Posts tonen met het label moelbaere. Alle posts tonen
Posts tonen met het label moelbaere. Alle posts tonen

zondag 14 juni 2026

Intermezzo – Moelbaere

‘Mit Sint Piëter en Paul zien de moelbaere riép.’
Vraag me niet waar en waarom, maar ergens in de jaren zeventig hoorde ik Chris Claassens (‘Claasse Crit’), langjarig wethouder van de voormalige gemeente Horst, dit een keer zeggen. Hoewel heiligendagen niet héél vast zijn verankerd in mijn geheugen, is de datum van het feest van de heiligen Petrus en Paulus me sindsdien altijd bijgebleven: 29 juni. En inderdaad waren rond die dag de moelbaere rijp. In de eerste week van de grote vakantie in ’t Schuitwater moelbaere plukken behoorde jarenlang tot onze gezinstradities. Waarom in ‘t Schuitwater? Waarom niet in het bos dat zijn naam ontleent aan de bosbes, de Moelbaerenbos? Simpelweg omdat het aanbod in ’t Schuitwater veel groter was. 


Precies een week geleden liep ik door de Moelbaerenbos. Ik kon m’n ogen niet geloven toen ik daar rijpe moelbaere zag staan. Op 7 juni! Een kleine maand vóór Piëter en Paul! Klimaatverandering? Of gewoon toevallig een keer een vroeg bosbessenseizoen? Geen idee. Wat er meer toe deed: de moelbaere waren heerlijk.


Dat er in de Moelbaerenbos nu meer moelbaere te vinden zijn dan in mijn jeugd, is mede te danken aan Gerrit Vullings en – ere wie ere toekomt – Leon Litjens. De destijds 87-jarige Vullings riep in september 2009 in een ingezonden brief in De Echo de gemeente Horst aan de Maas op over te gaan tot herplanting van bosbessen in de Moelbaerenbos. De moelbaere waren op dat moment nagenoeg verdwenen uit het bos. Toenmalig (en huidig) wethouder Leon Litjens zag wel brood in herplanting. Enkele weken later plaatste hij samen met Gerrit Vullings de eerste struiken. Waarvan ik vorige week de vruchten plukte. 


Gisteren ging ik terug, ditmaal gewapend met een bakje.


Na enkele minuten passeert een wandelaar.
- Ze zijn wel klein zeg!
- Dit zijn moelbaere, blauwe bessen zijn inderdaad een stuk groter.
- Ja, dat weet ik wel, maar ze zijn gewoon klein.
- Nou ja, maakt me niet zoveel uit.
- Ze zijn echt héél klein.
- Volgens mij zijn ze nooit veel groter.
- Jawel hoor!


Opbrengst na ruim een half uur plukken: tweehonderd gram. In diezelfde tijd pluk je tien keer meer blauwe bessen. De voldoening daarvan is tien keer minder. 

woensdag 13 augustus 2025

Intermezzo – De terugkeer van Leon Litjens

Don Leon ist wieder da! Nou ja, mits de leden van CDA-afdeling Horst aan de Maas op 28 augustus instemmen met zijn lijsttrekkerschap bij de gemeenteraadsverkiezingen volgend jaar. Maar dat zit wel snor.


Horst-sweet-Horst verheugt zich op de terugkeer van de man die tussen 2007 en 2013 wethouder was in Horst aan de Maas. Zelden verlegen zitten om een mening, nooit een onorthodoxe oplossing schuwen, altijd eenvoudig uit de tent te lokken, nooit te beroerd om gepassioneerd tegengas te geven: een ideale voedingsbodem voor talloze Horst-sweet-Horst-stukjes over de soms ondoorgrondelijke wegen van Leon Litjens. Hopelijk kunnen we de draad vanaf volgend jaar weer oppakken. Maar waarom eigenlijk wachten tot die tijd?


