Posts tonen met het label muziek. Alle posts tonen
Posts tonen met het label muziek. Alle posts tonen

maandag 6 april 2026

Intermezzo – Moluks woonoord Tienray (4)

Verveling lag op de loer voor veel bewoners van het Moluks woonoord in Tienray. Muziek – maken en beluisteren – was een van de mogelijkheden om die verveling te bestrijden. Uit het Dagblad voor Noord-Limburg van 3 december 1952:
‘De bewoners van het Ambonezenkamp te Tienray hebben niet veel te doen. Het noodzakelijke levensonderhoud vinden ze daar, maar het zakgeld is niet hoog en bovendien zet hun aangeboren activiteit de Ambonezen aan om zich nuttig te maken. Van nature muzikaal en vrolijk van aard grijpt de Ambonees al gauw naar ’n muziekinstrument.’
Al kort na aankomst in Tienray richtten enkele bewoners van het woonoord - onder wie de in de tweede aflevering van deze serie al ter sprake gekomen Frits Tumansery - een orkestje op dat vooral Hawaïaanse muziek speelde. Het kwam onder meer onder de benamingen Tienrayse Boys, Mena Moeria, Molana Boys, Molana Singers en Rame Dendang bekend te staan. Een van de eerste optredens vond plaats op de jaarlijkse concert- en toneelavond van de Tienrayse fanfare. Baron De Weichs de Wenne, burgemeester van Meerlo-Wanssum, sprak zijn contacten aan om optredens voor het orkestje te arrangeren. Brandweercommandant en gemeenteopzichter Bertus Poels regelde daarna het vervoer.


Bijzonder veel indruk maakte Rame Dendang op 4 december 1952 tijdens de Horster Anjeravond. De bomvolle zaal schudde volgens het Dagblad voor Noord-Limburg op zijn grondvesten toen bekend werd dat Rame Dendang (‘vrolijke dans’) onder leiding van de heer Luhukay de meeste stemmen had vergaard om Horst en omgeving te vertegenwoordigen op een gala-avond in Maastricht.
‘Het zal deze Limburgse Ambonezen goed doen, dat juist zij zijn gekozen om dit deel van Noord-Limburg in de provinciale hoofdstad te vertegenwoordigen. Zij hebben het in artistiek opzicht volop verdiend, maar in deze ovationeel begroete stemmingsuitslag is ook begrepen een erkenning door ons volk van hun trouw voor vaderland en vorstin. Noord-Limburg is trots op deze mensen.’
In Maastricht behaalde Rame Dendang vervolgens twee weken later een eervolle negende plaats en weer twee weken later in Valkenburg met een identiek deelnemersveld zelfs een tweede plaats.

De Molukkers in Tienray hadden ook muzikale contacten met Molukkers die verbleven in woonoorden in Blerick, Gennep, Venray en Well. Daaraan kwam in 1954 een einde toen de groep Molukkers die in april 1952 in Tienray was gekomen, diende te verhuizen. Aanleiding hiervoor waren conflicten in woonoord Vught tussen aanhangers van twee Molukse politieke partijen, BPRMS en CRAMS. De aanhangers van CRAMS verhuisden naar Tienray. De bewoners van het woonoord in Tienray, aanhangers van BPRMS, namen hun plaats in Vught in.

N.B. 1 Met dank aan Sjeng Ewalds voor het verschaffen van aanvullende informatie voor dit stukje.
N.B. 2 Dit is de vierde aflevering in een serie van vijf over het Moluks woonoord in Tienray. Klik hier, hier en hier voor de eerste drie afleveringen.

woensdag 25 maart 2026

Intermezzo – Moluks woonoord Tienray (3)

De volwassen bewoners van het Moluks woonoord in Tienray ontvingen drie gulden zakgeld per week en eenmaal per jaar kledingbonnen. Volgens dorpshistoricus Harrie Raaijmakers verdienden ze wat bij met seizoenswerk: aardappelen rapen, bonen, bessen en morellen plukken. Twee jongere bewoners, Frits Tumansery en Bram Heumassej, werkten bij ijzergieterij De Globe in Tegelen. Uit het Dagblad voor Noord-Limburg van 20 november 1953: ‘“Aardige jongens, waar iedereen best mee kan opschieten”, zeggen hun Tegelse collega’s ongevraagd.’ Bram had eerder in Echt gewerkt: ‘Toen hij in Tegelen kwam solliciteren, verbaasde hij zijn chefs met de laconieke verklaring, dat hij in Echt werkte en dat hij dagelijks van Tienray naar Echt en terug fietste (110 kilometer!).’

Behalve Bram en Frits werkten op dat moment nog negentien andere jonge Molukkers, die verbleven in de Molukse woonoorden in Well, Blerick en Heythuysen, bij De Globe. Ze deden hun werk tot wederzijds genoegen volgens de krant: ‘Zij verdienen er een weekloon, waarover zij zeer tevreden zijn en de fabrieksleiding is evenmin ontevreden over hun werk. “Ze zijn natuurlijk niet geschoold, maar over het algemeen zijn ze vlug van begrip, ze leren hun werk even snel als andere ongeschoolden en verschillenden zijn zelfs bijzonder handig met hun vingers.”’

Frits (links) en Bram aan het werk bij De Globe
Wat aan de integratie van de jonge Molukkers in het bedrijf zal hebben bijgedragen, zijn hun muzikale kwaliteiten. Van de bedrijfsleiding kregen ze toestemming om muziek te maken in de bedrijfskantine, aldus het Dagblad voor Noord-Limburg:
‘Dat werd het geboorte-uur van het orkestje der “Molana-Minstrels”, door de Globe-krant na het debuut op een bedrijfsfeest “een ware sensatie” genoemd. Sindsdien dringt op stille zondagen het wisselende rhythme van een electrische Hawaiïan-gitaar en een batterij van andere snaar-instrumenten uit het Tegelse fabrieksgebouw naar buiten. Het is geen Ambonese muziek, evenmin als het allemaal Globe-mensen zijn, die in deze band meespelen.’

