Posts tonen met het label Sint-Lambertusplein. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Sint-Lambertusplein. Alle posts tonen

woensdag 14 januari 2026

Horstensia (12) | Suikerzakje

Object: suikerzakje
Inhoud: kristalsuiker C.S.M.
Materiaal: papier
Afmetingen: 7,7 x 5 cm
Gewicht: 1 gram
Producent: W. v. Oordt & Co Rotterdam
Datering: tussen 1960 en 1963


“St. Lambert.” Uit te spreken op z’n Frans (‘Saint Lambèr’) – heeft toch net iets meer cachet dan ‘Sint Lambertus’. Terwijl het er in mijn herinnering verder toch vooral de gestampte pot was: Perzische tapijtjes op de tafels en eenvoudige houten stoelen, al repte het Dagblad voor Noord-Limburg bij de opening op 1 oktober 1959 van ‘een fris-moderne sfeer’. In datzelfde artikel heet het dat ‘de heer H. Boots’ de eigenaar is. Hay Boots, de latere wethouder? Uitbaters waren op dat moment Otto en Margriet Schachtschabel-van Leeuwen.


De tekening van Lambertus vertoont verdacht veel overeenkomsten met een door pater Humbert Randag in 1946 ontworpen afbeelding van Lambertus. Randag, een vertrouweling van pastoor-deken Debye, gaf een gekwelde Lambertus weer, gezeten op de resten van de aan het einde van de Tweede Wereldoorlog verwoeste Sint-Lambertuskerk. De tekening werd gedrukt en aan de man gebracht om geld in het laatje te brengen voor de nieuwbouw van de kerk. Op het suikerzakje zijn de resten van de verwoeste kerk vervangen door de toren van de nieuwgebouwde kerk. Maar Lambertus lijkt heel duidelijk te zijn geïnspireerd op de Lambertus van Randag (inclusief het wapen van de gemeente Horst) met dien verstande dat Lambertus op het suikerzakje in spiegelbeeld is weergegeven.

maandag 6 oktober 2025

Intermezzo – Stedelijke allure

Op 30 april 1958 werd Jan Koenraad Geurts geïnstalleerd als burgemeester van de gemeente Horst. Een dag later deed het Dagblad voor Noord-Limburg uitvoerig verslag van die installatie. Citaat:
‘Een mooie gemeente maar niet zonder zorgen. De burgemeesters van de veelal kleine en landelijke gemeenten in Midden-Limburg, die in grote getale waren opgekomen om deze bijzondere dag in het leven van burgemeester Geurts, hun vroegere ambtsgenoot te Montfort, bij te wonen, geraakten er wat van onder de indruk. “Bepaald stedelijke allure”, hoorden wij een burgervader tegen ’n andere edelachtbare heer uit het Middenlimburgse zeggen, daarbij doelend op de forse dimensies van de moderne St.-Lambertuskerk, op het straatbeeld van Horst-centrum en op de verkeerszuilen langs het Lambertusplein.’

‘Bepaald stedelijke allure’! Toe maar! Compliment! Vooruitgangsgeloof! Deed ons glimmen van trots! En dan betrok die burgervader niet eens de design lantaarnpalen en de modernistische bloembakken in zijn loftuiting. En nu? Nu zou de goegemeente glimmen van trots als een burgervader van een Midden-Limburgse gemeente zou concluderen dat Horst zijn dorpse karakter heeft behouden. The times they are a-changin.

(Overigens zou ongetwijfeld elke burgervader of -moeder zijn of haar afschuw uitspreken over de onverlaat die het nodig vond de ongetwijfeld waardeloze postzegel uit deze ansichtkaart te knippen)

woensdag 13 november 2024

Horst in oude ansichten (6) – Sint-Lambertusplein

De jaren zeventig in volle glorie, badend in de zon. Het jongetje rechts is ongetwijfeld gestoken in een korte broek. Schreeuwerigheid zal pas in de volgende decennia haar intrede doen in het straatbeeld. Fier torenen antennes uit boven de zadeldaken. De lantaarnpalen moeten het doen met een plat dak. Autoverkeer is nog toegestaan in beide rijrichtingen, in de Kerkstraat, in de Steenstraat, op het Sint-Lambertusplein, zelfs in de Loevestraat. Maar geen rijdende auto’s. Wel verkeersborden in overvloed. Blau, blau, blau blüht der Volkswagen, al net wel of nog net niet voorzien van een verplichte autogordel. De gesloten gevelwand rechts staat als een huis. Op de laagste gevel een rood bord met daarop in witte kapitalen het woord ‘Kapsalon’. Kapsalon Kleeven – guitige kapsalonnamen zullen pas in de volgende decennia hun intrede doen. Kleuterherinneringen aan zaterdagochtenden in de afgeladen wachtruimte, zittend op een houten stoeltje, naast m’n vader, eindeloos wachtend op m’n beurt. Vleugje Stille Zuidzee dankzij het aquarium in de hoek. Verveeld plaatjes kijken in de tijdschriften uit de leesmap. Vader Lowie en zoon Theo Kleeven knippend. En scherend. En orerend. Eindelijk aan de beurt. Knip knip knip en klaar is Kees. Hup, snel de deur uit, de jaren zeventig in.

donderdag 19 september 2024

Intermezzo – Lambertus

Behalve Prinsjesdag was het dinsdag ook de naamdag van Lambertus, de heilige aan wie onder meer de kerken van Blerick, Horst en Swolgen hun naam ontlenen. Het zou een misverstand zijn om hieruit de conclusie te trekken dat ik de hele heiligenkalender uit mijn hoofd ken – dat zou ook iets te veel gevraagd zijn van een notoire heiden. Dat ik weet dat 17 september de naamdag is van de heilige Lambertus, heeft meer te maken met het feit dat ik in Horst geboren en getogen ben. En met de kermis in Horst. Die begint namelijk al meer dan vijfhonderd jaar op de naamdag van Lambertus of de eerste zondag daarna.