Het CDA noemt hem nu ‘een bewezen daadkrachtige leider in het openbaar bestuur’. Mijn beeld is eerder dat van een uiterst ambitieuze wethouder. Om Horst aan de Maas ‘op de kaart te zetten’ was hij tot alles bereid, zeker als hij daarmee het (agrarisch) ondernemersbelang kon dienen. Zo wist hij het omstreden Nieuw Gemengd Bedrijf, de grootste megastal van Nederland, er ongegeneerd doorheen te jassen. (Inmiddels is besloten tot sloop van de varkensstallen.) Nog zo’n hot item tijdens zijn wethouderschap was de Floriade. Het miljoenenverlies praatte hij steevast goed door te wijzen op ‘de spin-off-effecten’. (Heten die effecten niet vooral Greenport, verdozing en arbeidsmigranten?) Wat nu het Rode Kruisplein is, moest het Quartier Latin van Horst worden, vol kunstwinkels, galerieën en ateliers. (Kijk wat ervan is geworden.)


Na zijn vertrek als wethouder bleef Don Leon onnadrukkelijk nadrukkelijk aanwezig in Horst aan de Maas, op de achtergrond meedenkend, adviserend, sturend. Zo dook zijn naam onlangs op in het hoofdpijndossier Kleefsedijk.


‘Het gaat er om wat de klant vind [sic] en niet de bestuurlijke waarheid’, zei hij ooit in een Twitterfittie met Hans Gilissen, toen burgemeester van Venray. Benieuwd of hij nog steeds achter die in mijn ogen laakbare opvatting voor een overheidsbestuurder staat.


Is het dan louter kommer en kwel? Nee. Mede dankzij Leon Litjens staan er weer moelbaere in de Moelbaerenbos. En nooit zal ik vergeten hoe hij in 2008 terugkwam op zijn mening dat gebouw Mooren in Horst tegen de vlakte moest. De argumenten van tegenstanders van sloop hadden hem overtuigd. Respect! De politiek is gebaat bij politici die erkennen op een dwaalspoor te zitten. In dat kader blijft het wel jammer dat hij niet wilde deelnemen aan een paneldiscussie over de Limburgse bestuurscultuur, drie jaar geleden in OJC Niks…

zaterdag 28 november 2020

Intermezzo – Van blindheid genezen

2 februari Maria Lichtmis, 29 juni Petrus en Paulus (want dan zijn de moelbaere rijp), 15 augustus Maria Hemelvaart, 4 oktober Franciscus van Assisi, 28 november Oda. Voor een niet-katholiek mag mijn kennis van de katholieke feestdagen en de heiligenkalender er best zijn, dacht ik – tot vandaag. Al heel lang was ik voornemens hier een stukje te publiceren over Van blindheid genezen, het in augustus verschenen boek over de Sint-Odakerk in Melderslo. Ten langen leste besloot ik dat stukje als eerbetoon aan Oda te publiceren op 28 november, haar naamdag.  Maar wat blijkt, godverdegodver? Ik ben een dag te laat: 27 november is de naamdag van Oda. Mea culpa, mea maxima culpa, lieve Oda, uitverkoren vat van heiligheid, blanke lelie van zuiverheid, schitterende roze van liefde Gods, wonder van edele standvastigheid, onafscheidelijke bruid van Jezus Christus.


Mijn miskleun is een teken des tijds: steeds minder mensen kennen de Bijbel, zijn op de hoogte van de betekenis van de rooms-katholieke rituelen, weten de naam en functie van objecten die zich in kerken bevinden. Of zulke kennis ooit weer tot de algemene ontwikkeling gaat behoren, valt te betwijfelen. Alleen al daarom is het goed dat in Van blindheid genezen alle, zoals de auteurs Pierre van Rijswick en Jörgen Dinnissen het noemen, ‘leestekens’ in de Sint-Odakerk in Melderslo worden verklaard en daarmee voor het nageslacht worden bewaard.