Optreden van de Molana Minstrels. Tweede van links Anton Pattinaya
Behalve Frits Tumansery en mogelijk ook Bram Heumassej maakte nog een in Tienray verblijvende Molukker deel uit van de Molana Minstrels: de 18-jarige Anton Pattinaya. ‘Een boom van een kerel, die elke dag van Tienray naar Roermond reist, waar hij op de derde H.B.S. zit, en die later naar de M.T.S. wil’, aldus de krant. Anton behoorde vermoedelijk ook tot Rame Dendang. Dit uit bewoners van het Moluks woonoord in Tienray samengestelde orkestje maakte enige tijd furore in Noord-Limburg. Hierover volgende keer meer.

N.B. Dit is de derde aflevering in een serie van vijf over het Molukse woonoord in Tienray. Klik hier en hier voor de eerste twee afleveringen.

maandag 3 november 2025

Intermezzo – Joost Prinsen

En nu is Joost Prinsen verdomme ook al dood. Onvergetelijk, de Stratemakeropzeeshow (Lieve tante Greetje vraagt altijd aan mij / Wat wil je later worden in de maatschappij? / Word je later dokter, word je dominee? / Tante, lieve tante ik heb geen idee / Nachtwaker? Nee / Haringkaker? Nee / Maar stratemaker, ja stratemaker / Ja stratemakeropzee), begin jaren zeventig, ik was een jaar of 7, 8. Met Wieteke van Dort, Aart Staartjes en mijn grote favoriet Joost Prinsen. Alias Erik Engerd. Zó geweldig. Sketches en liedjes met en door Joost Prinsen die me ook ruim vijftig jaar later nog helder voor de geest staan. Frekie, Jongen eet nou door, Vandaag niet, Over de dood en noem maar op. Gecomponeerd door Harrie Bannink, veelal op tekst van Willem Wilmink.


Allemaal leuk en aardig, maar waarom figureert Joost Prinsen op een weblog over Horst aan de Maas? Vanwege Ben Ali Libi, de goochelaar. Aan de Zwarte Plakweg in America, van America uit gezien net aan de overzijde van de Midden Peelweg, staat sinds tien jaar de Kamiël van de Piël, een kunstwerk van Ruud van der Beele, dat tot stand kwam op initiatief van de stichting Cultureel Erfgoed Zwarte Plak, maar toch vooral van Jan Philipsen.


Je kunt de Kamiël van de Piël bestijgen via twee trappen. Aan de voet van elk van beide trappen staat een tekst. Aan het ene uiteinde Het herontdekken van je eigen pad en aan het andere Ben Ali Libi goochelaar.


Ben Ali Libi was de artiestennaam van de in 1895 in Groningen geboren Michel Velleman, een joodse goochelaar, die op 2 juli 1943 in het Duitse concentratiekamp Sobibor werd vermoord. Willem Wilmink maakte Velleman in 2003 postuum onsterfelijk met dit gedicht:

Ben Ali Libi

Op een lijst van artiesten, in de oorlog vermoord,
staat een naam waarvan ik nog nooit had gehoord,
dus keek ik er met verwondering naar:
Ben Ali Libi. Goochelaar.
Met een lach en een smoes en een goocheldoos
en een alibi dat-ie zorgvuldig koos,
scharrelde hij de kost bij elkaar:
Ben Ali Libi, de goochelaar.
Toen vonden de vrienden van de Weduwe Rost
dat Nederland nodig moest worden verlost
van het wereldwijd joods-bolsjewistisch gevaar.
Ze bedoelden natuurlijk die goochelaar.
Wie zo dikwijls een duif of een bloem had verstopt,
kon zichzelf niet verstoppen, toen er hard werd geklopt.
Er stond al een overvalwagen klaar
voor Ben Ali Libi, de goochelaar.
In 't concentratiekamp heeft hij misschien
zijn aardigste trucs nog wel eens laten zien
met een lach en een smoes, een misleidend gebaar,
Ben Ali Libi, de goochelaar.
En altijd als ik een schreeuwer zie
met een alternatief voor de democratie,
denk ik: jouw paradijs, hoeveel ruimte is daar
voor Ben Ali Libi, de goochelaar.
Voor Ben Ali Libi, de kleine schlemiel,
hij ruste in vrede, God hebbe zijn ziel.

Joost Prinsen maakte Ben Ali Libi in 2004 nog postuum onsterfelijker met zijn voordracht van het gedicht in een documentaire over Willem Wilmink. Knappe jongen of meisje die hier naar kan kijken en luisteren zonder tranen in de ogen te krijgen.


Actueler dan ooit.

zondag 6 juli 2025

Intermezzo – Biertunnel

Een kleine twee weken geleden begonnen aan de Schoolstraat, nabij de kruising met de Herstraat, graafwerkzaamheden. Het lijkt erop dat die inmiddels nagenoeg zijn afgerond. Pas vandaag realiseerde ik me dat ik daarmee een unieke kans heb laten schieten om met eigen ogen te aanschouwen of de gravers zouden stuiten op een biertunnel of de restanten daarvan.


Een biertunnel? Hoezo dat? Welnu: in de negentiende eeuw was nagenoeg alle grond rondom de kruising Schoolstraat-Herstraat in het bezit van de familie Vullinghs, een brouwersgeslacht. Op het huidige adres Schoolstraat 1, het pand waar nu Anja van de Smid zetelt, was destijds brouwerij De Roskam gevestigd.