Zou ook maar één Horster kermisganger er bij stilstaan dat de datum van de septemberkermis verband houdt met de naamdag van Lambertus? De vraag stellen is haar beantwoorden, vrees ik. Niet dat ik ook maar één Horster kermisganger verwijt dat hij dat verband niet kent: hoe zou hij of zij dat moeten weten?

© Hans Werther
Wat de rooms-katholieke kerk en haar vertegenwoordigers ook allemaal op hun geweten mogen hebben, met de teloorgang van het rooms-katholicisme zijn binnen één of twee generaties óók kennis en allerlei rituelen, gebruiken en verhalen verdwenen die eeuwenlang rotsvast verankerd waren in het collectieve geheugen. Wie kent ze nog, de levensbeschrijvingen van heiligen, de functie van de attributen waaraan ze herkenbaar zijn, de ziektes waartegen ze beschermen?


Is het heel erg als je als inwoner van Sevenum niet weet waarom de plaatselijke schutterij is vernoemd naar de heilige Sebastianus? Is het heel erg als je als inwoner van Melderslo niet weet dat de plaatselijke parochie, ontstaan als afscheiding van de Horster Sint-Lambertusparochie, is vernoemd naar Oda omdat deze heilige van haar blindheid genas bij het graf van Lambertus? Is het heel erg als je als inwoner van America niet weet waarom de plaatselijke muziekvereniging Sint Caecilia heet? Is het heel erg als je als inwoner van Horst niet weet waarom de voormalige huishoudschool was vernoemd naar Virgo Fortis? Nee, dat is allemaal niet heel erg: je wordt er niet voor gestraft, je wordt er niet kwaad op aan gekeken en je wordt er al helemaal niet om uitgelachen. Maar als je het antwoord op zulke vragen wél weet, helpt het je om dingen te kunnen plaatsen, om er achter te komen waarom iets is zoals het is.



Wist u trouwens dat Lambertus onder meer patroonheilige is van tandartsen, linnenwevers en boeren en van de huwelijkstrouw? En dat zijn voorspraak wordt ingeroepen tegen nieraandoeningen, verlamming, oogziekten, tandpijn, veeziekten en weeën? En dat hij vaak wordt afgebeeld met een bisschopsmijter en een zwaard?

(Dit stukje verscheen gisteren in iets andere vorm ook in Via Horst-Venray)

dinsdag 18 juni 2024

Intermezzo – Oranje versus blauw

Oranje is een euforische, vrolijke en stimulerende kleur die energie uitstraalt. Blauw is een koelere kleur die staat voor kalmte, wijsheid, autoriteit. Oranje en blauw zijn complementaire kleuren. Ze staan tegenover elkaar in de kleurencirkel. Als ze samen worden gebruikt versterken ze elkaar.


Tot zover de theorie. De praktijk in Horst is momenteel anders. In Horst is het sinds vijf dagen oorlog tussen oranje en blauw. Oranje heeft eerst een deel van het blauwe territorium voor zich opgeëist en daarna een hekwerk opgetrokken om blauw het leven zuur te maken.


Sinds 1 juni ligt om de hele Sint-Lambertuskerk een diepblauw kunstgrastapijt van vier meter breed. Dit kunstwerk van Fransje Killaars blijft drie maanden liggen. Van mij mag je het bespottelijk, mooi, lelijk, ontroerend, afstotelijk, indrukwekkend, milieuvervuilend, hemels, geldverspilling, superieur of ergerlijk vinden. En nog een hele hoop dingen meer. Maar je moet het wel met gepast respect behandelen. Dat betekent dat je erover mag wandelen en fietsen, dat je erop mag zitten en liggen, dat je erop mag spelen en picknicken, dat je je fiets erop mag parkeren en op gezette tijden je loempiakraam erop mag plaatsen.


Gepast respect is niet dat op het blauwe tapijt wekenlang toiletwagens staan geparkeerd. Gepast respect is ook niet dat een deel van het blauwe tapijt wekenlang ontoegankelijk is. Gepast respect is evenmin dat hekwerken een aanzienlijk deel van het blauwe tapijt wekenlang aan het zicht onttrekken.


Je knipt niet zomaar twintig minuten uit Titanic. Je scheurt geen dertig bladzijden uit 1984. Je kort Hey Jude niet met de helft in. Je snijdt geen stuk van Het Melkmeisje af. Je onttrekt een deel van het blauwe tapijt niet wekenlang aan het zicht.


Dat Horster horecaondernemers munt proberen te slaan uit het EK voetbal is hun goed recht. Maar dat de gemeente Horst aan de Maas vergunning heeft verleend om het blauwe tapijt op deze manier aan te tasten, is ten enenmale onbegrijpelijk, te meer omdat ze er ook nog eens financieel aan heeft bijgedragen. Het zou de gemeente sieren als ze in contact treedt met de kunstenaar om tot een oplossing te komen.


Vrijdag Nederland-Frankrijk. Oranje versus blauw. Allez les bleus dan maar? Nee! Ik mag dan een liefhebber van minimalistische kunst zijn, van het minimalistische voetbal van de Fransen heb ik een afkeer. Ik hoop op Frans verlies. En op vreedzame coëxistentie tussen oranje en blauw.

woensdag 12 juni 2024

Intermezzo – Buitenspeeldag

Landelijke Buitenspeeldag vandaag. Zeven terzijdes daarbij.


