Posts tonen met het label appels. Alle posts tonen
Posts tonen met het label appels. Alle posts tonen

zaterdag 7 september 2024

Intermezzo – Schume (2)

Telkens weer strelend om te merken dat een stukje wordt gelezen en reacties oproept. Zoals het stukje vorige week over schume (klik hier), een dialectwoord dat je tekort doet door het met ‘stelen van vooral fruit’ te vertalen, hoewel het dat volgens de letter der wet wel is. Zoals vorige week betoogd zie ik schume eerder als een kwajongensstreek, een vorm van baldadigheid.


Sommige lezers vroegen zich af wat het verschil is tussen schume, schoepe en jatte. Iemand zag een opwaartse lijn in de ernst van het vergrijp: ‘Te beginnen bij schume (een appel van de boom) naar schoepe (een glas in een café, wat je verzameling aanvult) en dan jatte (een fiets of groter voorwerp).’ Dit komt naadloos overeen met mijn interpretatie van deze begrippen.


Mijn vermoeden dat vooral jongens zich bezondigen aan schume werd door een aantal lezers tegengesproken. Vrouwelijke lezers welteverstaan. Ervaringsdeskundigen zelfs, die net als ik herinneringen ophaalden aan appels schume in de boomgaard aan de Vliegert in Castenray: ‘Ok megjes die noa Boschveld fietste schuumde huur! De ierste ni-je appels zien zó lekker. Ikzelf durfde ‘t aan en woord geliek bestraft mit unne groete scheur in miene jas door de peendroad.’ Een andere vrouwelijke lezer: ‘Totdat de boer in de bongerd lag en je schooltas van de fiets trok. Die kon je dan met je ouders op komen halen.’ Ook anderen refereerden aan de eigenaar van de boomgaard die schumers met hun ouders bij hem thuis ontbood. Dat de politie er niet aan te pas hoeft te komen, onderscheidt schume trouwens misschien ook wel van jatte. 


Weer een andere lezer wiep de prikkelende vraag op of het welbewust niet scannen van producten aan de zelfscankassa misschien een eigentijdse variant op het schume van vroeger is. Ik ben geneigd die vraag met ‘nee’ te beantwoorden. Omdat dit vergrijp een breder scala van producten bestrijkt dan uitsluitend fruit, maar nog meer omdat het welbewust niet scannen van producten aan de zelfscankassa het element van goedmoedigheid ontbeert dat schume voor mijn gevoel wel heeft. Maar heel af en toe bewust per ongeluk bij een steenrijke grootgrutter een product vergeten te scannen beschouw ik nu ook weer niet als een halsmisdrijf. Ik zou het eerder willen kwalificeren als schoepe. Trek hier trouwens niet de conclusie uit dat ik me schuldig zou maken aan zelfscankassabedrog. Dat heeft in dit geval niets te maken met mijn notoire braafheid. Wel met het feit dat ik een principieel zelfscankassamijder ben. Daarover een andere keer misschien meer.

(Dit stukje verscheen afgelopen woensdag in iets andere vorm ook in Via Horst-Venray)

donderdag 29 augustus 2024

Intermezzo – Schume

Graaiend in de grabbelton die dialect heet, stuitte ik een dezer dagen op het werkwoord schume. Als de zomer op z’n laatste benen loopt, breken namelijk de hoogtijdagen van het schume aan. Althans voor mijn gevoel en althans vroeger.


Beeld dat onmogelijk uit mijn geheugen is te griffen: appels schume eind jaren zeventig uit de grote boomgaard aan de Vliegert, in het buitengebied van Castenray. Veel bedreven bezigheid door uit Horst en omstreken afkomstige leerlingen van Boschveldcollege en Jeruzalem in de eerste weken na de grote vakantie. Maar niet door mij. Waarom niet? Lafjes zou ik kunnen zeggen dat de smaak van het aldaar geteelde ras appels me niet aanstond. Of dat mijn vaste route van en naar Boschveld via de destijds nog onverharde Oosterbosweg verliep. Maar het eerlijke antwoord is dat ik te braaf was om appels te schume.    


