Posts tonen met het label Smidse. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Smidse. Alle posts tonen

woensdag 25 januari 2017

Intermezzo – De Horster Maat (1)

Wat is de Horster Maat en is de Horster Maat alleenzaligmakend? In een korte serie gaan Jeu van Helden en ondergetekende op zoek naar antwoorden op deze en aanverwante vragen. Elke aflevering bestaat uit een tweeluik: we doen verslag van gezamenlijke bezoekjes aan mogelijke inspiratiebronnen in de nabije omgeving én we determineren de Horster Maat. Aanleiding voor dit alles: de vernieuwbouwplannen voor het Horster winkelcentrum Kloosterhof (klik hier) en andere op stapel staande bouwplannen.
Bergen - Toren Mosaïque


Eerste halteplaats op onze ontdekkingsreis was Bergen. Meer preciezer: Nieuw-Bergen. Enigszins nondescripte plaats aan de rijksweg tussen Venlo en Nijmegen, zonder al teveel geschiedenis. Een plaats waar je vooral aan voorbijrijdt. Tot voor kort althans. Sinds anderhalf jaar staat Nieuw-Bergen namelijk op de architectonische kaart. Op de architectonische wereldkaart zelfs: tot in Argentinië toe verschijnen in vakbladen ineens artikelen over Nieuw-Bergen. Allemaal dankzij één bouwwerk: het torengebouw in winkelgebied Mosaïque, ontworpen door bureau Monadnock (klik hier).


Het gebouw bestaat uit een lage onderbouw (die ondanks een hoop gedoe een horecabestemming lijkt te gaan krijgen) en een hoge toren. Het is uitgevoerd in baksteen. Naar verluidt is het in de volksmond meteen omgedoopt tot ‘de moskee’. Alleszins begrijpelijk: met name de onderbouw bevat oosters aandoende motieven. De toren zou dan als minaret kunnen worden bestempeld – ons deed ie eerder denken aan een middeleeuwse Italiaanse stadstoren of de oer-Hollandse luchtwachttoren.


Omdat wij er op een marktdag waren, hadden we er niet van alle kanten even goed zicht op. Desondanks waren we er van onder de indruk, waarbij de toren ons overigens aanzienlijk meer kon bekoren dan de onderbouw.


Wil je het gebouw duiden, dan kom je al gauw uit op termen als landmark, baken, eyecatcher, oriëntatiepunt. Alleen al door zijn schaal trekt het de aandacht naar zich toe (en leidt het de aandacht af van de truttige winkels waardoor het aan drie zijden wordt omgeven). Het is dominant, maar niet hinderlijk dominant. Het past hier gewoon, als het er niet stond, zou je het missen.


Het torengebouw laat zien wat een beetje lef vermag. Het laat zien dat één gebouw zijn hele omgeving mee omhoog kan trekken. Het laat zien dat één gebouw een dorp een nieuw gezicht, een nieuwe identiteit kan geven. Nieuw-Bergen is niet langer inwisselbaar voor heel veel andere dorpen, nee, Nieuw-Bergen is voortaan dat dorp met dat markante torengebouw. Om het op Horst te betrekken: los van mooi of lelijk, complexen als De Smidse en Librije kun je overal in Nederland aantreffen, terwijl je dat torengebouw alleen in Nieuw-Bergen vindt.



Het economisch belang 
In de gemeente Horst aan de Maas is de afgelopen jaren een term ontstaan als het gaat om bouwen in de openbare ruimte: de Horster Maat. 
Te pas en te onpas wordt de term gebruikt. Hij biedt een vreemd soort houvast, vooral omdat hij niet gedefinieerd is en zo door iedereen flexibel kan worden toegepast om zijn motieven en meningen kracht bij te zetten. 
Wij doen hier een poging om voor eens en altijd die Horster Maat een definitie te geven zodat hij in de toekomst wel daadkrachtig gebruikt kan worden en het voor iedereen duidelijk is wat er precies wordt bedoeld. 
Om tot een weloverwogen definitie te komen hebben we de architectuur van de afgelopen vijftien jaar in Horst als graadmeter genomen. Die is immers gebouwd volgens die Horster Maat!? 
We hebben vijf criteria ontdekt die een weerspiegeling zijn van een aantal belangen die we waargenomen en gemeten hebben. Elk criterium binnen de Horster Maat heeft z’n eigen meetinstrument. Sommige criteria zijn te klein voor het ene meetinstrument, andere te groot voor het andere meetinstrument.
Vandaag deel 1 in deze serie van vijf: het economisch belang


We hebben een landmeter nodig om de werkelijke waarde van dit gegeven in de Horster architectuur te kunnen meten. De economische waarde is een allesoverheersend belang. Naar onze mening zwaar overschat en bij elke discussie of keuze die gemaakt moet worden als Hauptmotiv opgevoerd. Misschien het enige dat voor de beslissers van belang is of wellicht voor hen überhaupt bestaat. 