1. Buitenspeeldag roept bij mij, de buitenspeelleeftijd ruimschoots voorbij, in de eerste plaats nostalgische gevoelens op. Buiten spelen was trefbal, snelsnel een boterham naar binnen werken en weer verder met trefbal. Buiten spelen was ook stoepranden, hinkelen, knikkeren, verstoppertje. Maar buiten spelen was vooral voetbal. Op allerlei trapveldjes, hele middagen en zomeravonden lang. Buitenspelen was ook ooit één keer beursje trekken. Bij gebrek aan de benodigde bravoure bleef het daarbij. Zelfde verhaal met belletje trekken. Bij gebrek aan territoriale ambities was buiten spelen voor mij zeker geen landverovertje (heette dat zo?).

2. Iedereen kan het rijtje buitenspelbedervers wel opdreunen: auto, televisie, telefoontjes. Het Venrayse weekblad Peel en Maas haalde al in 1957 instemmend de bisschop van Shrewsbury aan. Die waarschuwde voor de fnuikende invloed van de televisie: ‘Trouwens, zegt hij tegen de ouders, laat de kinderen liever gezond buiten spelen, dan dat ze hun ogen en wat dies meer zij bij de televisie bederven.’


3. Aanvulling: politie en boefje, een tikspelletje, stond ook af en toe op het repertoire van mijn buitenspeelactiviteiten.

4. Tegen betaling buiten spelen in een speeltuin kan ook. De eerste en misschien wel enige tegen betaling toegankelijke speeltuin van Horst lag bij De Oude Lind (tegenwoordig Horst World Kitchen geheten). Uit de Nieuwe Venlosche Courant van 31 maart 1934: ‘Behalve de verleden jaar geplaatste wip en schommel zijn er thans verschillende dubbele schommels aangebracht, alsmede ’n roetsbaan en komen er nog bij een caroussel, draaiende wip, enz. zoodat de kinderen dezen zomer zich naar hartenlust kunnen vermaken.’ Roetsbaan. Mooi woord. Toch is glijbaan mooier.


5. In Horst werd het Sint-Lambertusplein op deze Buitenspeeldag omgetoverd in een speeltuin. Maar, zo viel te lezen op de gemeentelijk website, ‘mocht het slecht weer zijn, dan gaan de buitenspeelactiviteiten op het Lambertusplein niet door’. Wat is me dat nou? Sowieso is ‘slecht weer’ een multi-interpretabel begrip. Los daarvan: improviseren is een wezenskenmerk van buiten spelen. De ware buitenspeler verzint wel iets bij slecht weer. Opties te over: van modderworstelen tot waterballet en van schipper mag ik overvaren tot een wedstrijdje badeend blazen.


6. De VVD Horst aan de Maas ging vijf dagen voor Buitenspeeldag al buiten spelen. De partij die om het hardst schreeuwt om herinvoering van 130 op de snelweg, schafte namelijk een lasergun aan die ze inzet voor snelheidsmetingen op plaatsen waar mensen last hebben van hardrijders. Sevenum had zaterdag de primeur van dit politie en boefje spelen. Tja. Je moet toch wat als politieke partij als landverovertje niet meer blijkt te lukken.


7. Vanmiddag om 13.30 uur was er ondanks een waterig zonnetje nog weinig kinderlijke animo voor de buitenspeelactiviteiten op het Sint-Lambertusplein. ‘Toch te slecht weer?’, vroeg ik de toevallig passerende wethouder Roy Bouten. ‘Nee hoor, buiten spelen is niet aan weer gebonden.’ En zo is het. En passant nodigde de wethouder me uit om later op de middag mee te doen aan een touwtjespringwedstrijd. Bij gebrek aan sprongkracht heb ik die uitnodiging vriendelijk doch gedecideerd van de hand gewezen.

(Dit is een sterk gewijzigde en uitvoerigere versie van het stukje dat vandaag verscheen in Via Horst-Venray)

maandag 27 mei 2024

Intermezzo – Blauw

-Waat is daat eigenlijk, daat blauw?
-Mógde dao ovvverhin loëpe?
-Ik goj gewoën vraoge waat ‘t is.
-Waat kost dát wal ni?
-Meneer, vertel meej is waat daat is!
-Kaan ik heer gaon zonnebade?
-Kei ruig!
-Daat is meschien dalik wal water!
-Moëi is ‘t ni.
-Waat is heer aan de hánd?
-En hoe lang blieft daat ligge?
-Volges meej best wal lang, de ganse zomer.
-Sow leg heer effe d’n blauwe loëper neer!
-Geweldig!




dinsdag 4 april 2023

Ingezonden – Ruzie

Horst-sweet-Horst ontving de volgende ingezonden bijdrage van Johan van Helden over iets dat hem gisteren overkwam.


Ruzie

Het was 3 april, ik fietste van Sevenum naar huis (in Horst) na een dag werken. Normaal gesproken fiets ik altijd met muziek op naar huis, maar dit keer had ik geen oortjes in. Mijn standaard route gaat altijd door het centrum. Heerlijk om daar mensen te kijken, winkeliers die zich klaarmaken om te sluiten en de levendigheid van Horst te ervaren.

Vlak voordat ik de Lambertuskerk passeerde hoorde ik geschreeuw van het Lambertusplein komen. Er stopten wat mensen vooraan het plein om te kijken. Daar was ik nog benieuwd naar wat ik aan zou treffen. Ik fietste het plein op en zag net een groepje mensen struikelen in een plantenbak bij de fontein. Het viel me op dat er enige paniek heerste. Toen zag ik dat er geslagen werd.