In 1883 werd Piet Vullinghs (1848-1901) eigenaar van De Roskam. Hij was in 1894 betrokken bij de oprichting van het Horster Mannenkoor en behoorde tot de eerste bestuursleden. Het Mannenkoor repeteerde aanvankelijk in een café. Concerten vonden plaats in een schoollokaal. In het voorjaar van 1897 gaf Piet Vullinghs opdracht voor de bouw van een eigen concertzaal voor het Mannenkoor op een perceel recht tegenover zijn woonhuis en brouwerij. Die bouw begon op 1 juni 1897. Op donderdag 6 januari 1898 vond het eerste concert plaats in de nieuwe zaal, waarover het Venloosch Weekblad schreef: ‘De zaal, een sierlijk gebouw, op een goed punt in de kom der gemeente gelegen, is lang 23, breed 10 en hoog 7½ meter. Van binnen is zij rijk versierd door een mooi ameublement, waaronder een schoone piano en prachtig tooneel.’

Gezicht vanaf de Veemarkt op de mannenkoorzaal, vóór de bouw van pand Seuren (1912)
Piet Vullinghs verhuurde de zaal voor honderdtien gulden per jaar aan het Mannenkoor. Onderdeel van het contract was dat het koor er uitsluitend bier van Vullinghs mocht schenken. Verder – nu wordt het echt interessant! – had Vullinghs afgedwongen dat hij onder de zaal een kelder mocht bouwen voor de opslag van zijn bier. Hoe dat bier van zijn brouwerij in de tegenover gelegen mannenkoorzaal belandde? Via een biertunnel uiteraard! Dat is althans wat ik verschillende mensen in de loop der jaren heb horen beweren. Broodjeaapverhaal? Of is/was er echt zo’n tunnel? Wie het weet, mag het zeggen.


Overigens was vanaf 1937 de eerste en tot dusverre enige Horster bioscoop gevestigd in de mannenkoorzaal. Later werd ze het onderkomen van discotheek Modern en tegenwoordig van Flash Casino.   

Zoek de verschillen met de foto uit het begin van de vorige eeuw...
Geraadpleegde bronnen: Loe Derix, Oud Horst in het nieuws 1 (Horst 1990) p. 198-200; Marcel Pennings e.a., 100 jaar Horster Mannenkoor in woord en beeld (Horst 1994).

dinsdag 5 november 2024

Intermezzo – In America

America. Dát stiët. Althans vandaag nog. Verkiezingsdag. Vandaag het uitgelezen dorp voor vox popjes zou je denken. Snelsnel wat meninkjes van lokalo’s scoren en vlug weer inpakken die hap. Desalniettemin geen cameraploeg, quotezak, journalist of ander mediagespuis te bekennen. In het verleden al te vaak afgekloven bot, te vaak bewandeld pad?


United through madness. Zit beslist wat in. Toch weerstand proberen te bieden aan de nagenoeg onbedwingbare neiging op deze dag elk woord, elke frase, elke slogan die ik tegenkom een lading mee te geven die de schrijver/bedenker onmogelijk kan hebben bedoeld.


Watergang Grauwveen meets Kabroeksebeek én Watergang Grauwveen crosses Kabroeksebeek en verandert van naam in Aanvoerleiding Hegelsom. Aquaduct van 1964 tot 2023, sinds een jaar getransformeerd in een waterval.


Weerstand proberen te bieden aan de neiging dat vallend water te bestempelen tot de Americaanse variant van de Niagara Falls. En de Kabroeksebeek tot de Americaanse variant van Moon River.


Op de speelplaats van kindcentrum (gggrrr) De Wouter rijdt een jongetje op een tractor. In de laadbak een nog kleiner jongetje. ‘De olie is nu op en we staan bij het tankstation’, zegt de chauffeur tegen de bijrijder. ‘Popperdepoppop’, zegt de bijrijder als ze hortend en stotend wegtuffen. Vervolgens verdwijnt het woord oliemagnaat voor een hele tijd niet meer uit m’n hoofd. Is of was Trump oliemagnaat?


Zouaven, onder wie ruim drieduizend Nederlandse vrijwilligers, verdedigden tussen 1861 en 1870 de kerkelijke staat tegen indringers. De in Broekhuizen geboren Johannes Vollebergh was zo’n vrijwilliger. In 1894 verhuisde hij naar America, vandaar die straatnaam. Hoef je nu niet meer om te komen, duizenden vrijwilligers die Vaticaanstad verdedigen. Wel om vrijwilligers die bereid zijn de democratie of de rechtstaat te verdedigen?


Cafetaria Hap & Stap. The land of the free and the home of the brave. Ferm in Chinese handen. Coca Cola zit net iets minder hoog te paard dan het Vrijheidsbeeld. Voor de friteszak is slechts een bijrol weggelegd. ‘Vrijheid, blijheid’, zegt een man die me foto's heeft zien maken.


De zon begint onder te gaan. Het Wilde Westen houd ik maar voor gezien. Weerstand proberen te bieden aan de neiging De Piël in brand erin te gooien.


When the work's all done and the sun’s settin’ low / I pull out my fiddle and I rosin up the bow / Kids are asleep so I keep it kinda low / And thank God I’m a country boy


America. Dát stiët. En bitje scheif. 

donderdag 28 september 2023

Intermezzo – Horst, Iain Matthews, John Schoorl en een hondje

‘Iain Matthews, de 77-jarige muzieklegende, loopt door het winkelhart van Horst aan de Maas, de gemeente die zich afficheert met een pissende hond. Hij weet te vertellen dat ijssalon Passi al twee keer de Gouden IJsspatel heeft gewonnen, en dat in de twintig jaar dat hij hier nu woont alle banken en platenzaken zijn opgedoekt.’


Wat ontzettend fijn dat De Volkskrant de grote John Schoorl had afgevaardigd voor het maandag in de krant verschenen grote Iain Matthews-interview. Bovenstaande opening alleen al. Meesterlijk. En vrij dodelijk voor Horst aan de Maas.