Schume is een woord dat voorkomt in de dialectwoordenboeken van zowel Horst (schume) als Meerlo-Wanssum (schümme) als Sevenum (schûme) als Venray (schume). Betekenis? ‘Kleine diefstal’ volgens het Venrays woordenboek. Het dialekt van de gemeente Meerlo-Wanssum zegt ‘stelen op kleine schaal, b.v. appels en kersen door jongens’. Zou best eens kunnen kloppen dat vooral jongens zich eraan bezondigen. ‘Stelen’ of ‘diefstal’, zoals al die woordenboeken zeggen, zal het volgens de letter der wet ongetwijfeld zijn. Toch zie ik schume eerder als een sport om te ontkomen aan de grijpgrage handen van de eigenaar van de fruitbomen. Om het fruit zelf is het de schumers veel minder te doen, vermoed ik. Beschouw het als een vorm van baldadigheid, iets dat irritant kan zijn maar waar je verder niet al te dramatisch over moet doen.


Wordt er tegenwoordig nog geschuumd? Weinig, naar mijn idee. Wordt er tegenwoordig nog illegaal fruit geplukt in boomgaarden? Evenveel als vroeger lijkt me. Wat is dan het verschil? Dat het werkwoord schume – ‘schuimen’ is trouwens het Nederlandse equivalent – vandaag de dag nauwelijks nog wordt gebruikt. Is dat jammer? Ja, in mijn ogen is de teloorgang van het dialect een verarming, het dialect is een factor die mede onze identiteit bepaalt. Maar soms gaan dingen zoals ze gaan. Tegen bepaalde ontwikkelingen is het nagenoeg onmogelijk weerstand te bieden. Ik vrees dat dat ook voor het dialect geldt, alle subsidies en speciale stimuleringsprogramma’s ten spijt. De verarming van het dialect zal in steeds hoger tempo voortgaan totdat het over enkele generaties is verworden tot folklore.

Wie nog wil gaan schume kan daar maar beter niet te lang meer mee wachten.  

(Dit stukje verscheen gisteren ook in Via Horst-Venray)

vrijdag 17 juli 2020

Intermezzo – Venray – Horst

Dit jaar geen roadtrip, geen exclusief resort, geen jungletocht, geen overvol strand, geen backpacken. Wél de ideale zomer voor een ander type reis: een sentimental journey. Horst – Venray, eind jaren zeventig, begin jaren tachtig van de vorige eeuw. Vorige week heen (klik hier), vandaag terug.


De dagelijkse Boschveldkwelling zat er weer op, nu met gezwinde spoed huiswaarts. Een beetje tempo maken nadat de zoemer was gegaan betekende dat je de fietsfile voorbleef en een tijdwinst boekte die tot wel tien minuten kon oplopen. Voor sommigen was het cafetaria aan de Albionstraat (prachtige straatnaam) in Leunen een vaste pleisterplaats. Was het niet vernoemd naar de (Zuid-Limburgse?) eigenaars, iets in de trant van Theo & Thea? Ik beperkte me tot heel af en toe een softijsje. Een stukje verderop aan de andere kant van de straat een donker winkeltje waar snoep en waarschijnlijk nog wel meer werd verkocht. Uitgebaat door een ouder, zeg maar gerust bejaard, echtpaar. Ook hier kwam ik slechts hoogstzelden. Nadat de winkelbel was gegaan duurde het een eeuwigheid voordat een der echtpaarhelften zich vertoonde. Naar verluidt misbruikte deze of gene die eeuwigheid wel eens voor een illegale greep uit de snoepvoorraad.

Voorbij Leunen weer het fietspad op, aan de verkeerde kant van de weg. Altijd opletten voor de tegemoetkomende jongens uit Venray die in Hegelsom op de biologische school zaten. Geen types om héél graag mee in botsing te komen. Bij het Schoor oversteken, rechts en meteen links De Vliegert op. Bij het enige huis daar nog steeds dezelfde gribus als ’s ochtends, dezelfde gribus als altijd. Dan, afhankelijk van m’n fietsgezelschap, rechtsaf de Oosterbosweg op of rechtdoor richting de Pès. Voor nu rechtdoor, met al snel aan de rechterkant een enorme appelboomgaard. In de oogsttijd liep er in de berm voorbij de boomgaard een heel spoor van appels waarin twee of drie keer was gebeten – de kick van het schume was groter dan de smaaksensatie.