In ieder geval één jongen sloeg in op een man. Een tweede volwassen man probeerde de ander weg te trekken. Twee jongens probeerden de slaande vriend weg te trekken. Of ze sloegen zelf mee (dat stukje is wat vaag in mijn herinnering).

Ik heb een hekel aan mensen die alleen maar kijken, of erger nog, filmen. Ik ben gezegend met een goed paar longen en stembanden die graag van zich laten horen. Al schreeuwend ‘**Krachtterm** kappen met die onzin’ fietste ik er tussenin. Dat gaf beide trekkende partijen net genoeg ruimte om de afstand te nemen die ze nodig hadden.

De volwassen man die de klappen had ontvangen, bleek beschonken te zijn. Volgens een korte uitleg achteraf, had hij een van de jongens benaderd en vastgepakt of juist weggeduwd (wederom wat vaag, op dat moment vond ik dat niet relevant). Daarop had de groep gereageerd waarna de man losliet en zijn excuus aanbood. Toch zou de man daarna zijn gaan slaan, waarna de jongeren van zich af beten. Dat moet het moment zijn geweest vlak voordat ik de Lambertuskerk passeerde.

De tweede volwassene vroeg me om hulp om zijn kompaan mee weg te krijgen. De beschonken persoon wilde graag nogmaals zijn excuus aanbieden, maar leek niet te begrijpen dat de groep jongens hier niet echt op zat te wachten. Na een aantal minuten mijn fiets tussen beide partijen te hebben gehouden en de man te manen om te vertrekken, deed hij dit dan ook eindelijk.

Daarna heb ik nog even gecontroleerd of alles met de jongens in orde was en vervolgde ik mijn weg weer, nog enigszins beduusd van wat ik had meegemaakt.

Tot zover de intro.

Ik ben ook jong geweest en heb ook wel eens een schermutseling meegemaakt. Maar dat stond niet in verhouding tot wat hier gebeurde. Graag zou ik de jongens willen vragen (mocht dit hen ooit bereiken) om in het vervolg een andere route te bewandelen. Er zijn al te veel voorbeelden van vergelijkbare gevallen die minder gunstig zijn afgelopen. Ook in onze gemeente. Voeg jezelf alsjeblieft niet bij dit lijstje. Dat zou zonde zijn voor jullie, net als voor jullie naasten. Vraag omstanders om hulp, bel de politie en laat die mensen hun werk doen.

Daarnaast wil ik nog mijn excuus maken aan de kerk voor mijn krachtterm(en?).

Johan van Helden

donderdag 6 oktober 2022

Intermezzo – Coming Out Day

Als enige Limburgse gemeente hees Horst aan de Maas vorig jaar op Coming Out Day (11 oktober) niet de regenboogvlag (klik hier). Burgerraadslid Johan van Helden (Perspectief) hield tijdens de raadsvergadering van afgelopen dinsdag een vurig pleidooi de regenboogvlag dit jaar wel te hijsen (klik hier en ga naar 2.02.20). Burgemeester Ryan Palmen toonde zich bijzonder not amused:

‘Het raakt me wanneer dit soort stommigheden over een vlag hijsen tot een symbool worden gemaakt. Deze gemeente wil niet één dag per jaar, maar 365 dagen per jaar laten zien dat in Horst aan de Maas iedereen gelijkwaardig mee kan doen. Ik schaam me ervoor dat er andere gemeenten zijn waar niet 365 dagen per jaar een regenbooguiting zoals in Horst aan de Maas te zien is. Dus, nee, het college is niet voornemens de vlag te hijsen omdat het regenboogpad op het Lambertusplein kracht genoeg heeft die moet gelden op alle dagen.’


Waarop Johan van Helden voorstelde 365 dagen per jaar de vlag te hijsen bij het regenboogpad op het Lambertusplein. Waarop de burgemeester de vergadering sloot omdat hij geen vraag had gehoord in de reactie van Van Helden. Waarop de burgemeester, nadat hij de vergadering had gesloten, zei: ‘Meneer Van Helden, maakt u zich geen zorgen, wij zullen stilstaan bij Coming Out Day, met of zonder vlag.’


Wat hiervan te denken? Dat het ook in 2022 nog steeds nodig is te benadrukken dat iedereen zichzelf moet kunnen zijn, is triest. Daarover zullen Johan van Helden en de burgemeester het eens zijn. Waarom het de burgemeester zo raakte dat Van Helden het regenboogpad op het Lambertusplein niet genoeg vindt, is me een raadsel. 

Ik neem aan dat de burgemeester ook 365 dagen per jaar tegen eenzaamheid, tegen roken, tegen zwerfafval en tegen ouderenmishandeling is. Toch heb ik hem nooit bezwaren horen uiten tegen de Week van de Eenzaamheid, Stoptober, World Cleanup Day of de Dag tegen de Ouderenmishandeling. En het hijsen van de vlag mag de burgemeester dan een stommigheid vinden omdat het tot een symbool wordt gemaakt, maar is het regenboogpad van niks naar nergens op het Lambertusplein dan géén symbool?


