Posts tonen met het label Rowwen Hèze. Alle posts tonen
Posts tonen met het label Rowwen Hèze. Alle posts tonen

zaterdag 27 juni 2026

Intermezzo – Petrichor

Weerstation Horst vandaag het weerstation met het hoogste maximum van heel Nederland. Fijn. Evengoed is het fijnste van zo’n hittegolf dat er een eind aan komt. Of het nu vanavond, morgen of overmorgen is: het einde is nakend. Ik kan niet wachten tot het eindelijk zover is. Vanwege het gevoel van een last bevrijd te zijn. Maar meer nog vanwege de beloning die hopelijk volgt voor al dat lijden. De ultieme beloning, de beloning aller beloningen: petrichor!

Petrichor is net zo oud als de aarde. Toch heeft het tot 1964 geduurd voordat het een naam kreeg. Daarna duurde het nog 47 jaar, om precies te zijn tot woensdag 13 juli 2011, voordat die naam uiteindelijk ook mij bereikte. Die dag las ik in Alledaagse kunst, een bundel met columns uit de Volkskrant. Op pagina 105 en 106 brengt Koen Schouten daarin een ode aan regen, aan het geluid van regen en uiteindelijk ook de geur van regen:
‘Als het lang droog is, scheiden planten een olieachtige stof af om de groei van hun zaden te vertragen: petrichor. Die blijft op de bodem liggen. Als het gaat regenen, dan ruik je hem. Een van de lekkerste geuren die bestaan. En net als een goede zomerbui niet na te maken.’
Inderdaad een van de lekkerste geuren die bestaan. En een van de vluchtigste: dagen, weken heb je er naar uitgekeken, maar voordat je er erg in hebt, is ie foetsie en moet je opnieuw de lijdensweg van een hittegolf doorstaan om ‘m te kunnen vangen. Al vormen die zeldzaamheid en dat vluchtige natuurlijk ook een deel van de bekoring.  

Overigens is petrichor onlosmakelijk verbonden met De Piel in brand, het wat mij betreft allermooiste nummer van Rowwen Hèze:

Langoet ligge in ‘t graas
Ge rookt d’n asfalt en de zwaj
Als 't pas geraegend haj

Raegen + graas + d’n asfalt + de zwaj = petrichor!


Halde we ’t druëg? Hopelijk niet. Laat die buien maar komen. Ik geloof dat ik daar in de verte al een schoor zie naderen.

dinsdag 5 november 2024

Intermezzo – In America

America. Dát stiët. Althans vandaag nog. Verkiezingsdag. Vandaag het uitgelezen dorp voor vox popjes zou je denken. Snelsnel wat meninkjes van lokalo’s scoren en vlug weer inpakken die hap. Desalniettemin geen cameraploeg, quotezak, journalist of ander mediagespuis te bekennen. In het verleden al te vaak afgekloven bot, te vaak bewandeld pad?


United through madness. Zit beslist wat in. Toch weerstand proberen te bieden aan de nagenoeg onbedwingbare neiging op deze dag elk woord, elke frase, elke slogan die ik tegenkom een lading mee te geven die de schrijver/bedenker onmogelijk kan hebben bedoeld.


Watergang Grauwveen meets Kabroeksebeek én Watergang Grauwveen crosses Kabroeksebeek en verandert van naam in Aanvoerleiding Hegelsom. Aquaduct van 1964 tot 2023, sinds een jaar getransformeerd in een waterval.


Weerstand proberen te bieden aan de neiging dat vallend water te bestempelen tot de Americaanse variant van de Niagara Falls. En de Kabroeksebeek tot de Americaanse variant van Moon River.


Op de speelplaats van kindcentrum (gggrrr) De Wouter rijdt een jongetje op een tractor. In de laadbak een nog kleiner jongetje. ‘De olie is nu op en we staan bij het tankstation’, zegt de chauffeur tegen de bijrijder. ‘Popperdepoppop’, zegt de bijrijder als ze hortend en stotend wegtuffen. Vervolgens verdwijnt het woord oliemagnaat voor een hele tijd niet meer uit m’n hoofd. Is of was Trump oliemagnaat?