Vaak is dat economisch belang ook de overweging geweest die ervoor heeft gezorgd dat een groot aantal beeldbepalende gebouwen in Horst in de afgelopen decennia is verdwenen of zodanig is verminkt dat we ze beter hadden kunnen opruimen. Hierdoor is een dorpsbeeld ontstaan dat een gebrek heeft aan identiteit in historische gebouwen én in nieuwe architectuur, maar wel een weerslag geeft van hoe wij met ons dorp om gaan.


Klik hier voor deel 2 van de serie over de Horster Maat

maandag 19 september 2016

Klein mysterie 718 – Urilift (3)

Zo her en der worden ze weggezet als zeikerds, de bewoners van appartementencomplex De Smidse die klagen over allerlei vormen van overlast in het centrum van Horst. Zit iets in. Toch zou hun gezeik zomaar kunnen leiden tot de plaatsing van permanente urinoirs in het Horster centrum. Mocht het zover komen, dan wordt historie geschreven: naar mijn beste weten sprak de gemeenteraad in 1913 voor het eerst over plaatsing van urinoirs in het dorpscentrum. In 2016 doet de raad dat nog steeds – al 103 jaar wordt de plas opgehouden, ongetwijfeld een wereldrecord.
Aan de bron van alles staat Alfons Esser. De burgemeester stelde in de gemeenteraadsvergadering van 19 december 1913 voor op beide pleinen in het centrum van Horst (vandaag de dag Wilhelminaplein en Sint-Lambertusplein geheten) een ijzeren urinoir te plaatsen. De raad wenste eerst een prijsopgave te zien: raadslid Haegens schatte de kosten op vier- à vijfhonderd gulden – geen kattenpis (inkoppertje) in die tijd. Esser deed links en rechts navraag en moest in de raadsvergadering van 29 mei 1914 erkennen dat de kosten aanzienlijk waren: 250 gulden per urinoir. Daarom wilde hij het voorlopig bij één exemplaar op het Wilhelminaplein laten. Maar een deel van de raad zag het urinoir liever op de Veemarkt komen. De oplossing: ‘Eerst eens nader informeeren.’
Met dat ‘eerst eens nader informeeren’ werd het urinoir op de lange baan geschoven. Om daar pas een kleine eeuw later, in december 2011, weer vanaf te komen. Ineens werd in het Integraal veiligheidsplan 2012-2015 een urilift, een mooi woord voor een verzinkbare zeikton, tot prioriteit bestempeld. Ditmaal was er niemand die maalde om de kosten, terwijl die met 55 duizend euro toch – als ik goed reken – omstreeks 500 keer hoger waren dan in 1914. Wat ook fijn was: burgemeester Kees van Rooij verzekerde de gemeenteraad (klik hier en ga naar agendapunt 18) dat de urilift ‘nu eens een keer niet op de lange baan wordt geschoven’.
Ware woorden van de burgemeester. Nog geen vijf jaar later, op 6 september 2016, liet hij de gemeentelijke commissie Samenleving in reactie op de klachten van de bewoners van De Smidse weten (klik hier en ga naar agendapunt 1): ‘We zijn met het Centrummanagement en anderen in overleg over permanente, verzinkbare plaskruisen.’ Een verwijzing naar de lange baan bleef ditmaal achterwege, wat er misschien wel op zou kunnen duiden dat het wonder dan toch binnen een jaar of twintig gaat geschieden.