Aan het einde van De Vliegert linksaf en meteen rechts, de Middelijkseweg op, de Pès in. Altijd weer die huivering bij het passeren van het pad waar zich enkele jaren eerder een man had verhangen. Nu alleen nog de Molengatweg trotseren en de dagelijkse beproeving was weer doorstaan.

maandag 7 oktober 2013

Top 5 – Horster appeladresjes

Zoetermeer, 3 oktober 2013

Geachte heer Moorman,

Elke week weer lezen wij met veel plezier uw stukjes. U zult begrijpen dat we het vooral waarderen dat u daarin regelmatig aandacht schenkt aan fruit. Wat ons wel opvalt is dat u daarin een opmerkelijke voorliefde aan de dag legt voor de zachte fruitvariant. Vooral blauwe bessen en kersen schijnen uw bijzondere voorliefde te hebben. Natuurlijk staat het u volkomen vrij bepaalde voorkeuren te koesteren. Desalniettemin zouden wij als brancheorganisatie een zeker evenwicht bijzonder op prijs stellen. U zou namelijk eens moeten weten hoe verkoopbevorderend uw stukjes zijn! De thuisverkopers zien hun omzet vaak met wel dertig tot veertig procent stijgen als u weer eens de loftrompet heeft gestoken over de verrukkingen van het lokale zacht fruit. Wij willen u daarom vriendelijk verzoeken ook eens de schijnwerper te richten op het hard fruit. Daartoe behoren immers eveneens met veel zorg en toewijding in het Horsterse geteelde fruitsoorten. Wat dacht u bijvoorbeeld van een Horst-sweet-Horst top 5 van Horster appeladresjes?   

Wij vertrouwen erop dat deze brief enig gewicht bij u in de (fruit)schaal zal leggen.

Met fruitige groet,

namens de Nederlandse Fruittelersorganisatie Sectie Hard Fruit,

James Grieve
Zucht. Diepe zucht. Wil je na de top 5 van Horster pompoenenadresjes van vorige week eindelijk een punt zetten achter die top 5-en van groente- en fruitadresjes, krijg je zó’n brief. Een bijzonder vleiende brief, vriendelijk van toon, een beetje nederig zelfs. Zeg nou zelf, het is toch onmogelijk daar weerstand aan te bieden? Dus contrecoeur en met de plechtige belofte dat dit voorlopig de laatste top 5 van groente- dan wel fruitadresjes is, komt hier de Horst-sweet-Horst top 5 van Horster appeladresjes:

5. Apostelweg, Griendtsveen
Allemaal net iets te geacheveerd naar mijn smaak.

4. Blaktdijk, Sevenum
Voor appelnitwits als ondergetekende zijn aanwijzingen als ‘zacht zure handappel’ (Dubbele Bellefleur), ‘smaak: zachtzuur; goede moesappel’ (Jaune) en ‘frisse, zoete appels’ (Gravensteiner)
een bijzonder welkome service.

3. Venrayseweg, Horst
Het staat er niet bij, maar het zou me niet verbazen als de kinderen de opbrengst zelf mogen houden. Evenmin zou het me verbazen als dat ‘verse’ er later aan is toegevoegd. 

2. Helenaveenseweg, Griendtsveen
Het kan niet op: onbespoten appels, handgeschreven briefje, als geldkistje fungerend zilveren konijn én plastic zakken om de Elstar in te doen.  

1. Hoek Kranestraat – Kraneveldweg, Horst
Bijzonder ruim aanbod van verschillende soorten, waaronder zelfs het Serums Striepke. Ton van Reen zou er z’n vingers bij aflikken.
En ook nog allemaal voor het goede doel!