Zouaven, onder wie ruim drieduizend Nederlandse vrijwilligers, verdedigden tussen 1861 en 1870 de kerkelijke staat tegen indringers. De in Broekhuizen geboren Johannes Vollebergh was zo’n vrijwilliger. In 1894 verhuisde hij naar America, vandaar die straatnaam. Hoef je nu niet meer om te komen, duizenden vrijwilligers die Vaticaanstad verdedigen. Wel om vrijwilligers die bereid zijn de democratie of de rechtstaat te verdedigen?


Cafetaria Hap & Stap. The land of the free and the home of the brave. Ferm in Chinese handen. Coca Cola zit net iets minder hoog te paard dan het Vrijheidsbeeld. Voor de friteszak is slechts een bijrol weggelegd. ‘Vrijheid, blijheid’, zegt een man die me foto's heeft zien maken.


De zon begint onder te gaan. Het Wilde Westen houd ik maar voor gezien. Weerstand proberen te bieden aan de neiging De Piël in brand erin te gooien.


When the work's all done and the sun’s settin’ low / I pull out my fiddle and I rosin up the bow / Kids are asleep so I keep it kinda low / And thank God I’m a country boy


America. Dát stiët. En bitje scheif. 

zondag 17 maart 2019

Intermezzo – Christiaan Hesen (‘Rowwen Hèze’) (2)

Wat ik van tevoren niet had kunnen bedenken: door m’n artikel in De Maasgouw over Christiaan Hesen (klik hier) werd ik een autoriteit op Christiaan Hesengebied. Dé autoriteit zelfs. Niet tot m’n hele grote vreugde (zacht uitgedrukt) werd ik de afgelopen twintig jaar met enige regelmaat gevraagd om op radio en televisie, in de krant en in boeken m’n licht te laten schijnen over het leven van Christiaan.


In 2014 was het weer eens zo ver: er was een documentaire in de maak over Christiaan. Of ik kon opdraven? Ok dan maar weer. De opnamen waren thuis bij Jan Philipsen in Kronenberg. Jan Philipsen, die een jaar eerder na 28 jaar uit de band Rowwen Hèze was gestapt. Onder meer – zo werd me toen duidelijk – om tijd te krijgen voor het schrijven van een roman over Christiaan.


Het bleef die middag bij handjes schudden met Jan. Pas twee jaar later leerden we elkaar echt kennen, eerst in een groepje mensen dat zich het lot van vluchtelingen aantrok, daarna als vrijwilliger bij VluchtelingenWerk. We raakten bevriend en maakten zo nu en dan een wandeling. Zo leerde Jan dankzij mij het centrum van Horst beter kennen en leerde ik dankzij Jan De Peel een beetje kennen. Het hyperboolduin op de Zwarte Plak, de vreemde hoek in het kanaal tussen Griendtsveen en Helenaveen, de Zuringsberg, de waterscheiding, de Kamiël vaan de Piël, twee bijna parallel lopende Peelkanalen: dat en nog veel meer liet Jan me de afgelopen jaren zien tijdens onze wandelingen. En hij onderwees me erover, dat vooral. Deskundig en gepassioneerd.