Eind volgend jaar is het honderd jaar geleden dat Melderslo een eigen kerk kreeg. Met een beetje geluk heeft het gebouw dan ook nog de bestemming van kerk. Toch nadert het einde: al enkele jaren is een zoektocht gaande naar een passende nieuwe functie. De auteurs: ‘Voordat het kerkgebouw wellicht aan de eredienst wordt onttrokken en een andere bestemming krijgt, waarbij de huidige inrichting voor altijd verdwijnt, is het van belang in beeld en geschrift vast te leggen hoe het was. Daarna wordt dit onachterhaalbaar. In die behoefte hebben wij willen voorzien.’


Van de haan op de kerktoren tot de altaarschel, van de miswijn tot de biechtstoel en van de kazuifels tot het Portugese Mariabeeld dat halverwege de jaren negentig tot een dorpsoorlog leidde: het staat er allemaal in, het wordt mooi in beeld gebracht en het wordt uiterst gedetailleerd beschreven. Daarbij ligt de nadruk nu eens niet op de kunsthistorische betekenis van de objecten (die in de meeste gevallen sowieso niet zo groot is), maar op de functie, de betekenis en de symboliek ervan. Juist dit laatste maakt het boek ook voor niet-Melderslonaren interessant.


Van blindheid genezen kost 21,50 euro. Klik hier voor bestelinformatie en ook voor een digitaal inkijkje in het boek.


Wist u trouwens waarom Oda (circa 680 – 726) patroonheilige van Melderslo is? Omdat zij van haar blindheid genas na een bezoek aan het graf van de heilige Lambertus van Maastricht. Lambertus, de patroonheilige van de parochie Horst, waartoe Melderslo tot 1921 behoorde.

maandag 27 juli 2015

Klein mysterie 663 – Leesplankje (7)

Verder met de volgende drie woorden van het Horster Laesplaenkske die door Toon Jenniskens van een hoogstpersoonlijke toelichting zijn voorzien. Geniet van de Meterikse bijnamen, de ‘kwakelwiefkes vanne Hei’ en de ‘blauw vuus’ na het moelbaere plukken!

Roepen de behandelde woorden herinneringen of reacties bij u op? Deel die dan met andere Horst-sweet-Horst-lezers! En klik hier voor de eerste drie door Toon geduide woorden van het Laesplaenkske.

Kwekvôrs
Vuraal dór de koêle in de wêije, die dinde ás drênkpláts vur ’t vië (wao ge inne weenter ok good óp kós liêre schátse!), wemelde ’t âchter ánne Miëterik van de kwekkers, zoëás weej die biëste numde. In ’t ènkelvoud zâgte we troewes kwekvôrs, realizeer ik meej noow… ’s Aoves, ás die kwekkers begóste te kwake óp de koele va Houben Tinus, Giesse Sjang, Crómmentoens Hândrie, béj ós (béj Giesse Piet), béj Giërtjes Bernard, béj Riêkels burke, béj Klöskes Jan en béj Mártes Sef ós naobere en doënste naobere, dá waas ’t duk en hels kabaal, má wál en dát ge ów laeve ni miër verget! Ás ózze Frâns en ik dá nag lang mèt mekaar im bèd laoge te vertèlle, reep ós mooder, die doew duk zeek óppe ópkamer ónder de jóngeskamer laog, dát we móste gao slaope en dá kwákte we trug dát dát ni góng vawaege de kwekkers.

Kwakel
Noëit zal ik de ‘kwakelwiefkes’ vergaete die ovver de greendwaeg vur ós hoês fietste mèt enorme jutezek óppen draeger. Die zek rákte ám beids kânte has de groond en woge nammenânt niks. De erme meense vanne Hei (’t gehuch tussen de Miëterik ennen Haegelsum; noow hèt dát vort Veur-Amaerica) hájje béj de boore vanne Miëterik enne Schaak gevragd af ze kwakels en tekskes mógde rape inne Miëtrikse en Schákse bös. Mèt dát grei mákte ze ’t fernuus á. Hôlt mógde ze ni mèjneme, ok gè valhôlt, má ós vader háj zien viêf zwaogers vanne Hei wál de kâns gegaeve in ós bös (ik hèb die geôrve) te gao poeste. Dá ginge ze mèt en schup en en áks de bókse (de puust) van de umgehowde buëm oet de groond plare en i klötskes zage. Die bókse waore doew vul hoëger ás tèggewaorig, want de bös ánne Miëtrik en ánne Schaak waore in 1941 óp bevel vanne Pruusse dór dwangarbeiders gekapt vur mienhôlt en die meense hájje zich neturlek ni miër gebukt ás nuëdig waas. D’r woordte wál drek néje buëm gepat en ás ik dao noow roondloëp, wiët ik dát die buëm krek aeven âld zie ás ik… ok oet 1941. ’t Is wál ópmêrkelek, dát zovveul meense ’t verscheel ni m’r kènne tussen eikels en kwakels…