De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik beter bekend ben met het werk van John Schoorl dan met dat van Iain Matthews. Geen enkele bezoeker van café Cambrinus kan het zijn ontgaan dat we hier in Horst een muzieklegende in ons midden hebben. Ook mij niet. Toch heb ik nooit een concert van Iain in Cambrinus bijgewoond. En toch ben ik ondanks alle loftuitingen van zijn lokale adepten nooit gevallen voor zijn muziek. En toch is mijn eerste associatie bij het horen van de naam Matthews nog altijd ‘Stanley’ en geen ‘Iain’.  


Hoe anders is het met John Schoorl. Als langjarig abonnee van De Volkskrant ben ik maar al te goed bekend met zijn werk. Ook al interesseert het onderwerp me geen zak, artikelen van John Schoorl vreet ik. Omdat ze zijn geschreven door John Schoorl. In zijn geheel eigen John Schoorl-stijl, waarvoor ik wél ben gevallen. Na het beluisteren van het interview dat Kunststof onlangs met hem had (klik hier) overweeg ik zelfs zijn boek over ondernemersverhalen aan te schaffen.
‘Je probeert er een beeld van te krijgen, van tevoren, hoe Iain Matthews resideert in Horst, sedert 2001 opgegaan in Horst aan de Maas en gedurende het carnaval Dreumelrijk geheten.’
‘… en gedurende het carnaval Dreumelrijk geheten.’ Dat bedoel ik nou: dat Horst gedurende het carnaval Dreumelrijk heet, lijkt een overbodige toevoeging, maar geeft richting bij het vormen van een beeld van de wereld waarin Iain terecht is gekomen.

‘Weet je, zegt Matthews, voordat hij in cultureel centrum ’t Gasthoês zijn tanden zet in een kersenvlaai, Neil Young is ook maar een gewone gast.’
Stuk, John! Niet ‘een kersenvlaai’, maar een stuk kersenvlaai. Een stuk vlaai in het Dreumelrijk. En John? Ik gok een stuk rijstevlaai met slagroom. Voor Neil ongetwijfeld een stuk abrikozenvlaai. Ruutjes natuurlijk, gewone gast tenslotte.
‘Matthews steekt uitgelaten zijn hand op naar een voorbijganger en heeft een kort gesprek met een jonge kennis, in het Engels, zijn moedertaal. Lopend langs Kruidvat en Scapino zegt hij geen enkele ambitie te hebben om zich het Nederlands eigen te maken. Als hij op een verjaardag zit, in zo’n onvermijdelijke kring, en de conversatie collectief overschakelt naar het Nederlands, voelt dat voor hem als een verlossing.’

John kennende een bewuste keus om Iain langs Kruidvat en Scapino te laten lopen en niet langs Gember en Natuurwijzer. Horst is natuurlijk ook meer Kruidvat en Scapino dan Gember en Natuurwijzer. Nog even dan.
‘Matthews vervolgt zijn weg door het winkelgebied, tot zijn afschuw omgeven met vlaggen met afbeeldingen van een pissende hond, lokaal bekend als het Hôrster Hundje, en het rijmpje: Heb je dorst? Dan ga je naar Horst. Daar zit een hondje. Dat plast je in het mondje!’

Worden we even mooi te kijk gezet. Intussen breek ik nog steeds m’n hoofd over de vraag welke andere platenzaken dan Mikroshop hier in de afgelopen twintig jaar nog meer zijn opgedoekt.

woensdag 8 juni 2022

Intermezzo – Maert

Dinsdag, marktdag.
In Horst althans.
Maert.
De markt is om te zien, te ruiken, te proeven.
Je ziet grijze golvers.
Je ruikt spruitjes.
Je proeft belegen kaas.
Toch moet je de maert in Horst vooral horen. Hier, in dit reservaat voor pensionado’s, regeert het dialect. Favoriete gespreksonderwerp, vooral bij vrouwen, de medische stand van zaken bij deze en gene. Dokters, behandelingen, aandoeningen, operaties zijn nooit ver weg.
‘Hedde ‘t ál gehuürd?’
‘Nae, toch!’
Onderwijl knaoje de mannen over het weer en spreken ze schande van de gemaent. Vergeetachtigheid valt niet altijd te onderdrukken.
‘Verrek, hoe schrieft di zich ok alwaer?’
‘Zo begint het’, hoor je de vrouwen denken.
De marktkooplui, overwegend goedgemutste Brabo’s, laten zich het dialect aanleunen.
‘Wat zal het zijn?’
‘Twië duëskes esbaere en enne zak petatte, gaer.’
‘Dat is dan vijf euro vijftig.’
‘Asteblif!’
‘Bedankt! Fijne dag nog.’
‘Hojje wah!’
De accordeonist ondermijnt de couleur locale. En tegelijkertijd versterkt hij haar. Getolereerd worden is zijn beloning. En zijn lot.
Ni dá?

woensdag 19 januari 2022

Ingezonden – The Voice of Hôrs

Nienke Wijnhoven (23) uit Horst, oud-deelneemster aan The Voice of Holland, sprak maandag in het tv-programma Beau over haar nare ervaringen bij The Voice of Holland zoals machtsmisbruik, seksueel overschrijdend gedrag en vijandigheid naar vrouwen in het algemeen. Morgenavond zendt het programma BOOS het onderzoek uit dat de hele kwestie aan het licht bracht. Lotte Spreeuwenberg is ook boos en stuurde een ingezonden bijdrage aan Horst-sweet-Horst. (Voor de goede orde: de bij dit stuk getoonde afbeeldingen van reacties op sociale media zijn slechts een kleine selectie.)