Onvermijdelijk kwam tijdens die wandelingen ook Christiaan Hesen wel eens ter sprake. Jan vertelde even deskundig en gepassioneerd over hem als over De Peel. Tegelijkertijd schepte hij er groot genoegen in zijn fantasie los te laten op het leven van Christiaan. Al proefde ik in dat laatste soms ook enige terughoudendheid. Ik, de man van de feiten, de archivalia, de documenten over Christiaan Hesen, zou die fantasieën immers maar niks vinden, zo veronderstelde hij. En zeker niet als die in boekvorm zouden verschijnen. Telkens weer probeerde ik hem duidelijk te maken dat hij van mij met Christiaan mocht doen wat hij wilde: in een roman mag alles. Nooit kreeg ik de indruk dat ik Jan helemaal wist te overtuigen. Grote kans dat hij nu met angst en beven zit te wachten op het moment dat ik hem op Horst-sweet-Horst met de grond gelijk maak vanwege het feit dat hij van Christiaan een (roman)held heeft gemaakt. Welnu, dat moment komt niet, al was het maar omdat ik Jan veel te dankbaar ben dat hij met de verschijning van Icoon voortaan - gewild of ongewild - dé autoriteit op Christiaan Hesengebied is.


(wordt binnenkort vervolgd)

zaterdag 16 maart 2019

Intermezzo – Christiaan Hesen ('Rowwen Hèze') (1)

In het eerste jaar van deze eeuw vroeg de redactie van het eerbiedwaardig historisch tijdschrift De Maasgouw me om een kort artikel te schrijven over het leven van Christiaan Hesen (1853-1947), beter bekend onder zijn bijnaam Rowwen Hèze. Aan dat verzoek gaf ik graag gevolg. Tot m’n verrassing bleek de man nogal wat sporen in een aantal archieven te hebben achtergelaten. Komt er nu eenmaal van als je niet altijd de raechte waeg bewandelt.

De geboorteakte van Christiaan
Dat Christiaan aan de rand van De Peel in America op z’n minst een schilderachtig leven leidde, was al eerder duidelijk geworden uit opgetekende herinneringen van buurtgenoten. Hand Litjens: ‘Na de hoogmis ging Hesen meestal naar het café van Heldens Grad of van Kloas Kennis. En als wij dan ‘s middags naar het lof gingen, vonden we hem vaak liggend in de slootkant. Met een flink stuk in de kraag.’ Frans Litjens: ‘Row­wen Hèze groef bij boeren de dode beesten op die aan een of andere ziekte gestor­ven waren. Je mocht het vlees dan niet meer eten, maar hij at het wél.’ Hand Litjens: ‘Als hij ‘s morgens opstond, was het eerste dat Hesen deed in de put plassen. Uit dezelfde put haalde hij het water om te drinken.’ Frans Litjens: ‘Hij at elke week wel een pond pruimtabak en overal waar hij zat of stond, sprietste hij het sap in het rond. Als de mensen er wat van zeiden dan liet hij het sap door zijn stoppelbaard naar beneden in zijn open gulp drijven.’

Beschrijving van het uiterlijk van Christiaan in het plaatselijke militieregister
Uit de herinneringen van buurtgenoten zou nog de indruk kunnen ontstaan dat Christiaan een vrijgevochten figuur, een soort Swiebertje avant la lettre was. De uit de archieven opgeduikelde documenten legden vooral een leven vol dramatiek en tragiek bloot: twaalf ambachten dertien ongelukken, armoede, honger, vechten, dronkenschap, jong overleden echtgenote, alleenopvoeder van vijf kinderen, wonen in een plaggenhut (ook toen al niet meer gebruikelijk), oog verloren, ontzet uit de ouderlijke macht, kinderen in een opvoedingsgesticht, stropen, stelen. 


Mijn conclusie in 2000: ‘Gedurende zijn hele leven verkeerde Christiaan op de rand van het bestaansminimum. Dit vormt wellicht mede een verklaring voor het feit dat hij regelmatig kleine vergrijpen pleegde. Dat hij zijn toevlucht zocht in de drank en dat hij niet in staat was om voor zijn kinderen te zorgen, maakt zijn lot alleen maar triester.’