P.S. Wáág het niet om op dit stukje te reageren met iets in de trant van ‘Wat een gezeik’!

maandag 18 mei 2015

Intermezzo – Wandeling door Horst-centrum met de stedenbouwkundig supervisor

In december vorig jaar maakte ik met stedenbouwkundige en planoloog Anthony Wijnen een wandeling door het centrum van Horst (klik hier). Enkele weken geleden deden we diezelfde wandeling nog eens dunnetjes over, nu in gezelschap van Hans van den Tillaart. Hans is architect (bij Leenders Architecten uit Veghel), lid van de gemeentelijke commissie Ruimtelijke Kwaliteit en sinds enkele jaren als supervisor de bewaker van de stedenbouwkundige ontwikkeling van het Horster centrum. Hans bleek een bevlogen man, uitstekend op de hoogte ook van het reilen en zeilen in Horst, hoewel hij hier slechts enkele dagdelen per maand actief is.
Mijn ervaring met zulke wandelingen is dat ze tot meer wederzijds begrip leiden – deze wandeling vormde daar geen uitzondering op. Neem nu De Smidse. Ontworpen door Hans, nog voordat hij supervisor van het Horster centrum werd. Eén bouwlaag te hoog, aldus Anthony. Kan wel zijn, reageerde Hans, maar je hebt te maken met allerlei belangen die meespelen, niet in de laatste plaats die van projectontwikkelaars. Hadden die hun zin gekregen, dan was er misschien nog wel een bouwlaag bovenop gekomen. Zit wat in.
Architect zijn betekent niet alleen compromissen sluiten en concessies doen maar ook afwegen van belangen. ‘De prachtige zijgevel van het voormalige postkantoor is letterlijk in de schaduw komen te liggen van De Smidse – had De Smidse toch vijf meter terug gelegd’, zo wierp ik Hans voor de voeten.
Tja, die zijgevel is inderdaad monumentaal, aldus Hans, maar er is wel een echt plein ontstaan door de voorgevel van De Smidse in één lijn te laten lopen met de rest van de bebouwing aan die zijde van de Veemarkt. Dat was er niet gekomen als De Smidse vijf meter naar binnen was gelegd. Ook daarvoor valt – zij het knarsetandend – iets te zeggen.
Onze wandeling bracht ons ook bij ’t Gasthoês. Met aanstekelijk enthousiasme verhaalde Hans over z’n liefde voor het gebouw, de verbouwplannen en de mogelijkheden die het te vormen Gasthoêsplein gaat bieden. Toch had ik mezelf verloochend als ik niet zou hebben gerefereerd aan een vraag die ik in dit verband al eerder heb gesteld: is het wel wenselijk dat Hans als lid van de commissie Ruimtelijke Kwaliteit en supervisor van de ontwikkeling van Horst-centrum tevens architect van het nieuwe Gasthoês wordt? De slager die z’n eigen vlees keurt? Hans gaf me gelukkig geen schop onder de kont. Hij kon zelfs begrip opbrengen voor mijn vraag. Maar: er is nog helemaal geen architect, de opdrachtverstrekking moet nog plaatsvinden! Hans is vooralsnog niet meer dan wat hij ‘procesbegeleider’ noemt, al verheelt hij niet dat hij graag met ’t Gasthoês aan de slag zou gaan. En zelfs in dit prille stadium mag hij, als het om ’t Gasthoês gaat, niet eens aanwezig zijn bij vergaderingen van de commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Zijn plaats wordt dan ingenomen door een andere deskundige. Het blijft in mijn ogen wat gekunsteld, maar oké: Berlage was aan het begin van de vorige eeuw in Den Haag eveneens zowel als stadsbouwmeester als als architect actief en dat heeft ontegenzeggelijk tot mooie resultaten geleid.
En verder ging het. Langs Belweder, het Sint-Lambertusplein, De Librije. En Hans maar vertellen. Waarschijnlijk kom ik er nog wel eens op terug. Maar tijdens het schrijven van dit stukje bedacht ik me ook: misschien moest er maar eens een door Horst-sweet-Horst georganiseerde en door Hans geleide openbare wandeling door het centrum van Horst komen. Ik zal eens informeren of hij daar misschien voor in is. 

maandag 12 januari 2015

Intermezzo – Complexen en gebouwen (1)