The Voice of Hôrs

Maandagmiddag belde Nienke me op: ‘Vanavond zit ik bij Beau om mijn verhaal te doen.’ Dat verhaal had ik, net als bijna iedereen in haar omgeving, nog nooit gehoord. Wetende dat inmiddels meerdere slachtoffers zich hadden uitgesproken was Nienke bereid zich kwetsbaar op te stellen op nationale televisie. Dat durfde ze ondanks de inmiddels internationale aandacht voor het schandaal rondom een programma van oppermachtig mediatycoon John de Mol. Ik hield mijn hart vast.

Als wetenschappelijk onderzoeker in de feministische filosofie weet ik maar al te goed dat er slecht naar vrouwen wordt geluisterd. Dat slachtoffers zelden serieus worden genomen. Dat verhalen die wel naar buiten komen meestal gebruikt worden als clickbait en sensatie. Dat vaak op het slachtoffer wordt gefocust en specifiek op een manier waardoor diegene zich schuldig voelt of schaamt. Of als er tóch op de dader wordt gefocust, het gebeurde wordt verklaard als een individuele uitschieter. Een psychologisch probleem van één individu: ‘Jeroen Rietbergen was ziek, hij had in 2016 al therapie gehad.’ Maar algemene vijandigheid tegen vrouwen (of andere kwetsbare personen) is geen sensatieverhaal. Het is de normaalste zaak van de wereld. Het gebeurt elke dag. Het gebeurt bij elke vrouw. We zijn er gewend aan geraakt. Dat weet ik niet alleen als wetenschapper en docent. Dat weet ik net als iedere vrouw (en queer persoon) in Horst aan de Maas.

Overigens weet Nienke dat allemaal ook. In haar stem aan de telefoon hoorde ik die middag kwetsbaarheid, maar ook een enorme strijdbaarheid. Ze wist precies wat ze deed.

De uitzending bij Beau verraste mij positief. Er werd naar de slachtoffers geluisterd. De ingewikkelde kanten van het probleem kwamen boven, zoals machtsverhoudingen en gaten in het rechtssysteem. Er was ruimte voor kwetsbaarheid en tranen, zonder schuld of schaamte aan de slachtoffers toe te wijzen. De tranen werden daardoor enorm krachtig. De #MeToo periode had toch duidelijk positieve sporen nagelaten, dacht ik.

Tot ik berichten van lokale nieuwsmedia voorbij zag komen. ‘The Voice of Hôrs’, dacht ik hoofdschuddend. De nieuwsberichten focussen op sensatie, op het ‘betasten’ van Nienke en op de specifieke persoon die betast. Niet op het machtsmisbruik, het patroon, het zwijgen van iedereen rondom het programma, een verklaring waarom slachtoffers vaak zo lang zwijgen, de algemene vijandigheid naar (jonge) vrouwen – ik kan nog even doorgaan.

Nienke verwoordde dat grotere onderliggende probleem perfect bij Beau. Maar de belangrijkste boodschap die Hallo Horst aan de Maas eruit haalt en op Facebook zet: ‘Nienke Wijnhoven: “Jeroen Rietbergen heeft aan mij gevoeld”’ Nieuws uit Horst aan de Maas gaat voor ‘Wijnhoven: “betast” door Jeroen Rietbergen’. Natuurlijk is deze specifieke betasting een symptoom van het probleem, maar door enkel op de symptomen te focussen lossen we niets op. (Omroep Horst aan de Maas deed het overigens al íets beter door in ieder geval één onderliggend groter probleem, machtsmisbruik, te benoemen.) Zoals ik al zei: algemene vrouwonvriendelijkheid is gewoon geen nieuws.

Ondertussen weet Nienke beter. Ze wéét dat dit niet alleen haar overkomt. Ze wéét dat dit niet alleen bij The Voice gebeurt. Afgelopen zomer zat ik met haar en Lisa Hewett (een jonge vrouw uit Sevenum die zich inzet voor de LHBTQ+ gemeenschap en nu gemeenteraadskandidaat is voor Perspectief Horst aan de Maas) bij de redactie van Hallo Horst aan de Maas. De redactie wilde een stuk schrijven naar aanleiding van berichten die Nienke op sociale media had geplaatst: ze was op de fiets in Horst lastiggevallen en wilde namens al die vrouwen die dat overkomt (of vroeger overkwam) haar platform gebruiken om dit enorme probleem bespreekbaar te maken.

Het was goed dat Hallo hier aandacht aan wilde besteden en dat vind ik nog steeds. Een stap in de goede richting. Toch kregen we niet het gevoel dat de betreffende redacteur ons probleem echt begreep. De specifieke redacteur ga ik hier niet noemen, want nogmaals: het gaat niet om een individu maar om een patroon. Dit is slechts een voorbeeld: de redacteur droeg een T-shirt met daarop een gefotoshopte vrouw in een bikini die in totaal kleiner was dan een half servetje. Er is niets mis met naakt of sexy bikini’s, maar ook hier gaat het om de context. Deze redacteur stapte die ochtend uit bed, wetende dat hij later die dag drie jonge vrouwen zou interviewen over intimidatie en overschrijdend gedrag en vond het een goed idee om een shirt aan te trekken met daarop een neppe naakte vrouw. Na het interview liepen Lisa, Nienke en ik hoofdschuddend naar buiten, vurig hopend dat onze boodschap alsnog enigszins was aangekomen.

Op dat artikel kreeg ik – geheel volgens verwachting – een paar nare reacties, maar mijn huid voelt ondertussen kilometers dik. Ook nu zijn de reacties aan het adres van Nienke onder de nieuwsberichten van Hallo of Nieuws uit Horst aan de Maas niet mals (zacht uitgedrukt). Ook háár huid is ondertussen dik heeft ze me verzekerd.