Moelbaer
Jaomer genóg is de ‘klassieke’ moelbaer ‘ntreent verdwene oet de bös, má ik zaog dát dór de zoore raegen van de âfgeloëpe decennia (di zörgt vur bemisting van de magerem bosgroond) d’r zich ál wir en decimaeter dikke humeslaog haet gevörmd i mien bös. Dao blief noow ok vort álles ligge wát na oonder vèlt. Ik hèb dao hee en da ok wir moelbarestruukskes zi gröjje. Moelbaere plukke mógde weej inne Moelbaerembos, umdát ós vader kammeraod waas va Jeurisse Kuëb, de grotvader van en dèl preense vannen Dreumel en de schonvader van ózze Jaer din dao ennem bos háj. Dát plukke waas en biëstig nut wêrk, umdát ge doën béj de groond mós zie wodde wát oëgste. Duk kneepte de wát riêpe moelbaere kepot, zoëdát ge daag lânk blauw vuus hád. En de wilde moelbaer is zo klein, má wál verrekkes lekker! Weej bakte d’r thoês vuraal kook en flaaje va.

maandag 9 december 2013

Klein mysterie 508 – Leesplankje (3)

Horst-sweet-Horst had er al stiekem op gehoopt en ontving deze week inderdaad een uitvoerige reactie van Ger Gubbels op het stukje over het Horster Laesplaenkske. Hieronder wordt ze weergegeven. In afwachting van verdere reacties (u kunt in de loop van de week nog minimaal één uitvoerige reactie verwachten) laat ik mijn eigen commentaar voorlopig even achterwege, al wil ik wel alvast kwijt dat het me van Ger tegenvalt dat hij een kwekker-zegger is. En vörke als meervoud van dat ding waarmee je eet? Wat zullen we nou krijgen zeg?