Eén van de dingen die ik heb opgestoken van de dorpswandeling die ik onlangs maakte met stedenbouwkundige Anthony Wijnen (klik hier), is dat er een onderscheid bestaat tussen gebouwen en complexen. Kort door de bocht geformuleerd zegt Anthony: een gebouw is een eenheid met een eigen identiteit. Het heeft een min of meer logische, herkenbare structuur, te vergelijken met een tekst die ook een bepaalde opbouw heeft. Een complex ontbeert dit vaak: het is een samengesteld geheel, ingewikkeld, onontwarbaar. Dit maakt het lastig er een betekenis aan te geven of er een eenheid met een eigen identiteit in te herkennen.
Klinkt misschien wat abstract en theoretisch, maar enkele Horster voorbeelden maken meteen duidelijk wat Anthony bedoelt. Zonder dat we het er expliciet over hebben gehad, denk ik dat Anthony het voormalige Sint-Antoniusziekenhuis (en latere Elzenhorst) ondanks z’n omvang een gebouw en geen complex zou noemen: een eenheid met een herkenbare structuur, met kop en staart. Het had niets te verbergen, het was wat het was.
Hoe anders is dan De Smidse. Typisch voorbeeld van een complex, aldus Anthony. Hij illustreert dit aan de hand van het verschil tussen voor- en achterzijde. Aan de zijde van het Wilhelminaplein lijken het door de pandsgewijze indeling afzonderlijke gebouwen. Dat draagt zeker bij aan de sfeer op het plein, maar tegelijkertijd is het ook slechts een decor. De grote bouwmassa wordt als het ware verzacht door de gevelindeling aan de pleinzijde.
Aan de zijde van de achterliggende parkeerplaats, waar de entree van de woningen ligt, onthult De Smidse volgens Anthony zijn ware aard. Daar wordt de bouwmassa bepaald niet gemaskeerd. Daar zie je ook dat De Smidse één groot bouwblok is, dat bovendien een schaalniveau groter is dan zijn omgeving. Dit alles maakt het tot een lastig te duiden geheel, waaraan moeilijk een identiteit valt af te lezen.
De Librije daarentegen heeft wel een eigen identiteit, vindt Anthony: ‘Een stoer gebouw dat veel eenduidiger en herkenbaarder is.’ Wat niet wegneemt dat hij ook bij De Librije wel enkele vragen heeft. Zo mist hij een duidelijke voor- en achterkant. Of probeer de ingang eens te vinden. Verder begrijpt hij de tuin op het noorden niet helemaal. En ook voor De Librije geldt dat Anthony het qua schaal niet echt vindt passen in zijn omgeving.
Misschien allemaal geen wereldschokkende bevindingen, maar ik herhaal: toch goed dat iemand je eens met de neus op de feiten drukt, toch goed dat iemand je eens met andere ogen laat kijken naar de omgeving waarin je dagelijks verkeert.

Toen dit stukje klaar was, stuurde ik het naar Anthony met de vraag of hij er zich mee kon verenigen. Ik kreeg een heel epistel terug. Dat sloot hij af met de opmerking ‘Wim, ik weid nogal uit, maar hoop dat je hier één of twee zinnen uit kan halen, ha ha’. Maar ik zou het zonde vinden er één of twee zinnen uit te halen. De reactie van Anthony biedt namelijk een prachtig inkijkje in de denkwereld van een stedenbouwkundige, ook nog gelardeerd met Horster voorbeelden. Zie dit stukje daarom als mijn interpretatie van wat Anthony over complexen en gebouwen te zeggen heeft. In Intermezzo – Complexen en gebouwen (2) (klik hier) nuanceert en verdiept Anthony dit stukje vervolgens in eigen woorden. 

Intermezzo – Complexen en gebouwen (2)

Toen het stukje over complexen en gebouwen (klik hier) klaar was, stuurde ik het naar Anthony Wijnen met de vraag of hij er zich mee kon verenigen. Ik kreeg een heel epistel terug. Dat sloot hij af met de opmerking ‘Wim, ik weid nogal uit, maar hoop dat je hier één of twee zinnen uit kan halen, ha ha’. Maar ik zou het zonde vinden er één of twee zinnen uit te halen. De reactie van Anthony biedt namelijk een prachtig inkijkje in de denkwereld van een stedenbouwkundige, ook nog gelardeerd met Horster voorbeelden. Intermezzo – Complexen en gebouwen (1) (klik hier) moet daarom worden gezien als mijn interpretatie van wat Anthony over complexen en gebouwen te zeggen heeft. In dit stukje nuanceert en verdiept Anthony dat eerste stukje in eigen woorden.   