Wat maakt mij nu boos? Onze lokale media focussen op sensatie en ‘vergeten’ onderliggende problemen te vermelden. Daarmee dragen ze juist bij aan het probleem van vijandigheid naar vrouwen. Want natuurlijk lokt een sensatiebericht reacties uit aan het adres van Nienke.

Vervolgens beschermen dezelfde media Nienke niet tegen afschuwelijke reacties. Naar meerdere redacties stuurde ik het volgende bericht: 

‘Hi redactie, Gaan jullie Nienke nog beschermen tegen schandalige opmerkingen onder jullie nieuwsbericht, of gebruiken jullie haar verhaal vooral als clickbait? De media hebben óók een verantwoordelijkheid naar (jonge) vrouwen en/of slachtoffers.’
Eén redactie trok vervolgens de ‘vrijheid van meningsuiting’-kaart en daarna: ‘Dat er zo'n reacties komen, kunnen wij niet tegenhouden. Dat gebeurt overal op social media.’ Van anderen (nog) geen respons.

Is dit hoe je een inwoner uit je gemeenschap steunt? Is dit hoe je omgaat met een slachtoffer dat haar nek durft uit te steken opdat we aandacht besteden aan problematische structuren en patronen? Wil je als lokaal nieuwsmedium een sensatie- en daarmee een onderdrukkend medium zijn? Of wil je ook je verantwoordelijkheid nemen met eerlijke journalistiek, waarbij je aandacht hebt voor het grotere geheel?

Seksueel grensoverschrijdend gedrag is een symptoom van vijandigheid naar vrouwen, net zoals vrouwen gebruiken in de media een symptoom is van vijandigheid naar vrouwen. Misogynie (de vijandigheid naar vrouwen) uit zich in ongewenst betasten én eenzijdige nieuwsberichten én die kneep in je kont met carnaval én in niet zo grappige grapjes aan de Horster toog – en nog veel meer.

Op L1 en landelijke media zijn de reacties niet minder vreselijk. Ook aan het persoonlijke adres van Nienke komen afschuwelijke commentaren. Niet optreden tegen vijandigheid en verbaal geweld draagt alleen maar bij aan het zwijgen van slachtoffers, of dat ze zich schuldig voelen of schamen. Als niemand daarin zijn of haar verantwoordelijkheid neemt, houden we het probleem in stand.

Hier ligt ook een verantwoordelijkheid voor de lokale politiek. Samen met Nienke en twee andere vrouwen zat ik afgelopen zomer aan tafel bij een wethouder om intimidatie, vijandigheid en tolerantie in Horst aan de Maas te bespreken. Nienke en ik vragen ons af of er met dat gesprek iets is gebeurd. Of er stappen zijn gezet om de vrouwonvriendelijke en intolerante cultuur in onze gemeenschap te verbeteren.

Laat ik positief eindigen. Er is ruimte voor verbetering en die verbetering is simpel. 

  1. Lokale media: neem Nienke (en andere kwetsbare personen) in bescherming door verantwoorde berichten te schrijven en vijandige commentaren te verwijderen. Vrijheid van meningsuiting betekent geen vrijheid van verantwoordelijkheid. Er is een verschil tussen kritiek en vijandigheid/verbaal geweld. 
  2. Lokale gemeenschap: kijk niet alleen naar wat daarbuiten gebeurt, maar steek ook de hand in eigen boezem. Heb je wel eens in iemands kont geknepen toen je dronken was met carnaval? Maak je soms een opmerking waarvan je later denkt: ‘Niet zo handig’? Nee, dit maakt je inderdaad niet meteen een ‘Jeroen Rietbergen’. Maar dit is óók een symptoom van vijandigheid naar vrouwen (en andere kwetsbare personen). Neem je verantwoordelijkheid en doe het de volgende keer beter. 

Dit verhaal is zoveel groter dan The Voice. Nienke begrijpt dat. Laten we die negatieve ‘Voice of Hôrs’ ombuigen naar een positieve stem. Vijandigheid naar vrouwen gaat vaak gepaard met stilte of het monddood maken van vrouwen en slachtoffers. Nienke durfde die stilte te doorbreken, terwijl ze heel goed wist wat haar te wachten stond. Laten we Nienke als voorbeeld nemen van wat de Voice of Hôrs zou kunnen zijn. 

Nienke, dankjewel namens alle vrouwen en andere kwetsbare personen in Horst aan de Maas voor het gebruiken van jouw stem. Jij spreekt voor ons allemaal. 

Lotte Spreeuwenberg

donderdag 13 januari 2022

Intermezzo – Wandelgang (23) | Egbert Derix

Ik: ‘Dag Egbert, Je zult wel hebben gedacht “Ik had me op tijd aangemeld, waarom reageert die klootzak niet?” Maar dat heeft een reden: je bent om de een of andere reden in mijn spambox verzeild geraakt. Jouw geluk is dat ik om de een of andere voor mijzelf onverklaarbare reden zojuist iets deed wat ik normaliter nooit doe: in mijn spambox kijken. Dus vergeef me. Zullen we alsnog een afspraak maken?’

Egbert: ‘Ik dacht al zoiets. Lijkt me leuk een wandeling te maken langs het Östenriekske, de Vlies, de JoHo, Steppin In, Desperado, Zopo of wat daar nog allemaal van over is.’

Ik: ‘Een kroegentocht! Leuk! “Is de cirkel rond”, zou Louis van Gaal zeggen: de serie begon met Geert (klik hier) bij de Nieuwe Lind en eindigt dan met jou bij een aantal andere verdwenen kroegen. Er zullen tijdens de wandeling ook nieuwe werelden opengaan voor mij: geloof het of niet, in geen enkele van de gelegenheden die je noemt, ben ik ooit geweest.’