Maar goed, het staat de burgemeester, en met hem het hele gemeentebestuur, natuurlijk vrij het hijsen van de regenboogvlag op Coming Out Day af te wijzen. Ernstiger, een burgemeester onwaardig zelfs, is hoe hij Johan van Helden wegzette. Waarom reageerde hij niet op het voorstel van Van Helden om de regenboogvlag 365 dagen per jaar te hijsen bij het pad op het Lambertusplein? Omdat, zou je kunnen zeggen, het protocol in dit geval voorschrijft dat (burger)raadsleden alleen vragen mogen stellen en niet hun mening mogen uiten. Maar hoe elegant zou het niet zijn geweest als de burgemeester het had kunnen opbrengen om te zeggen ‘Geachte heer Van Helden, als u uw voorstel in de vorm van een vraag giet, zal ik er netjes op reageren’? En waarom voegde hij Van Helden pas na het sluiten van de vergadering toe dat de gemeente aandacht zal schenken aan Coming Out Day, Van Helden daarmee de kans op een reactie ontnemend?

dinsdag 25 januari 2022

Klein mysterie 796 – Atrium (4)

‘Daar gaan we weer. Voor de 384e maal dreigt te worden gemorreld aan het atrium van de Sint-Lambertuskerk.’ Dit schreef ik op 14 mei 2012 (klik hier). Tien jaar later zijn we beland bij poging 393: ‘Woensdag 12 januari tekenden een initiatiefgroep vanuit het kerkbestuur Lambertus en de gemeente Horst aan de Maas een convenant om het atrium van de Lambertuskerk meer functie te geven.’ ‘Meer functie geven’ heet elders in de berichtgeving ‘vergroenen’, ‘een impuls geven’ en ‘meer sfeer geven’. Wethouder Rudy Tegels (CDA): ‘Goed voor de beleving rondom de kerk én mooi passend bij de centrumvisie.’


Klinkt gelukkig allemaal redelijk vaag. Ook valt hoop te putten uit het feit dat de voorgaande 392 pogingen allemaal zijn mislukt. Toch is het misschien niet verkeerd nu al een waarschuwend woord te laten horen: blijf in godsnaam met je poten van het atrium af!


De Sint-Lambertuskerk is de enige kerk in Nederland met een atrium. Het is bedoeld als een overgangsruimte tussen de drukte van de straat en de gewijde stilte van de kerk. In reactie op morrelpoging 337 of daaromtrent schreef de vermaarde kunsthistoricus J.J.M. Timmers (1907-1996) over kerk en atrium:

‘Enige tijd geleden vernam ik dat er plannen bestaan om de prachtige kerk van Horst in haar wezen aan te tasten door onverantwoorde ingrepen aan dit gebouw. Ik moge daartegen met klem protesteren. De kerk van Horst is een van de allerbeste werken van wijlen architect Boosten, een voornaam kunstwerk, waaraan niet mag worden geknoeid. Plannen in deze richting zijn gelijk te stellen aan barbarij en ordinair vandalisme. Ik hoop dat men in Horst zo verstandig zal zijn dit te voorkomen en dat men er niet de schande op zich zal laden een der allerbeste naoorlogse kerkgebouwen te hebben verknoeid.’

‘Barbarij en ordinair vandalisme.’ Wat zou Timmers eigenlijk hebben gevonden van de bespottelijke verlichting van de kerk in fancy kleurtjes die de indruk wekt dat er warempel nog wel meer te halen valt dan louter spiritueel genot?


Meer functie, een impuls, meer sfeer, beleving. Alleen ‘reuring’ ontbreekt nog in dit treurige rijtje. Wanneer dringt het eindelijk eens door tot plannetjesmakers, impulsgoeroes, (kerk)bestuurders, sfeermakelaars, belevingsprofeten, beleidsbepalers en ander gespuis dat niet álles een functie hoeft te hebben? Dat we al omkomen in een overvloed aan impulsen? Dat stilte, ongenaakbaarheid en beschouwelijkheid óók voor sfeer zorgen? Dat er ook een teveel aan beleving kan zijn? 


Ruim twee jaar geleden overleed Jan Holthuis, niet aflatend strijder voor behoud van het atrium in zijn oorspronkelijke staat. Ik besloot zijn in memoriam (klik hier) als volgt: ‘Kunnen we niet afspreken dat als eerbetoon het atrium van de Sint-Lambertuskerk voor eeuwig behouden blijft?’ Pas nu besef ik dat ik daarmee ongewild een opening heb geboden aan de barbaren en ordinaire vandalen. Er had natuurlijk moeten staan: ‘Kunnen we niet afspreken dat als eerbetoon het atrium van de Sint-Lambertuskerk voor eeuwig in oorspronkelijke staat behouden blijft?’   

donderdag 30 december 2021

Intermezzo – Wandelgang (3) | Peter Bults

‘Ik ken Horst nauwelijks. Dus ik ben wel benieuwd naar jouw Horst.’ U vraagt, wij draaien. Dus spreek ik op dinsdagavond af met Peter Bults. Om zes uur regent het pijpenstelen. Ik mail Peter: ‘Als je niet het risico wilt lopen om nat te worden, kunnen we ook een andere keer afspreken.’ Zijn reactie: ‘Ach, wat heet risico. Ik was toch al van plan een jas aan te trekken. Dus, tot zo.’ Een uur later regent het nog steeds, maar wtf. Peter (66) woont in Holthees, noemt zichzelf pensionado en verdiende jarenlang zijn brood in de vliegerluchtfotografie – waarover hieronder meer. We kennen elkaar.


We hebben afgesproken op het Wilhelminaplein. Als we richting Lambertusplein lopen, blijkt Peter toch minder onbekend met Horst dan hij het deed voorkomen: ‘Ah, Passi! Heb ik wel eens een ijsje gegeten. Oh, en daar de Sint-Lambertuskerk!’ Ik vertel over het Hôrster Hundje en Jan de Beijer die in 1738 de Sint-Lambertuskerk tekende. Al snel besluit ik mijn rol als gids iets minder serieus te nemen omdat het gesprek daaronder lijdt. De rolverdeling voor de rest van de wandeling: Peter die aan het woord is over zijn leven en bezigheden, ik die af en toe een vraag stel, verhaal over mijn bezigheden en tussendoor wijs op een bezienswaardigheid.


