een actief naar buiten treden met míjn begane zonde.

Het is een nog vrij verse zonde: ik beging haar afgelopen zaterdag, 12 april 2014, tussen 16.39 en 16.41 uur, aan de Peelheideweg in America, iets voorbij de kruising met de Gerard Smuldersstraat en de Lorbaan. Daar ligt het voormalige Proefstation voor de Champignoncultuur, van Horst uit gezien aan de linkerkant van de weg. Ik passeerde het op de fiets, komend vanuit westelijke richting. Hoewel ik het voormalige Proefstation wel vaker fietsend passeer, viel nu ineens mijn oog op dit aan een verroeste paal bevestigde bordje:
Een vrij curieus bordje, zo bleek me bij nadere inspectie:
Het bordje bevatte de met twee grijze gleufschroeven bevestigde restanten van wat ongetwijfeld ooit een Art. 461-bordje was geweest. Het bijzondere was dat onder de restanten van dat Art. 461-bordje een ander bordje schuilging. Een bordje met een slechts gedeeltelijk zicht- en leesbaar opschrift. En dat slechts gedeeltelijk zicht- en leesbare opschrift prikkelde mijn nieuwsgierigheid zodanig, dat ik na een minutenlange innerlijke worsteling (‘Gij zult zelfs restanten van verweerde Art. 461-bordjes onaangeroerd laten’), in kleine stapjes mijn zonde beging.  



‘Verkoop van champignons’, zult u zeggen. Lijkt op het eerste gezicht inderdaad voor de hand te liggen. Maar als er daadwerkelijk ‘Verkoop van champignons’ op het onderliggende bordje had gestaan, zou het er ongeveer zo hebben uitgezien:
Hoewel ik op het gebied van bordjes-met-opschrift al heel wat heb meegemaakt, zou dat qua vlakverdeling toch wel heel erg kras zijn. Wie weet is het bordje wel gemaakt door een vrij formeel iemand en stond er dit:
Andere optie: de medewerkers van het voormalige Proefstation waren het moe dat mensen de godganse dag kwamen vragen of ze de champignons ook verkochten. Om van het gezeik af te zijn hingen ze op een gegeven moment dit bordje op:
Al is het natuurlijk ook mogelijk dat het voormalige Proefstation, toen het al wat slechter ging, een verkoper van fietsonderdelen onderdak heeft geboden:
Terwijl ik verwachtte dat mijn burgerlijke ongehoorzaamheid tot duidelijkheid zou leiden, heeft ze het raadsel slechts vergroot. Boontje komt om zijn loontje – berouw komt na de zonde. Wat rest is de hoop op genade van Hem.

maandag 7 oktober 2013

Klein mysterie 487 – Verval (1)

‘Verpauperd pand Bondserf doorn in het oog’, kopte Hallo Horst aan de Maas vorige week. Bewoners van het Bondserf in Meterik bleken zich te storen aan de staat waarin een voormalige champignonkwekerij aldaar verkeert. De plaatselijke dorpsraad trok bij de gemeente aan de bel en die gaat nu onderzoeken of ze maatregelen kan nemen en zo ja welke.
Dorpsraadslid Sjaak Jenniskens zegt in het artikel: ‘Zoals het er nu bijligt, is het in elk geval geen fraai gezicht, om het maar zacht uit de drukken.’ Hetgeen wordt beaamd door burgemeester Kees van Rooij: ‘We zijn het met de dorpsraad eens dat het er op dit moment niet uitziet.’
Omdat het altijd beter is te vertrouwen op je eigen oordeel dan op dat van anderen, heb ik me afgelopen week eens ter plekke begeven. Het zal wel weer aan mij liggen en ik verkeer misschien nog wat al te zeer onder invloed van William Christenberry, maar ik zag aan het Bondserf iets heel anders dan Sjaak Jenniskens, Kees van Rooij en de bewoners. Wat ik zag?
Ik zag jarenlange verwaarlozing die hier een klein paradijs heeft geschapen. Ik zag planten, struiken en bomen die zonder menselijk ingrijpen gewoon hun gang zijn kunnen gaan. Ik zag de grip die de tand des tijds langzaam begint te krijgen op de opstallen van de voormalige champignonkwekerij. Ik zag een eldorado voor een kat.
Ik zag een gedroomd decor voor buitendingen, een gedroomd decor voor jongeren die zich voor even willen onttrekken aan het ouderlijk gezag, een gedroomd decor voor belevingstheater. Ik zag kortom fantastisch verval. In de Romantiek zouden ze er een moord voor hebben begaan. En wat zeggen Sjaak en Kees: ‘Geen fraai uitzicht.’ ‘Het ziet er niet uit.’
Erken nou verdorie toch eens dat ook in verval schoonheid kan schuilen. Omarm het verval, koester het! Verval hoort nu eenmaal bij de Werdegang van dingen. Waarom zou je je daarvoor schamen? Waarom zou je het verbergen? Is zo’n perceel in staat van ontbinding niet veel spannender, uitdagender, prikkelender dan de zoveelste steriele tuin, fantasieloze woning of eenvormige parkeerhaven die Sjaak en Kees er ongetwijfeld graag voor in de plaats zouden willen zien? Waarom moet in godsnaam toch altijd alles ‘netjes’ zijn?
O ja, nog iets. Als daadwerkelijk een omheining rond het perceel nodig is, waarom dan niet op de manier zoals bij deze woning in aanbouw op de kruising Kraneveldweg – Kranestraat?
Ziet er minstens zo afschrikwekkend uit als het bouwhek en verspert bovendien niet het uitzicht op deze parel aan de kroon van Horst aan de Maas (even voor alle duidelijkheid: met 'deze parel' doel ik uiteraard op de champignonkwekerij en niet op het huis in aanbouw). 