‘Een stedenbouwkundige kijkt in de regel naar de samenhang der dingen. Tussen de ene plek en de andere, tussen gebouwen en openbare ruimte, tussen gebouwen onderling. Je snapt wel dat de beoordeling van deze samenhang deels subjectief is omdat het gaat om een gevoel: een gevoel voor schaal en verhoudingen.’
‘Het gaat niet zozeer over mooi of lelijk als wel over communicatie. Een gebouw draagt iets bij aan een omgeving. Het is als het ware in communicatie met zijn omgeving en ontleent of geeft er betekenis aan. De voorkant van De Smidse draagt dus bij aan de sfeer op het Wilheminaplein maar tegelijkertijd domineert het het plein en het voormalige postkantoor.’
‘Een gebouw is óók in communicatie met wie het bewoont, gebruikt of bekijkt. Een gebouw is er namelijk niet voor zichzelf maar voor de bewoners, gebruikers en bekijkers. Naar mijn idee draagt een gebouw bij aan de betekenis van een locatie als het “gelezen” kan worden en zich laat (her)kennen. Dat kan in één oogopslag of juist in een aantal stappen. Sommige gebouwen moet je eerst begrijpen om ze te kunnen waarderen, net als schilderijen.’
‘Ik vind het belangrijk dat mensen de aard, opzet of betekenis van een gebouw kunnen aflezen, het kunnen herkennen. Dit wordt vergemakkelijkt bij een archetype van een gebouw, bijvoorbeeld een huis, een kasteel, een schuur of een boerderij. Als een gebouw herkenbaar is kan het ook betekenis krijgen of betekenis geven aan een locatie en waarde krijgen, niet alleen voor bewoners en gebruikers, maar ook voor de inwoners en bezoekers van een plaats.’
‘In mijn visie heeft een gebouw dus een communicatieve functie. Het communiceert met zijn omgeving. Dit leidt tot herkenning, erkenning (denk aan pand Mooren), waarde en waardering. Ik vind het als stedenbouwkundige belangrijk dat mensen er een band mee kunnen opbouwen. Wat passend is, is vaak afhankelijk van de locatie. Op de ene plaats past een stoer gebouw, op de andere een gebouw dat refereert aan de historische betekenis van een plek (denk aan de kasteeltorens van het Parkhotel) en weer ergens anders is misschien juist eerder een bescheiden gebouw op z’n plaats dat zich voegt in zijn omgeving.’ 
‘Het verschil tussen een gebouw en een complex is dat een gebouw afleesbaar, herkenbaar is in zijn onderdelen. Het laat zien wat het is of het nodigt uit het te ontdekken en te waarderen. Een complex heeft dat niet, het is noch het een noch het ander, vlees noch vis. Er zit vaak geen energie in. De onderdelen kloppen niet met elkaar. Het wil bijvoorbeeld een statig pand zijn, maar daarvoor is het dan eigenlijk weer te groot. Dan wordt het dus een lookalike (denk aan De Smidse: wel sfeer, geen schaal). Of er zit geen deur in enz. In dat geval communiceert het complex niet met zijn omgeving en is de kans op waardering ook kleiner.’ 
‘Ik denk overigens wel dat de meeste mensen De Smidse mooi vinden. Vanuit stedenbouwkundig oogpunt doet mooi of lelijk niet ter zake. Maar natuurlijk is het prima als inwoners en gebruikers er tevreden over zijn. Een gebouw of een aangelegde openbare ruimte is wat mij betreft ook van de bewoners en gebruikers en inwoners. Als ontwerper moet je het dan loslaten en eventuele problemen die in het gebruik nog kunnen ontstaan oplossen.’

maandag 24 maart 2014

Klein mysterie 544 – Hof te Berkel (2)