Wat Peter ook vertelt, er schemeren altijd onderkoelde humor en relativeringsvermogen in door. Hij werd geboren in Harderwijk, bracht zijn lagere schooltijd door in Singapore en woonde daarna op tal van plaatsen in Nederland. De liefde voerde hem een kwart eeuw geleden naar Holthees. Tussen Gasthoês en Kantfabriek gaat het vooral over Singapore: de avontuurlijke vliegreis ernaartoe, het verblijf daar, het Maleis dat hij er leerde spreken, het huispersoneel, de bootreis terug.


Als we afdraaien naar de Westsingel zegt Peter, opgeleid als werktuigbouwkundige, dat hij na zijn verhuizing naar Holthees enigszins zoekende was. Uiteindelijk besloot hij van zijn twee grootste hobby’s, vliegeren en fotografie, zijn beroep te maken: vliegerluchtfotografie in al zijn facetten. Vliegerluchtfotografie … Ik geloof niet dat ik het woord ooit eerder heb gehoord. Een half uur later (Zwaluwstraat – Toon Hendriksstraat – Westsingel – Weltersweide – Noordsingel – Julianastraat – Gebroeders van Doornelaan) waan ik me specialist op het gebied van de vliegerluchtfotografie. Mooie verhalen, prachtig verteld. Frustrerend dat het concept van deze serie het niet toelaat om die verhalen hier te reproduceren.


Op de Gebroeders van Doornelaan houden we halt bij de door Jeu van Helden ontworpen DAF’jes. Peter, behalve techneut ook autofreak, blijkt niet te weten dat de gebroeders Van Doorne, oprichters van DAF, Horst-Americaanse wortels hebben. Hij steekt zowel de loftrompet over het kunstwerk van Jeu als over de automatische versnellingsbak van DAF.


Via Venrayseweg en Jacob Merlostraat keren we terug op het Wilhelminaplein. Ik vraag hoe Peter zijn dagen doorbrengt als pensionado. Vooral met het ordenen van de duizenden foto’s die hij in de loop van een kleine zestig jaar heeft gemaakt. Ik heb die foto’s nooit gezien en Peter is wars van pretenties, maar het zou me niet verbazen als die foto’s museumwaardig zijn. Dat vermoeden krijgt enkele uren later een boost als Peter me de drie foto’s van de wandeling stuurt die dit stukje sieren.

Ook een keer meewandelen? Dan ben je te laat … Tenzij je onder de veertig bent: in een poging de totaal scheve verhouding tussen 40-plussers en 40-minners met wie ik inmiddels een wandelafspraak heb gemaakt wat meer in balans te brengen, is aanmelding vanaf nu alleen nog mogelijk voor 40-minners. Dus ben je 40-minner en wil je met mij in de komende anderhalve week een keer door Horst wandelen? Stuur dan een mail naar horstsweethorst@gmail.com en we maken een afspraak.

donderdag 23 december 2021

Intermezzo – Kerstmis

1955. Csaba Czerep heeft de kerst van zijn leven. Csaba is veertien en enkele maanden eerder gevlucht uit Hongarije, waar Russische troepen de Hongaarse Opstand bloedig hebben neergeslagen. Csaba verblijft nu samen met tientallen andere vluchtelingen in een tijdelijk opvangkamp in de gemeente Horst, en wel in America. Ter gelegenheid van Kerstmis is de kantine omgetoverd in een soort feestzaal, compleet met altaar en een geschilderde kribbe. Er wordt gezamenlijk gezongen, gegeten en gedronken. Autochtonen dragen hun steentje bij. Kerstmis, feest van het licht, de vrede, de liefde, de hoop, de gastvrijheid.


2021. Venray wordt aangewezen als locatie voor de acute noodopvang van vluchtelingen. De sociale media ontploffen. ‘Zo nu kun je dus alle sloten vervangen naar 7 punts sloten.’ ‘Tuurlijk zitten er ook goede mensen tussen.’ ‘Als het zover komt speel ik voor eigen rechter.’ ‘Pak de loader mar en vaeg dat volluk de grens over.’ ‘Ja joh nog meer zooi binnen halen. ‘Hoef dat schooier volk niet in de buurt.’ Kerstmis, feest van het licht, de vrede, de liefde, de hoop, de gastvrijheid?


Ja, dit is enigszins een karikatuur, een tikkeltje generaliseren, een beetje versimpelen van de werkelijkheid. Natuurlijk was het in 1955 geen hemel op aarde in America: ongetwijfeld zal de tijdelijke opvang van Hongaarse vluchtelingen niet door iederéén zijn toegejuicht. En natuurlijk is het in 2021 geen hel op aarde in Venray: er zijn ook genoeg mensen die de acute noodopvang níet als een probleem zien. Evengoed kan ik me niet geheel aan de indruk onttrekken dat we ergens tussen 1955 en 2021 iets aan medemenselijkheid zijn kwijtgeraakt.


Wat me misschien nog wel meer stoort dan die huiveringwekkende reacties op sociale media is het bestuurlijke Venrayse meehuilen met de wolven in het bos. Het kan zijn dat ik iets heb gemist, maar uit bestuurlijke en politieke hoek heb ik de afgelopen anderhalve week alleen maar gezeur en geklaag gehoord en gelezen. Of hebt u soms iemand de Venrayse equivalent van Wir schaffen das horen bezigen? Gastvrijheid en empathie klinken echt anders.


Kerstmis, feest van het licht, de vrede, de liefde, de hoop, de gastvrijheid. Maar ook feest van de solidariteit. Solidariteit met mensen die het minder getroffen hebben dan wij. Solidariteit ook met een gemeente die het blijkbaar allemaal niet aankan. Waar blijft het ruimhartige aanbod vanuit Horst aan de Maas om de Venrayse zorgen te verlichten door óók een locatie voor acute noodopvang van vluchtelingen geschikt te maken?