Ik sloot het artikel in De Maasgouw af met de conclusie dat er geen enkele aanleiding is om het leven van Christiaan Hesen (en andere Peelbewoners) te idealiseren of te romantiseren. En wat doet Jan Philipsen, voormalig bassist van de band Rowwen Hèze? Hij schrijft een vorige week gepubliceerde roman over het leven Christiaan Hesen …


(klik hier voor het vervolg)

maandag 25 februari 2019

Intermezzo – OptiZeen (3) / Jan Philipsen: Rowwen Hèze

Tommenach! staat op het T-shirt dat in de etalage hangt. Tommenach, misschien wel de mooiste van alle zachtaardige vloeken. In tommenach schijnt optimisme door. Nu is het mislukt, maar uiteindelijk komt het zeker goed. De aanhouder wint. Geen frustratie, dit is slechts een tussenfase. Niet bij de pakken neerzitten, pluk de dag. Na regen komt zonneschijn. En mocht het hier onverhoopt niet goedkomen, dan is er altijd de hemel nog. Is tommenach behalve de mooiste van alle zachtaardige vloeken ook de meest katholieke van alle vloeken? Gezegend zij de tommenach-vloeker. (Zegt deze frustratievloeker par excellence – in mijn godverdommese kutzooi schijnt maar heel weinig optimisme door.)


Zou tommenach de favoriete vloek van Christiaan Hesen (‘Rowwen Hèze’) zijn geweest? Zou zomaar kunnen. Tommenach, bijkans het hele leven diep in de shit zitten. En toch 93 worden. Tommenach, één oog moeten missen. En toch dankbaar zijn dat je nog een tweede hebt. Tommenach, in een armetierige plaggenhut wonen. En toch blij zijn dat je ten minste een dak boven je hoofd hebt, al lekt het dan. Tommenach, zelden werk en vaak honger hebben. En toch altijd weten te overleven. Tommenach, vrouw en kinderen verliezen. En toch gewoon doorgaan. Tommenach, allerlei dingen gedaan die niet mogen. En toch geen verschoppeling worden.


Het Tommenach! T-shirt is onderdeel van een installatie die Jan Philipsen heeft opgebouwd in de etalage van het pand waarin voorheen opticien Kruytzer was gevestigd in het Horster winkelcentrum Kloosterhof. Die installatie bestaat verder uit attributen waarmee een Peellandschap is geschapen, pentekeningen van Ruud van der Beele van fragmenten uit het leven van Christiaan Hesen en een oude grammofoonspeler – Christiaan draaide naar verluidt geregeld een plaat van Lou Bandy. Boven dit tafereel zweeft een volle maan, die verdacht veel overeenkomsten vertoont met het gelaat van Christiaan.


Aanleiding voor deze installatie is de verschijning op 11 maart van Icoon, een roman gewijd aan het leven van Christiaan Hesen (1853-1947). Met Icoon debuteert Jan Philipsen als schrijver. Aan de hand van het geromantiseerde levensverhaal van Rowwen Hèze geeft hij in Icoon een inkijkje in de geschiedenis en ontwikkeling van Noord-Limburg in de periode 1865-1929. Jan Philipsen was vanaf de oprichting in 1985 28 jaar lang bassist van de band Rowwen Hèze.


De installatie van Jan Philipsen is de derde in de reeks OptiZeen. Daarin tonen leden van het Horster kunstenaarscollectief Zeen tussen januari en mei onderdelen van hun werk in het tot sloop veroordeelde leegstaande winkelpand. De installatie is nog te zien tot en met 15 maart.

vrijdag 27 oktober 2017

Intermezzo – Braakneigingen

1. In een al bijna grijs verleden bezocht ik met mijn Vierlingsbeekse voetbalteam jaarlijks het optreden van Rowwen Hèze op de Lindefeesten in Sambeek. In mijn voetbalmemoires (2006) wijdde ik er een passage aan. Fragment daaruit: 
‘Een van die bezoekjes aan de Lindefeesten had een opmerkelijk einde. Meestal fungeerde ik bij dit soort gelegenheden als chauffeur. Zo ook die ene keer toen onder meer T. en zijn toenmalige (en misschien ook wel huidige) vriendin bij mij in de auto kropen. De terugreis verliep zonder enige wanklank, totdat we bij De Vier Linden de parkeerplaats opreden. In het zicht van de haven vond T.’s vriendin het toch nog nodig de hele achterbank van mijn zoals altijd zorgvuldig gepoetste wagen onder te kotsen (fraaier kan ik het niet zeggen). De zure, scherpe geur heeft nog weken in mijn auto gehangen.’