Egbert Derix (51) is pianist, componist en docent aan Fontys Rockacademie in Tilburg. Hij woont al zijn hele leven in Horst, ik ken hem van jongs af aan. We hebben op dinsdagavond afgesproken bij De Leste Geulde, voorheen het Östenriekske. Egbert: ‘Het Östenriekske was mijn eerste uitgaansgelegenheid. Op vrijdagavond, voor vijfde- en zesdeklassers van de Sint-Jozefschool. Er zat destijds een bepaalde opbouw in de uitgaansmogelijkheden voor de jeugd, gerelateerd aan je leeftijd. Na het Östenriekske ging je naar JoHo, vervolgens naar De Vlies en daarna was je oud genoeg om naar Zopo of het café te gaan. Het sterke aan JoHo en De Vlies was dat de begeleiders maar een paar jaar ouder waren dan de bezoekers. Zij hadden een natuurlijk overwicht en dat zorgde voor een ontspannen sfeer.’ Deze uitgaanscultuurinfrastructuur bestaat al lang niet meer. We concluderen dat dit een verlies is en mijmeren over de mogelijke oorzaken. We komen er niet uit.


De Vlies is nu een kerk. Egbert herinnert zich dat De Vlies tijdens de nieuwbouw onderdak vond aan de overzijde van de straat, in de ook al lang geleden verdwenen Tuinbouwloods. Onderweg naar Zopo, het huidige OJC Niks, gaat het over corona. Egbert zag zijn optredens drastisch teruglopen. Lesgeven aan de Rockacademie doet hij nu online, met uitzondering van de eindexamenleerlingen. Hij bespeurt een almaar toenemende moedeloosheid onder zijn studenten.


Op weg naar het dorpscentrum hebben we het over school. Egbert heeft gelezen dat ik het Boschveldcollege – ook zíjn middelbare school – verschrikkelijk vond. Hij verbaast zich daarover. Zelf vond hij het wel meevallen. Ook de gymnastiekleraar op Boschveld komt weer ter sprake – de man is zo langzamerhand uitgegroeid tot de running gag van deze serie wandelingen.


We houden halt voor Gossimijne. Ooit was hier café Desperado gevestigd. Egbert: ‘Ik kwam daar maar zelden.’ Dat was anders met het ook al verdwenen Steppin In, schuin tegenover Desperado aan de huidige Jan ván Tenggats: ‘Steppin In was jarenlang mijn stamkroeg. Met het mooiste terras van Horst, onder de plataan.’


Verder gaat het, naar het begin van de Schoolstraat, waar in de voormalige bioscoop ooit het roemruchte Modern zetelde. Egbert: ‘Hier kwam ik veel toen ik een jaar of 16, 17 was, vrijdag, zaterdag en zondag. En later vaak bij het Happy Hour, vroeg op de avond.’ Via de Molenstraat belanden we op de Venrayseweg. Op de kruising met de Noordsingel bevond zich ook jarenlang een café. Namen die ons daarbij te binnenschieten: Aquarius, De Koets, Liesbeth.


Verderop ligt Cambrinus, na de sluiting van Steppin In Egberts nieuwe stamkroeg, totdat die in 2018 zijn deuren sloot. Zowel het eerste als het laatste muzikale optreden in Cambrinus werd verzorgd door Egbert. Het Horster cafébezoek van Egbert beperkt zich sindsdien vooral tot Liesbeth’s Grand Café.


Door de straten van onze jeugd in het Neej Dörrep wandelen we terug naar De Leste Geulde. Egbert wil nog één ding van mij weten: mijn wandeling met Kay Thijssen (klik hier) riep bij hem de vraag op of ik soms de Horster politiek in wil gaan. Haha, nee hoor, dank je feestelijk! En al zeker niet bij Essentie, ondanks de veren die ik Kay in zijn achterste stak.

Ten slotte: hoewel het voorgaande misschien een andere indruk wekt, heb ik niet het idee dat Egbert een probleemdrinker of alcoholist is of was. Zullen we het op kroegtijger houden?


Hiermee eindigt
Wandelgang, een serie van 23 wandelingen met Horst-sweet-Horst. Klik hier voor een toelichting op deze serie. 

dinsdag 30 november 2021

Gone but not forgotten – Jan Duijf

Verdomme, Jan.


Ja, ook ik kende Jan. Wie in Horst kende Jan niet? Tientallen jaren lang was Jan een passant in mijn leven, zoals je honderden passanten in je leven hebt. Al van jongs af aan wist ik globaal wie hij was (alternatieve jongere, vormingswerker, kroegbaas). Andersom wist hij, vermoed ik, globaal wie ik was (zoon van Jun, broer van Marij, voetballer). Ik neem aan dat we elkaar groetten als we elkaar tegenkwamen, ik herinner me niet dat we met elkaar praatten. In Cambrinus kwam ik nooit.

Alles veranderde tien jaar geleden. Met een groot aantal buurtgenoten organiseerde Jan een driedaags kunstfestival op de Venrayseweg, Cambrinus, kunst en de buren. Terwijl ik me op Horst-sweet-Horst bij voortduring beklaagde over het kunstklimaat in Horst, schitterde ik daar door afwezigheid. Dat kwam me – terecht – op een ingezonden brief van Jan te staan (klik hier). Geen reprimande, toch leidde het bij mij tot een schuldgevoel. Niet fijn, dus toen ik een maand later het plan opvatte een olifantenpaadjesavond te organiseren, vroeg ik Jan of dat misschien bij Cambrinus zou kunnen. Dat kon. Natuurlijk kon dat! Het werd een gedenkwaardige avond. Zoals er tot de sluiting van Cambrinus in 2018 nog vele andere gedenkwaardige avonden zouden volgen (zoek op Horst-sweet-Horst op ‘Cambrinus’ en je komt ze allemaal tegen).