(Dit stukje verscheen gisteren ook in Via Horst-Venray)

maandag 22 februari 2021

Intermezzo – Prentbriefkaart (3)

Een maand geleden publiceerde ik twee stukjes over een prentbriefkaart die Dora Lucas in juni 1899 schreef aan twee van haar zussen (klik hier en hier).


Dora was een dochter van Hendrik Lucas, textielfabrikant in Horst en bewoner van de villa aan de Venloseweg die tegenwoordig Renschdael heet. In reactie op die twee stukjes ontving ik deze week een uitvoerige, bijzonder interessante e-mail van een van de kleinzonen van Dora Lucas. Met diens toestemming publiceer ik die hier:

‘Tot mijn aangename verrassing trof ik op uw blog een kaartje aan van mijn grootmoeder Dora Lucas. Er zijn jammer genoeg maar erg weinig brieven van haar bewaard gebleven. Uw analyse is een juiste. Hoewel ik mijn grootmoeder nooit gezien heb komt zij uit de familieverhalen naar voren als een betrokken, vriendelijke en ontwikkelde vrouw. Met dat vleugje humor, ironie ook. Over de vroege jeugd van mijn grootmoeder is niets bekend. Mijn grootmoeder deed op 15 maart 1891 in Horst haar eerste Heilige Communie, dat weten we wel.

Het gedicht dat Hélène, de oudere zus van Dora, in 1891 voordroeg toen Dora haar eerste communie deed
Zij bezocht, net als haar zussen en haar dochters, het Pensionaat Jeruzalem in Venray. Op het moment van het schrijven van de kaart was zij weer woonachtig in Horst. Kort daarna is zij met haar ouders verhuisd, naar Blerick, naar de Pontanusstraat. Mijn overgrootouders hebben daar tot hun overlijden in 1915 en 1917 gewoond.

Mijn overgrootmoeder Johanna Jacoba Hoeken was geboren in Well. Na het vroege overlijden van haar moeder is zij naar Rotterdam verhuisd. Niet lang voor haar huwelijk volgde weer een verhuizing en nu naar Beugen, bij Boxmeer. Na het huwelijk met mijn overgrootvader keerde zij dus weer terug in het Limburgse.

Mijn overgrootvader, Hendrik Engelbert Lucas was een actieve en optimistische man, een liefhebber van muziek, zo hoorde ik van mijn moeder. De formele stukken van zijn naturalisatie tot Nederlander, dat is nog wel interessant om te vermelden, zijn in 1878 getekend in Arolsen, Noord-Hessen, Duitsland. Dat gebeurde door Koning Willem III die toen verbleef bij zijn aanstaande schoonfamilie, de ouders van de latere Koningin Emma von Waldeck Pyrmont.

Bijzonder om hier te schrijven is dat mijn grootmoeder in 1903 een reis naar Rome heeft gemaakt. Ook heeft zij een jaar doorgebracht in Bad Ems. Daar heeft zij haar Duits verbeterd en leerde er hoe zij leiding moest geven aan een huishouden. Je kunt het je niet meer voorstellen. In het voorjaar van 1913 is zij getrouwd met mijn grootvader en naar Arnhem, later naar Nijmegen verhuisd.

Het kaartje stuurde zij naar haar zusters Phien Lucas en Jacoba Lucas, die na mijn grootmoeder nog op het Pensionaat zaten. Phien is later getrouwd met Jan Koning, huisarts te Rotterdam. Jacoba is de enige van de zusters die in Limburg is blijven wonen. Zij huwde Josephus Erens uit Schaesberg en woonde er op Huize de Kamp.

De oudste zuster, Hélène Lucas, trouwde in 1901 met Jan Pessers. Zij ging wonen aan de Markt in Eindhoven. Mijn overgrootouders hadden nog drie kinderen. Een tweeling, een jongetje en een meisje die kort na de geboorte zijn overleden. Er was ook nog een zoontje, Theodor. Hij overleed, 3 jaar oud, een maand na de geboorte van mijn grootmoeder.

Mijn overgrootvader had geen kinderen die hem konden opvolgen in het bedrijf, vandaar dat hij het van de hand heeft gedaan. De zuster van mijn overgrootvader, ook Helena genaamd, woonde ook in Horst. Zij is ook mee naar Blerick verhuisd. Zij was blind of nagenoeg blind. Zij is overleden in 1920.

De jongste broer van mijn overgrootvader, Benjamin, was ook zijdefabrikant. Eerst samen met mijn overgrootvader in Horst, later zelfstandig. Hij verhuisde weer naar Dülken waar de familie Lucas vandaan komt. Aan de Viersenerstrasse 62 staat het huis nog waarin hij heeft gewoond. Hij overleed, nog maar 44 jaar oud, in 1893.

De vier zussen Lucas hebben hun leven lang een goed onderling contact gehad. En langzaamaan zijn de herinneringen aan de plaats waar zij opgroeiden steeds verder naar de achtergrond verschoven. Gelukkig dat door de plaatsing van het kaartje ik toch weer een puzzelstukje heb kunnen toevoegen aan het beeld dat ik van mijn grootmoeder heb. Veel dank daarvoor.



Die dank is geheel wederzijds: de reactie van deze kleinzoon van Dora plaatst mijn stukjes in een breder kader en vormt toch weer een welkome kleine toevoeging aan de geschiedenis van Horst. De prentbriefkaart gaat overigens een dezer dagen op de post naar deze kleinzoon van Dora. Als de kaart namelijk érgens op haar plaats is, dan wel in het familiearchief.

woensdag 20 januari 2021

Intermezzo – Prentbriefkaart (1)

En toen kreeg ik eergisteren zomaar iets fantastisch in de schoot geworpen. (Ze wil haar naam niet vermeld hebben, maar weet, gulle geefster, hoe dankbaar ik je ben.)