2. Drie jaar geleden schreef ik een kritisch stukje over de huisvesting van arbeidsmigranten bij een bedrijf aan de Midden Peelweg (klik hier). Omdat ik vreesde dat het nauwelijks zou worden gelezen, gaf ik het de titel ‘Seksschandaal?’. En ziedaar, de lezers stroomden in groten getale toe! In zo groten getale zelfs dat het stukje in een vloek en een zucht het best gelezen Horst-sweet-Horst-stukje ooit was. Dat bleef het tot vandaag.


3. Afgelopen zaterdag viel me op dat het centrum van Horst was vergeven van de braakplakkaten. Dat resulteerde later die dag in de ‘Top 5 van braakplakkaten hedenmorgen waargenomen in het Horster centrum’ (klik hier en hier). Als ik eerlijk ben: er zijn wel eens betere, grappigere, spitsvondigere, relevantere, diepgravendere stukjes verschenen op Horst-sweet-Horst. Desondanks heeft deze top 5 van braakplakkaten vandaag ‘Seksschandaal?’ verdreven van de eerste plaats op de ranglijst van best gelezen Horst-sweet-Horst-stukjes ooit. Ongelooflijk.


4. Op zoek naar een verklaring voor de populariteit van de top 5 van braakplakkaten legde ik mijn oor te luister bij enkele bekenden. Zij stonden versteld van mijn naïviteit: wist ik dan echt niet dat het stoer is om je volledig lam te zuipen en dat het nog oneindig veel stoerder is om als bewijs daarvan de inhoud van je maag via de mond te ledigen, liefst ergens in het openbaar? In al mijn onnozelheid wist ik dat niet, nee.


5. Ik heb het braakplakkaat van T.’s vriendin in mijn auto altijd beschouwd als het resultaat van een ongelukje waarvoor ze zich diep schaamde. Het feit dat het wicht mij de rotzooi liet opruimen en geen enkel teken van berouw toonde, had me natuurlijk aan het denken moeten zetten. Maar pas met terugwerkende kracht dringt nu het besef tot me door dat het een bewussie moet zijn geweest.


6. Het braakplakkaat als statussymbool. O tempora, o mores!

donderdag 19 oktober 2017

Intermezzo – Pieter Jan Hesen

Jaar van de Koekoek, Maand van de Schoolbibliotheek, gisteren Dag van de Menopauze, morgen Dag van de Jeugdbeweging. Van de weeromstuit zou je nog vergeten dat het óók Maand van de Geschiedenis is. Thema dit jaar: geluk. Kun je gelukkig alle kanten mee op, ook de ongelukkige. In dat kader graag uw aandacht voor het tragische levensverhaal van Pieter Jan Hesen, zoon van Christiaan Hesen. Christiaan Hesen (1853-1947), die onder zijn bijnaam Rowwen Hèze postuum onsterfelijk zou worden – hemels dan wel hels geluk ter compensatie van aards ongeluk. 


Goed, Pieter Jan Hesen. Geboren op 30 november 1888 in Horst. Zoon van Christiaan Hesen en Gertruda Scheeres. Twee oudere zussen, één jongere zus en één jongere broer. Zeven toen z’n moeder overleed. Vader twaalf ambachten, dertien ongelukken. Drankzuchtig bovendien. Ruimschoots overvraagd met de opvoeding van vijf jonge kinderen en de zorg voor zijn en hun levensonderhoud. Bittere armoede, eeuwige ellende.