Onderschat vooral niet wat Jan voor Horst (aan de Maas) en omstreken heeft betekend. Hij bediende een publiek dat hier voorheen nauwelijks werd bediend. Donker Horst ligt nog vers in het geheugen, maar ik roep bijvoorbeeld ook Café De Verbeelding (‘Een ontmoetingsplek voor frisdenkers’ in zijn eigen woorden) in herinnering. Wat Jan tot stand bracht, wat Jan organiseerde, maakte Horst tot een nóg mooiere, betere, aantrekkelijkere en gevarieerdere plaats. Samen met Henny ontwikkelde hij Cambrinus tot een oase in de woestijn, een lichtpunt in de duisternis.  

Kritisch, eigenwijs, op de troepen vooruitlopend, volhardend, strijdbaar, eigenzinnig, overtuigd van zijn gelijk. Jan was het allemaal. Lef had hij ook, hij durfde zijn nek uit te steken, af te wijken van de gebaande paden. Zoals in 2016, toen hij tijdens de vluchtelingencrisis luid en duidelijk de onverschilligheid van het Horster gemeentebestuur hekelde. Denk ook aan zijn kruistocht tegen het gewauwel tijdens concerten. Maar wat me vooral zal bijblijven zijn zijn zorgzaamheid, zijn gastvrijheid, zijn voorkomendheid (ik schrijf ‘zijn’, maar ik bedoel ‘hun’: dit geldt ook allemaal voor Henny). In zíjn herberg was altijd plaats.

Verdomme, Jan.

dinsdag 9 maart 2021

Intermezzo – Rein Bril (3)

Na mijn eerste stukje van een week geleden (klik hier) en de reactie daarop van Floor Hermans (klik hier) nu een derde bijdrage over Rein Bril. Of eigenlijk niet zozeer over Rein Bril als wel over de kunstscene in Broekhuizen(vorst) in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. Jan Janssen wees me op enkele publicaties over die kunstscene (waarvoor dank). In de eerste plaats op een passage uit Broekhuizen toen, een publicatie van Joeps van Hees uit 1984:

‘Het zijn ook de jaren ’50, ’60 en ’70 wanneer Broekhuizen “ontdekt” wordt door een aantal kunstenaars: diverse beeldende kunstenaars, beroepsmusici, weefsters, acteurs en theatermensen. (…) Deze “culturele bloeitijd” speelde zich af rond het Broekhuizense theatertje Mikro Skoop, een idee van de Venlonaren Hans Conen en Wilmy Peeters. Het theatertje bestond overigens slechts van 1968 tot 1975.’

Links het zogeheten Pelgrimhuis, rechts het pand waarin de Mikro Skoop was gevestigd (bron foto: Broekhuizen toen)
Jan attendeerde me ook op een interview van Thijs Lenssen in Buun 2003 met Wilmy Peeters. Daarin zegt ze over Mikro Skoop:
‘Het was het eerste minitheater van Limburg, we hadden een podium voor talent op het gebied van toneel, cabaret, muziek, dans en poëzie. Landelijk bekende artiesten zaten in ons programma: Boudewijn de Groot, Freek de Jonge en Bram, Liesbeth List, Ramses Shaffy, Lenny Kuhr, Joost Nuissl en zo kan ik nog even doorgaan. (…) Freek de Jonge heeft eens in zijn blootje door ons huis gerend. Joost Nuissl woonde een tijd lang bij ons, samen met zijn vriendin, evenals Theu Boermans.’

Hoe keken de dorpsbewoners eigenlijk tegen de hippie-enclave aan? Wilmy Peeters:
‘Voor het dorp was het schokkend wat er zich allemaal bij ons afspeelde, wij vonden het normaal, leefden ons leven. Zou het in de Randstad zijn geweest, dan was het allemaal nooit zo opgevallen.’
Dagblad De Limburger 2001
Een van de toenmalige buren verklaarde in 2001 tegenover Dagblad De Limburger:
‘Ik ben nooit binnen geweest. Ik wist dat het vreemde mensen waren. Na een feestje gingen ze met z’n allen naakt in de Maas zwemmen. En het schaap waar Wilmy de wol vanaf haalde om te weven (ze maakte onder andere wandtapijten, waarvan enkele in het gemeentehuis hingen) liep blatend door de straten.’

Joeps van Hees ziet het allemaal een tikkeltje anders:
‘Opvallend is, dat de echte Broekhuizense mensen zich nooit echt verzet hebben tegen de komst van die “buitendorpsen”: integendeel. De gemeenschap toonde zich, mits de nieuweling niet te excentriek deed of zichzelf buitensloot, zeer tolerant; aanvankelijk wat afstandelijk vriendelijk, maar uiteindelijk op een aangename wijze nieuwsgierig.’
Jan Janssen wees me overigens ook op de betekenis van multitalent Hans Conen (1944-2019), de voormalige echtgenoot van Wilmy Peeters, die na zijn Mikro Skoop-periode vooral in Duitsland naam maakte (klik bijvoorbeeld hier en hier). Daarover misschien een andere keer meer, maar nu nog even terug naar de man waarmee het begon: Rein Bril. Toen ik vorige week ontdekte dat er een door Maarten Beks geschreven publicatie over hem bestaat heb ik die natuurlijk meteen besteld. Rein Bril bevat negen zwartwit afbeeldingen van uit 1969 daterende werken van Bril. 


De begeleidende tekst van Maarten Beks is voor mij vaak tamelijk ondoorgrondelijk. Ter illustratie en ter afsluiting van dit stukje:
‘Het lukt weinig schilders om de ene partij een ergernis, de andere een dwaasheid te zijn, maar Bril slaagde daar geruime tijd wel in en dat voornamelijk, dacht ik, door zich te specialiseren in de vervaardiging van schilderijen, die hij noch iemand anders op dat moment zou kunnen maken.’