Hof te Berkel, de nieuwe, tegen het centrum van Horst aanleunende woonwijk, begint zo langzamerhand enige gestalte te krijgen. Het ‘woongebouw’ van De Zorggroep met aanpalend Gezondheidscentrum is een tijdje terug zelfs al in gebruik genomen.
Voor een esthetisch eindoordeel is het nog veel te vroeg, maar een tussenbalans moet inmiddels wel kunnen. Liefhebbers van vernieuwende architectuur hoeven in elk geval geen plaatsje in hun agenda vrij te maken voor een bezoek aan het woongebouw. Dat sluit namelijk naadloos aan bij De Smidse en De Librije in Horst, Op Santfort in Grubbenvorst en de Heren van Zaerum in Sevenum. Ik zal de architecten wel gruwelijk tekort doen, maar ik vind het allemaal zo fantasieloos, zo weinig gedurfd, zo kraak noch smaak, zo behoudend, zo plomp. Reflecteert waarschijnlijk de huidige tijdgeest, maar waarom zou elke voor Horst aan de Maas ontwerpende architect daarin mee moeten gaan?
Iets wat me intrigeert is waarom bepaalde delen van het gebouw wit zijn opgeschilderd. Omdat het mooi is? Voor het broodnodige contrast? Om monotonie te voorkomen? Om hiërarchie te creëren? Om de functie van de betreffende bouwdelen tot uiting te brengen?
Het woongebouw oogt massief. ‘Kloostervolumes’ heet dat ergens. Zou het bedoeld zijn als een architectonische knipoog naar het nabije Gasthoês? Misschien goed dat dan ergens expliciet te vermelden, het lijkt me sterk dat veel mensen die associatie uit zichzelf zullen leggen.
Het geheel wekt de indruk alsof er moest worden gewoekerd met de ruimte. Maar voor een definitief oordeel in dezen is het echt nog te vroeg. De afbraak van het aanpalende voormalige ziekenhuis zal het geheel er beslist ruimtelijker op maken.
In een promotiefilmpje voor Hof te Berkel op YouTube (klik hier) beland je na twee minuten op het binnenterrein van het woongebouw. Langs en op het groene gazon wordt daar lustig geflaneerd. ‘Horst heeft er een ontmoetingsplek van formaat bij’, denk je dan op basis van het filmpje. In de praktijk blijkt het flaneren, precies als bij De Librije en anders dan in het filmpje wordt voorgespiegeld, voorbehouden aan een geprivilegieerde minderheid:
Evenmin op het promotiefilmpje te zien, is het grijze gevaarte rechts op deze foto:
Mag je bij een tussenbalans ook nog niet over vallen. Anders wordt het als deze kolos bij de oplevering van het hele gebied nog steeds niet is verwijderd.    
Ten slotte: iedereen heeft zo z’n eigen zorgen. Mijn architectonische en esthetische zorgen zinken in het niet bij wat ik interpreteer als de zorgen van (buurt)bewoners: wanneer keert hun befaamde dierenweide weer terug?

maandag 11 maart 2013

Top 5 – Patronaatspatronen

Steeds sterker worden de aanwijzingen dat het Horster winkelcentrum Kloosterhof over een jaar van de aardbodem zal verdwijnen. Geen al te groot verlies, ben ik geneigd te zeggen.
Alleen zo jammer dat we vervolgens weer een jaartje of vijftig zitten opgescheept met zo’n wangedrocht à la De Smidse.
Wat met de afbraak van Kloosterhof vermoedelijk eveneens van de aardbodem zal verdwijnen, is de huidige bestrating van de Kerkstraat, tussen het pleintje voor het Patronaat en de doorgang naar de parkeerplaats van Kloosterhof. En dat nu zou wél een groot verlies zijn.
Te midden van alle eenheidsworst dien je te koesteren wat uniek is. Gratis parkeerplaatsen hebben ze overal, Intertoys hebben ze overal, dertien in een dozijn straatmeubilair hebben ze overal, de Hema hebben ze overal, reclameborden waarover je struikelt hebben ze overal. Maar de bestratingspatronen vóór het Patronaat en Kloosterhof hebben ze nergens. Dat is nu weer typisch zoiets dat Horst onderscheidend doet zijn, dat Horst tot Horst maakt, dat Horst … euhh … op de kaart zet.
Stratenmakers hebben hier de afgelopen decennia al hun creativiteit en vakmanschap mogen botvieren. Met een verbluffend resultaat, mogen we wel zeggen. En dat nota bene in het zo aangeharkte Horst! Onbegrijpelijk dat dit de media tot dusverre is ontgaan. Hopelijk dat dit stukje bij kan dragen tot meer bekendheid voor het grootse werk dat hier is verricht. Het is trouwens ook de hoogste tijd dat kunsthistorici zich eens gaan buigen over de mogelijke diepere betekenislagen van de patronen.
Anyway, hier komt-ie, mijn top 5 van Patronaatspatronen:

5.
Als neergedaald uit de hemel liggen ze daar, de twaalf lichtgrijze betontegels. Vormen ze een brug, een barrière een trait d’union? Ik gok op een combinatie van drieën. 