Enfin, hier komen ze, Gers bijzonder lezenswaardige beschouwingen bij de achttien woorden van het Horster Laesplaenkske:
moêr: vroeger veel gebruikt. Bij ons stond er altijd een moêr op het fornuis, want dan had je altijd warm water (tenzij het fornuis niet brandde). Het woord fluitketel hebben we nooit gebruikt. Tegenwoordig bestaat het woord niet meer, omdat het ding er ook niet meer is
kappes: nooit gebruikt. Het was altijd koël of mós
jiets: veel gebruikt, kaorezeiker nooit (of als curiositeit). Tegenwoordig altijd mus, behalve als we de mus negatief benaderen, dan zijn het weer ‘die verrekte jietse’
kwekvaors: vroeger wel gebruikt, maar kwekker nam het gauw genoeg over. Tegenwoordig nauwelijks meer, omdat je geen kwekkers meer ziet of hoort. Was kwekväörs trouwens het meervoud?
kwakel: vroeger en nu, al was het maar, omdat zo’n ding nou eenmaal meer op een kwakel lijkt dan op een dennenappel
moelbaer: nooit gebruikt, behalve als voorvoegsel bij ‘-bos’
kierke: veel gebruikt. Volgens mij (van de boerderij) is kierke geen synoniem voor bag. Een kierke is jonger, een kierke kon je “knoevele”, een bag was daar te groot voor en stonk ook. Een kierke rook.
vrommes: vroeger veel gebruikt, tegenwoordig ook nog wel, maar dan met name tussen oktober en maart (als ik weer meer dialect denk: dan komen ook weer de telders en de verkette, die de rest van het jaar gewoon borde en vörke heten)
taffeltrek: nooit gebruikt. Onze buren in Melderslo wel en ik vond het toen al een bijzonder woord
piers: vroeger en nu. Perziken bestaan ook, maar dan op sap
zoebele: vroeger en nu. Uniek  woord, niet vervangbaar door één Nederlands woord. Zoebele is een combinatie van (lolly)likken, (op het touwtje-van-je-muts) sabbelen, (dropje)zuigen en duimen
iëmer: vroeger altijd, nu nooit meer
moêtwäörm: gebruik ik nooit (terwijl mijn vader volgens mij nooit “mol” heeft gezegd). Misschien een leuk programma-idee voor de Reindonk: “Wie is de moëtwäörm?”, gepresenteerd door Linda de Moêtwäörm
liste: vroeger altijd. Tegenwoordig draag ik “’ne reem um de bóks op te halde”. Het alternatief bretels heb ik nooit gebruikt (evenmin als het, denk ik, nog oudere haelpe)
snuutje: nooit gebruikt, ken het wel, vond het toen al een prehistorisch woord
kieps: veel gebruikt, vroeger en nu. Dat komt ook omdat we bij de harmonie bij buitenoptredens altijd de “kieps” op moesten. Het woord kieps heeft lang standgehouden ten opzichte van de pet. Tegenwoordig speelt de harmonie blootshoofds, dus zal het woord kieps binnen een aantal jaren verdwijnen
slaat: heb ik nooit gezegd, vroeger wel gehoord, maar niet vaak. Oppe Melderse was het meestal “slaaj”, volgens mij
wek: toen en nu. Vroeger was “wek” witbrood en “broëd” roggebrood (in elk geval bij ons). Als je dan te veel hagelslag op je boterham had, moest er broëd op. Tegenwoordig zeggen we bijna altijd wek, zelden brood met af en toe een (Venrayse) mik er tussendoor.

Samengevat:
- slaat, snuutje, taffeltrek, moelbaer, moêtwäörm en kappes nooit gebruikt
- kwekvaors, kierke, iëmer wel gebruikt, tegenwoordig niet meer
- de overige woorden komen nog regelmatig in mijn vocabulaire voor

maandag 2 december 2013

Klein mysterie 507– Leesplankje (2)

Het stukje van vorige week over het Horster leesplankje heeft via verschillende media tot een aantal prachtige en bruikbare reacties geleid. Dank daarvoor!
Het lijkt me wel zinnig hier nog eens de reacties op een rijtje te zetten van mensen die zijn ingegaan op de betekenis en hun gebruik van de achttien woorden voorkomend op het Horster Laesplaenkske. Hier komen ze: 