En zo ziet de achterzijde er uit:


Misschien zou het sterker zijn om voor- en achterzijde zonder enig commentaar te publiceren. Dat  u zelf zou kunnen gaan interpreteren en fantaseren. Dat ik níet zou gaan zeggen wat ik er zo fantastisch aan vind. Het spijt me, maar dat kan ik niet. Het móet er gewoon uit.

De afbeelding (‘Kerk St. Lambertus.’) doet me eigenlijk nog het minst. Hoe blasé het ook klinkt: ik kende haar al. Wat er dan wel zo fantastisch aan is? Het onberispelijke handschrift, de adressering (‘jongejuffrouwen’, ‘Venraai’), de drie postzegels, de drie poststempels, alle overbodige punten. En de tekst natuurlijk. Vooral de tekst.
Lieve zusjes!
Alweer een nieuwe kaart van Horst. Wat zeggen jelui ervan. Gaat Horst niet vooruit? Hélène is nog altijd in Viersen en komt de volgende week woensdag eerst terug.
Hartelijk gegroet door Uwe U liefh.[ebbende?] zus
Dora
P.S. Stuur deze week toch vooral de wasch!
Eind juni 1899. Een kaartje van grote zus Dora aan haar jongere zusjes, de jongejuffrouwen Lucas. 46 woorden slechts en toch zo vertederend, zo vol liefde. Met een vleugje humor ook. Iedereen mag dan wel zeggen dat Horst een achtergebleven gebied is, we hebben toch maar mooi alwéér een nieuwe kaart. Doe ons dat maar eens na. Weten jullie trouwens wel hoezeer ik jullie mis? En tot overmaat van ramp is Hélène ook nog in Viersen. Als ze volgende week woensdag terug is, duurt het nog maar een paar weken voordat jullie er ook weer zijn. Wat zie ik uit naar dat moment, dat we eindelijk weer met z’n vieren zijn! Venray is zó dichtbij en tegelijkertijd zó ver weg. Oh, mama roept nog dat jullie deze week beslist de was moeten sturen. Denken jullie daaraan?

Lees ik er meer in dan erin zit? Misschien. Of ongetwijfeld. Maar mag ik?

P.S. Een dezer dagen volgt nog een stukje waarin de familie Lucas wat meer wordt geduid.

donderdag 1 oktober 2020

Intermezzo – Venray – Horst

Drukke culturele zondag achter de rug: eerst op uitnodiging naar Venray voor de presentatie van de zogeheten Culttouren en de opening van de permanente expositie in het Venrays Museum. Daarna op uitnodiging naar Horst voor de onthulling van, jawel hoor, Ut Neeje Hôrster Hundje.


De bijeenkomst in Venray begint in de Sint-Petrus Bandenkerk. Allemaal op en top coronaproof, met gereserveerde plaatsen en drie verschillende kleuren lintjes voor drie verschillende groepen aanwezigen. Alleen: de groene lintjes ontbreken. Geen probleem voor de spreekstalmeester: ‘Jullie zijn groen. Maar groen is geen kleur.’ Grijs is wel een kleur. Grijs overspoelt de kerkbanken. Toespraakjes van de locoburgemeester, van de wethouder, van de verantwoordelijken voor de Culttouren en de expositie. Zoals dat gaat. ‘Het zet de stad Venray op de kaart.’ Beschaafd applaus. Hilariteit (en herinneringen aan het legendarische CDA-congres van 2010) als er na een uurtje toch onduidelijkheid ontstaat over de al dan niet gekleurde lintjes. Daarna alsnog genoeglijk gekeuvel in het Venrays Museum. Koffie en vlaai. Ons kent ons. Wellevendheid troef.


Vervolgens als de wiedeweerga naar de onthulling van het beeld van het nieuwe Hundje in Horst. Zal de stammenstrijd tussen aanhangers van het oude en het nieuwe pissende Hundje vanmiddag tot uitbarsting komen? Drukte op het Sint-Lambertusplein. Uitsluitend aanhangers van het nieuwe Hundje. Geen stammenstrijd vanmiddag. Coronaveiligheid is hier eigen verantwoordelijkheid. Laissez aller, laissez faire lijkt het motto. Ultrakorte toespraakjes van de initiatiefnemers (‘Dali-Gaudi-Bodhi’ – Bodhi is de voornaam van de jeugdige maker van het nieuwe Hundje) en de burgemeester. Allemaal in dialect. Onthulling van het beeld, kinderkoor dat het Hôrster Hundje Liedje zingt en hop, alles is binnen een minuut of twintig gepiept. Nu snel naar een aanpalend etablissement. Geen koffie en vlaai. Wel bier en nootjes. Ons kent ons mengt met ons kent ons niet. Ongedwongenheid troef.


Het stadse Venray, het dorpse Horst. Het formele Venray, het informele Horst. Het kille Venray, het gezellige Horst. In de twee bijeenkomsten zou je de al dan niet vermeende verschillen tussen Venray en Horst (aan de Maas) weerspiegeld kunnen zien. Is dat zo? Of maakt mijn Horster bril dat ik per definitie ongeschikt ben om een objectief oordeel te vellen? Zie, hoor, proef ik wat ik wil zien, horen, proeven? De vragen stellen is de vragen beantwoorden, dunkt me.

(Dit stukje verscheen gisteren in licht gewijzigde vorm in Via Horst-Venray.)