4.
Gebakken klinkers in keperverband, een gootje, (fragmenten van) donkergrijze betontegels, een aantal frivole driehoekjes van gebakken klinkers, vijf lichtgrijze betontegels: het oogt misschien wat chaotisch, maar ik verzeker u: hier steekt iets achter.

3.
Voor de afwisseling ook een werk met enkele driedimensionale elementen. Let vooral op de speelse wijze waarop gebakken klinkers (in wisselende verbanden) en betontegels elkaar afwisselen. Ook de onnadrukkelijke markering van de driedimensionale elementen door hun plaatsing in een vlak van gebakken klinkers is grandioos.  

2.
En dan ineens zo’n strook met gewassen grindtegels. Dat noem ik nou lef hebben! Mooi contrast ook tussen de gewassen grindtegels en de betontegels, waartussen heel subtiel dat lijntje gebakken grindtegels figureert. En wat dacht u van dat putdeksel, dat de strakke ordening dan weer magistraal doorbreekt?

1.
Meesterlijk hoe hier de straatkolk tot centrum van de voorstelling is gemaakt. Dit uit zich bijvoorbeeld in het aanvankelijk breed uitwaaierende vlak betontegels dat zich naar de kolk toe versmalt. De licht meanderende goot staat bol van de symboliek. Ongekend is ook het aantal verbanden waarin de gebakken klinkers zijn gelegd.   

maandag 15 oktober 2012

Klein mysterie 387 – Muur (2)

Grands Travaux (‘Grote Werken’) is de benaming voor een aantal monumentale Parijse bouwwerken die tot stand kwamen op initiatief van president François Mitterand (1981-1995). Denk daarbij aan het Musée d’Orsay, de glazen piramide voor het Louvre, de Grande Arche de la Défense en de Bibliothèque nationale de France. Ook Horst heeft z’n Grands Travaux. Meest in het oog springende voorbeelden zijn De Librije en De Smidse, gebouwen die hun prestige in de eerste plaats ontlenen aan hun massaliteit.
Wat minder bekend is, is dat in het centrum van Horst al enkele jaren een Grand Travail van een andere orde gaande is. Ik doel op wat ik maar ‘de muur van Stroucx’ zal noemen.
Ooit stond aan het begin van de Herstraat, tussen pand Stroucx en pand Seuren, een blinde muur. Meter of tien lang, roodpaarse baksteen, net hoog genoeg om je af te vragen wat zich erachter allemaal afspeelde. Aan het linker uiteinde een bruin opgeschilderde houten deur, omstreeks een meter breed. Met gespeelde overdrijving bestempelde ik de muur op 30 augustus 2010 tot ‘muur der Horster muren’. Waarom? ‘Die muur was Horst en Horst was die muur. Geen franje, geen opsmuk, geen dikdoenerij.’ Die evenmin van enige overdrijving gespeende woorden zagen het licht een week nadat de muur – zó gewoon dat ik er nooit een foto van heb gemaakt – was afgebroken.

De sloop van de muur stemde me destijds verdrietig: toch weer een karakteristiek stukje Horst naar de verdommenis. Had ik toen geweten wat er voor in de plaats zou komen, dan had ik me dat verdriet kunnen besparen. Ruim twee jaar later dringt langzaam het besef tot me door dat hier in alle stilte wordt geboetseerd aan een Grand Travail. Een van de kenmerken van de Grands Travaux is namelijk hoe weloverwogen er te werk wordt gegaan. Niks snelsnel, nee, er rustig de tijd voor nemen, je niet achter de vodden laten zitten. Met die wetenschap in het achterhoofd valt onmogelijk aan de conclusie te ontkomen dat de muur van Stroucx een waar Grand Travail is. Oordeel zelf maar aan de hand van de foto’s, let daarbij ook op de datering en duidelijk wordt dat de bouwers niet over een nacht ijs gaan.

28 augustus 2010:
23 januari 2011:
11 september 2011:
7 oktober 2012:
Nu alleen nog dat plastic scherm vervangen door een deugdelijke poort
en Horst heeft er een Grand Travail bij dat de vergelijking met De Librije en De Smidse grandioos kan doorstaan. Wanneer? Zullen we het houden op het derde decennium van deze eeuw?