Roel van den Bekerom: ‘Ik heb ze allemaal weleens gehoord maar gebruiken doe ik alleen wek, vrommes, kwakel, zoebele, piers en kieps. Best wal sund eigelijk.’
Sef Coppers: ‘Slaat gebruik ik nooit dat is slaaj voor mij net als dat een taffeltrek gewoon een laaj is. Kierke en iëmer gebruik ik evenmin dat is een bag en een emmer. En jiets gebruik ik zelden omdat dan bijna niemand lijkt te begrijpen wat je bedoelt. Een mol is daarin tegen wel een moêtwöärm. Maar een molshoop een molshoëp. Haelpe in plaats van liste is mij dan weer totaal onbekend. Zou meteen begrepen hebben wat bedoeld wordt maar het woord zelf is mij onbekend. Bretels zou ik serieus over na hebben moeten denken om op het woord te komen. Meeste gebruikte woorden zijn ongetwijfeld vrommes (zonder de in andere ons omringende dialecten negatieve bijklank), kieps, wek, zoebele, kwakel de rest komt gewoon minder voor in het dagelijkse gebruik maar worden doorgaans gebruikt zoals ze ook op het plankje staan.’
Franka Jakobs: ‘Moer, dat zeiden we vroeger thuis inderdaad. “De moer opzette.” Nu heb ik geen moer meer en gebruik het woord ook niet meer. Ik heb wel enne liter, ook handig om water in te koken. Kappes, herken ik als kool, vroeger ooit wel gebruikt, maar nu zeg ik koël. Hetzelfde geldt voor kwekvoars, ik herken het, maar nu is het kwekker voor mij. Jiets, kwakel en moelbaer, geen toelichting nodig. Al krijgt bij mij de koarezeiker vaker voorrang ôppe jiets, ik gebruik ze allebei. Má ut blauwmenke zingt mooier, tenminste zolang de maerklaf eum neet in de gate haet, assie zekdöämpels zit te aete.
Kierkes, ja dat was als ze net geboren waren, en dat zeiden wij vroeger altijd. Als ze groter werden, dan werden het baggen. Ik zie niet zoveel kierkes en baggen meer (wel vrachtwagens vol met gemeste vaerkes) en gebruik het daarom ook nauwelijks nog. Vrommes, taffeltrek en piers, ik sluit me bij jou aan. Al werd bij ons vroeger trek wel gebruikt als lade in het algemeen. (“Kiek márres in de trek”). Zoebele idem wat je schrijft. Iëmer, herken ik, werd thuis wel eens gebruikt, maar is bij mij een emmer geworden. Moêtwöärm, gebruik ik, ma d’r zit al jaore gennen molshoeëp mier in mienen hoaf. Mijn vader had altijd liste ánne bôks en de kieps óp. Geen bretels/pet voor mij. Snuutje, ken ik, maar gebruik(te) het nooit. Slaat ken ik niet, ik zeg sla, soms slaaj. Wek gebruik ik nog steeds, maar ook mik. (“Kwekwek verrek mit ówwe wek”, Um & Um).’
Erwin Smits: ‘Ik ken ze allemaal (tuurlijk, anders krijg ik een wats om m’n oëre van ózze pap). Maar moer, kappes, kierke, vrommes, taffeltrek, iëmer, moêtwöärm, liste en snuutje gebruik ik nooit. De meeste daarvan gebruik ik in het Nederlands trouwens ook nooit omdat de gelegenheid óm ze te gebruiken er nooit is. Fluitketel? Biggetje? Tafellade? Bretels? Zie ik ze nog? Bestaan ze nog? Vrommes vind ik niet meer van deze tijd, daar klinkt wat van minachting uit. Iëmer is gewoon emmer of nemmer (“ennenemmer”). Snuutje was vroeger thuis al een kusje. Slaat zeggen ze volgens mij meer richting de Afhang, Meterik. Maar jiets, kwakel, kieps, wek ... prachtig toch! Net als merling, taes, taelder en schóttelslet.’

Voorlopige conclusies:
-          jiets, kwakel, vrommes, kieps en wek zijn nog het meest bekend en in gebruik;
-          moer zegt alleen Franka iets;
-          kappes, iëmer en slaat kent iedereen wel, maar worden door niemand gebruikt;
-          ook kierke en taffeltrek lijken hun beste tijd te hebben gehad;
-          een wisselend beeld bij piers, zoebele, moêtwöärm, liste en snuutje;
-          over de al dan niet negatieve bijklank van vrommes lopen de meningen ver uiteen;
-          hoogst opmerkelijk (althans voor mij): niemand schijnt nog kwekvoars te gebruiken;
-          nog opmerkelijker: alleen Franka maakt melding van moelbaer. Ik mag toch hopen dat voor de andere reagerdeers moelbaer zo’n doodgewoon Horster woord is dat ze het niet eens de moeite waard vonden eraan te refereren?
Voor definitieve conclusies is het nog te vroeg, daarvoor zijn meer reacties nodig. Dus nogmaals: laat van u horen!

maandag 25 november 2013

Klein mysterie 505 – Leesplankje (1)

Een leesplankjestentoonstelling in Roermond was een mooie aanleiding m’n Horster Laesplaenkske weer eens tevoorschijn te halen. Het naar schatting dertig jaar geleden door sportclub UVB uitgegeven leesplankje is een bezit dat ik koester (klik op de afbeelding om haar te vergroten).
Je kunt het vanuit allerlei invalshoeken benaderen, maar ik beperk me hier en nu tot de vraag in hoeverre ik de achttien woorden van het Horster Laesplaenkske ken en gebruik (en het zou fijn zijn als u hetzelfde deed). Daar gaan we:   

Moer (fluitketel; volgens de Horster woordenlijst È maes inne taes trouwens geschreven als ‘moêr’). Nooit gebruikt, mij zelfs volslagen onbekend.