maandag 31 december 2012

Intermezzo – Nieuwjaarstoespraak

Wat Anne Jan Roeleveld kan, kan Horst-sweet-Horst ook. Anne Jan kreeg door een handigheidje toegang tot de kersttoespraak van Bea; Horst-sweet-Horst kreeg door een handigheidje toegang tot de nieuwjaarstoespraak van de burgemeester van Horst aan de Maas, Kees van Rooij. Verschil tussen Anne Jan en Horst-sweet-Horst is wel dat eerstgenoemde de hele toespraak liet uitlekken, terwijl Horst-sweet-Horst volstaat met één passage, zodat de rest morgen nog een verrassing is. Overigens is het de vraag of de burgemeester de betreffende passage zelf heeft geschreven. In de kantlijn stonden namelijk de letters ‘LL’ gekliederd, misschien niet geheel toevallig de initialen van een niet nader te noemen wethouder van Horst aan de Maas. Enfin, hier komt de betreffende passage:

‘En dan, dames en heren, wil ik, nu ik toch aan het omkijken ben, ook graag even met u terugblikken op iets dat ons in 2012 als Horst aan de Maas op de kaart heeft gezet. Niet alleen in Nederland, nee, in heel Europa. Iets waarvan de opbrengst in 2012 misschien nog een beetje tegenviel, maar tevens iets waarvan onze prachtige gemeente in 2013 en de jaren daarna beslist ontzettend veel zoete en rijpe vruchten gaat plukken. Spin-off noemen we dat in vakjargon. Ik merk aan uw reacties dat u al weet waar ik op doel … ja … inderdaad … de uitzendingen van het televisieprogramma Keuringsdienst van Waarde van 20 en 27 december!
Zonder dat we er iets voor hebben hoeven doen, gaat onze naam als champignondorp nu toch maar mooi al dagenlang over de wereld. Van alle kanten hebben we er reacties op gekregen, tot uit Polen toe. Voor het eerst sinds tijden hebben we weer eens een 101-tje gescoord op Teletekst. Naar verluidt heeft de minister van Sociale Zaken, de heer Asscher, zelfs z’n kerstreces onderbroken om de uitzendingen te kunnen aanschouwen. Zet onze fantastische zomaar even ook in Den Haag op de kaart. [applaus]
Ja, dames en heren, u zult het met me eens zijn, als het begrip ‘Horstpromotie’ ooit ergens op van toepassing was, dan wel op die twee uitzendingen. En hoewel de tweede uitzending dus pas enkele dagen achter ons ligt, zijn de positieve effecten nu al allerwegen merkbaar. Tot in de verre omtrek zijn alle hotels voor de komende weken volgeboekt met journalisten. Denk u eens in hoeveel airtime dat Horst aan de Maas oplevert! En geheid in prime time, want u bent het hopelijk toch met me eens dat het behoorlijk uniek is wat zich in onze champignonsector allemaal afspeelt? [applaus]
En, dames en heren, laten we zoals gezegd vooral ook de spin-offeffecten niet vergeten die op ons liggen te wachten. Niet alleen in 2013, nee, tot in lengte van jaren. Ik verheug me bijvoorbeeld nu al op het bezoek van de leden van de Commissie voor de Rechten van de Mens. En ons mooie Nationaal Asperge- en Champignonmuseum De Locht zal absoluut garen spinnen bij een tentoonstelling over hoe het allemaal zo gekomen is. Zou het in dit kader overigens geen goed idee zijn om in navolging van de zichtstal ook een zichtcel in te richten? Ik durf de voorspelling wel aan dat het ook daar zou stormlopen. [applaus]
Ten slotte zou ik criticasters, want die zijn er natuurlijk ook weer – zuurpruimen heb je altijd en overal [instemmend gelach] – graag willen herinneren aan de wijze woorden van mijn illustere voorganger, die een jaar of tien geleden na het binnenslepen van een groot evenement de memorabele woorden sprak: ‘No guts, no glory.’ [staande ovatie]
Tot zover. Wilt u trouwens zorgen dat de burgemeester dit stukje niet onder ogen krijgt? Anders zou ie ook nog in staat zijn bovengenoemde passage over te slaan en daar is ze toch echt te mooi voor.