Kappes (volgens È maes inne taes een ‘rónde witte koël’. Klopt dat? Of zijn alle kolen kappese?). Ken het wel, gebruik het nooit en niet alleen omdat ik geen wittekooleter ben. Kool is bij mij koël.
Jiets (huismus). Frequent gebruiker, hoewel minder dan vroeger. Waarom? Omdat je tegenwoordig veel minder jietse ziet. Verdreven door de merlinge? Koarezeiker, het minstens even mooie equivalent van jiets, is mij eveneens bekend; ik bezig het ook wel eens, alleen te weinig. Verbeterpuntje.

Kwekvoars (kikker). Horstenaar zijn en ‘kikker’ zeggen? Onmogelijk! Kwekker (volgens È maes inne taes een equivalent van kwekvoars) gebruik ik daarentegen nooit. Is even afstotelijk als het dier waarvoor het de benaming is.

Kwakel (dennenappel). ‘Wat heb je vanmiddag gedaan?’ ‘Kwakels … euhh … dennenappels geraapt.’ Typisch zo’n woord waarbij je moet zoeken naar de Nederlandse vertaling omdat het er al van jongs af aan zit ingebakken dat kwakels kwakels zijn.

Moelbaer (bosbes). Klassieker, veel Horsterder kan het niet worden.

Kierke (big). Zegt me niets, excuses. Bag, wat hetzelfde betekent, wel. Toch is een big bij mij in het Horster een biggetje. Triest, ik weet het, maar het is niet anders.
Vrommes (vrouw). Ken het, gebruik het eigenlijk alleen als ik een beetje interessant wil doen. Ik verkeerde ook in de veronderstelling dat het altijd een een negatieve bijklank had: ‘Daat is meej toch en akelig vrommes!’

Taffeltrek (tafellade). M’n opa en oma hadden een tafel met taffeltrek. Dus ik ken het woord, weet wat het betekent, maar geloof niet dat ik het de afgelopen twintig jaar ook maar één keer heb uitgesproken. ‘Tafellade’ trouwens evenmin.

Piers (perzik). Zouden er Horstenaren zijn die géén piers zeggen?
Zoebele (sabbelen). Natuurlijk zegt zoebele mij wat! Wat wil je ook als je tot je tiende op je doem hebt gezoebeld? Weer zo’n woord dat eigenlijk onvertaalbaar is. In het Nederlands mag het dan sabbelen of zabbelen zijn, voor mijn gevoel is dat toch heel iets anders dan zoebele.

Iëmer (emmer). Ken het wel, gebruik het nooit. Een emmer is bij een emmer.

Moêtwöärm (mol). Echt zo’n woord waarover je aarzelt om het in het dialect uit te spreken omdat je bang bent dat je niet begrepen wordt. Ken het dus, gebruik het zelden. En een molshoop? Is voor mij een molshoeëp. Moêtwöärmhoeëp heb ik nog nooit gehoord. Bestaat het wel?
Liste (bretels). Ken het wel, gebruik het nooit, heb het nooit gebruikt. Zou je me vragen ‘Wat is het Horster woord voor bretels?’, dan zou ik antwoorden: ‘Haëlpe.’ Maar dat zijn volgens Zò bót as en hiep, de andere Horster woordenlijst, ‘liste die âchter ánne bóks vâst genaejd zitte’.

Snuutje (kusje). Ken het, gebruik het ook, alleen in een andere betekenis: als verkleinwoord van ‘mond’. Daat jungske haet en verrekes vies snuutje. Van hetzelfde laken een pak bij muulke: gebruik ik eveneens als verkleinwoord van ‘mond’, terwijl È maes inne taes het vertaalt als ‘kusje’.

Kieps (pet). Hoewel zelf geen kiepsendraeger meer, een woord dat tot m’n dagelijkse vocabulaire behoort. Leeft Kiepsen Ties eigenlijk nog?

Slaat (sla). Ken het, gebruik het nooit, heb het nooit gebruikt. Slaaj evenmin. Sla is bij mij sla.
Wek (brood). Ken het, gebruik het nooit (behalve in klöntjeswek), heb het zelden gebruikt. Hetzelfde geldt voor mik. Ik heb over m’n opvoeding weinig te klagen, maar op wek/mik-gebied hebben m’n ouders steken laten vallen.

Mijn score: van de 18 woorden ken ik er 16 en daarvan gebruik ik er 9 min of meer regelmatig. Waar ik nu zo benieuwd naar ben: welke van de achttien woorden kent u (niet)? Welke gebruikt u (niet)? Laat het me weten! Laat het elkaar weten! Door te reageren op dit bericht, door te reageren op het Facebookbericht of door een e-mail (horstsweethorst@gmail.com) te sturen naar Horst-sweet-Horst.

maandag 28 juni 2010

Klein mysterie 173 – Moelbaere

Morgen 29 juni. Sint-Peter en Sint-Paul. Ja, ik ken m’n klassieken. Een volkswijsheid, althans in Horst, wil dat op Sint-Peter en Sint-Paul de bosbessen (‘moelbaere’) rijp zijn. Maar zoals dat met volkswijsheden gaat: ze hebben vaak wel de klok horen luiden maar weten niet waar de klepel hangt. Vorige week dinsdag plukte (en nuttigde) ik in het Schuitwater namelijk al m’n eerste moelbaere van dit jaar. Heerlijk, hoewel de in groten getale aanwezige dazen (‘daeze’ inderdaad) het plezier ietwat vergalden. Is het nou echt te veel moeite voor Staatsbosbeheer om hier een paar dazenvangers te installeren? Zur Sache. Wat ik me in het Schuitwater afvroeg, is hoe het toch met de moelbaere zou gaan in het bos dat – als ik het allemaal goed heb begrepen – vroeger Moelbaerenbos heette, toen even Kasteelpark Ter Horst en nu weer Moelbaerenbos. Weet u het nog? Na alle commotie over de naam (nu precies een jaar geleden) kwam de 87-jarige Horstenaar Gerrit Vullings in het najaar met het idee om weer moelbaere aan te planten in het al tientallen jaren moelbaerloze bos. Een idee dat gretig werd omarmd door wethouder Leon Litjens. Hij toog eind oktober met de heer Vullings naar het bos. Samen plantten ze er een aantal moelbaerestruikjes. De Echo maakte er een foto van en Horst kon weer gerust gaan slapen.Benieuwd naar de staat (en de smaak) van de moelbaere heb ik de afgelopen dagen de Moelbaerenbos van onder naar boven en van links naar rechts doorkruist. Geen moelbaer gevonden. Betekent dit automatisch dat de jonge nieuwe moelbaerestruikjes de winter niet hebben overleefd? Nee. Het zijn vrij nietige planten die je zelfs in een overzichtelijk bos als de Moelbaerenbos gemakkelijk over het hoofd ziet. Dit neemt niet weg dat ik me enige zorgen over de struikjes maak. Ze worden toch wel gekoesterd, vertroeteld en in de watten gelegd? Er is toch wel iemand die regelmatig hun welbevinden peilt? De wethouder zal z’n handen er toch niet vanaf hebben getrokken nadat de foto eenmaal in De Echo was gepubliceerd? Wie bezorgt me een teken van leven van de moelbaerestruikjes in de Moelbaerenbos? Liefst natuurlijk een baer in levenden lijve, maar met een foto van de struikjes stel ik me ook al tevreden. Zou Sint-Peter en Sint-Paul in één klap tot een echte feestdag maken.