Wat doe je dan in al je wanhoop? Je stuurt je kinderen op dievenpad. In de winter van 1899 betrapt veld­wachter Snijders de dan 10-jarige Pieter Jan, samen met z’n twee jaar oudere zus, twee keer bij het stelen van turf en een keer bij het stelen van twee palen uit de omhei­ning van een wei­land. ‘Daar Christiaan Hesen zelf geen turf of andere brandstof heeft en dus niets te stoken heeft moeten genoemde kinderen iederen dag uit om in de behoefte van brandstof te voorzien hetgeen ten gevolgen heeft dat zeer vele klachten over gepleegde diefstallen van turf of anderszins geschieden’, rapporteert de veldwachter. En dan ook nog te bedenken dat gedupeerden de brandstofdiefstal ‘dikwijls verzwegen uit medelijden voor die kinderen’ (wat mij dan weer diep ontroert). 


Pieter Jan en z’n zus belanden in de gevangenis in Roermond. Omdat ze nog geen zestien zijn, ontslaat de rechter hen van verdere rechtsver­volging. Maar hij bepaalt wel dat ze tot hun achttiende in een rijksop­voedingsgesticht worden geplaatst. Pieter Jan gaat in mei 1899 naar een gesticht in het Overijsselse Avereest, z’n zus naar een gesticht in Mont­foort. De andere drie kinderen worden drie maanden later van hun vader gescheiden.


Als Pieter Jan op zijn achttiende weer bij zijn vader in America intrekt, zet die hem opnieuw tot stelen aan, ditmaal van spoorbielzen. Een getuige hoort Christiaan tegen z’n zoon zeggen: ‘Voor ieder bils die gij thuis brengt­, geef ik 3 siga­ren.’ Rowwen Hèze gebruikt de bielzen als brandhout en repareert er de vloer van zijn plaggenhut mee. Hij verdwijnt wegens heling voor twee maanden in de gevangenis, hervat daarna zijn leven van vallen en opstaan en sterft uiteindelijk pas op z'n 93e.

Met Pieter Jan loopt het aanzienlijk slechter af. Nadat hij in 1912 een stuk bos in America in brand heeft gestoken, wordt  hij krankzinnig verklaard. Hij brengt eerst twee maanden door in een inrichting in Medemblik. Eind 1912 wordt hij overgebracht naar het Sint-Servatius­gesticht in Venray. Daar overlijdt hij op 6 augus­tus 1918, 29 jaar oud. 

maandag 16 mei 2016

Top 5 – Opzienbarende conclusies uit onderzoek naar vanuit Horst aan de Maas verzonden tweets

Waar ik ook een beetje spijt van heb, is dat ik op 31 maart niet naar Heerlen ben gegaan. Het is eigenlijk altijd wel fijn om in Heerlen te zijn, maar op 31 maart moet het er helemaal prettig toeven zijn geweest. Op die dag vond in Heerlen namelijk de conferentie Horst aan de Maas en Big Data plaats. Uit de aankondiging (klik ook hier):
‘De conferentie is gericht op kennisdeling en toekomstperspectieven in een interactieve setting over Horst aan de Maas. Dit gebeurt vanuit verschillende invalshoeken, waaronder veldonderzoek, taalcultuur, Twitter-berichten en mogelijkheden van Big Data, en de expertise van burgers, politici en beleidsinstanties.’
Geef toe: een aankondiging om van te watertanden. Helaas bereikte ze me pas na 31 maart. Waardoor ik nu in spanning de verschijning van de conferentiebundel zit af te wachten. Mede omdat de meeste lokale en regionale media de conferentie links hebben laten liggen. Alleen Omroep Reindonk zond er een korte reportage over uit (klik hier). Het mooie van die reportage is dat enkele dia’s worden getoond die – neem ik aan – op de conferentie zijn gebruikt. Die bevatten conclusies uit onderzoek naar vanuit Horst aan de Maas verzonden tweets. Opzienbarende conclusies. Zo opzienbarend dat ze een Horst-sweet-Horst top 5 rechtvaardigen. Hier komt-ie, de Horst-sweet-Horst top 5 van opzienbarende conclusies uit onderzoek naar vanuit Horst aan de Maas verzonden tweets:

5. Het sentiment in Horst aan de Maas over Ajax is positiever dan dat over PSV
Ik bespeur een heel ander sentiment. Wreekt zich hier het feit dat de conferentie plaatsvond op 31 maart en niet op of na 9 mei? Ander leuk weetje qua voetbaltweets: in Horst aan de Maas wordt meer getwitterd over Vitesse dan over NEC.
4. Horst aan de Maas is niet geïsoleerd
Wat een opluchting! Ik was er niet helemaal gerust op met ons station in the middle of nowhere en met dat haperende glasvezelnetwerk in het buitengebied. Volkomen ten onrechte, blijkt nu.
3. Tienraynaren hebben meer vriendschappen met Lottumers dan met Meerlonaren en Swolgenaren
Aan de dia over de vriendschapsbanden in Horst aan de Maas zou met gemak een aparte Horst-sweet-Horst-serie kunnen worden gewijd. Waarom zijn er bijvoorbeeld veel meer vriendschappen tussen Horstenaren en Americanen dan tussen Horstenaren en Meterikers? Omdat veel Horstenaren vriend zijn van Rowwen Hèze? Wat verklaart de populariteit van Lottumers en de geringe aantrekkingskracht van Grubbenvorstenaren? Mag uit het ontbreken van Broekhuizen op de dia worden geconcludeerd dat de Broekhuizenaren uitsluitend vriendschapsbanden onderhouden met inwoners van andere gemeenten? Of hebben zij überhaupt geen vrienden?
2. Veel tweets in het dialect bevatten geen diakritische tekens
Klein smetje, laat dialectvereniging Veldeke het niet horen. Zou het niet goed zijn als Twitter een blokkade opwerpt voor dialecttwitteraars uit Horst aan de Maas die geen diakritische tekens gebruiken?
1. ‘Joa’ staat op de derde plaats in het lijstje van meest populaire onderwerpen in tweets uit Horst aan de Maas
Dat onderwerpen als ‘Horst’, ‘Sevenum’ en ‘Toverland’ hoog scoren op dit lijstje mag geen verbazing wekken. Maar die derde plaats van joa is werkelijk hoogst sensationeel. Zeker als je daarbij in aanmerking neemt dat waarschijnlijk hele volksstammen jao twitteren als ze joa bedoelen. Verheugend is die hoge positie van joa natuurlijk wel, want als er één onderwerp is dat de inwoners van Horst aan de Maas ter harte zou moeten gaan, is het joa. De gemeenteraad heeft er dus niet voor niets vele vergaderuren aan gewijd.

maandag 12 oktober 2015

Klein mysterie 677 – Americaans

En net als ge bedenkt ik gaj nar hoes nar bed toe
Schient zachtjes in de verte ’t verlossend licht

Ach bestel mar, bestel mar, bestel mar
Ge wet dat ik ’t neet kan loate
Nog efkes en dan begin ik
D’r wir duchtig langs te proate
Verschilt het Americaans van het Horster? Op grond van deze regels uit het nummer Bestel mar van Rowwen Hèze ben je geneigd deze vraag bevestigend te beantwoorden. Ga maar na: ‘zachtjes’ is in het Horster ‘zuutjes’ en ‘langs’ is ‘naeve’. ‘Verte’ is evenmin een Horster woord, maar het Horster equivalent van ‘verte’ heb ik zo gauw ook niet paraat (als er al een equivalent is). Desondanks zou ik op grond hiervan niet durven te concluderen dat het Americaanse en het Horster dialect wezenlijk van elkaar verschillen. Genoemde woorden passen volgens mij meer in een ontwikkeling die ik ook bij mezelf bespeur: de vernederlandsing van het dialect. Zo mag ik dan wel ‘zuutjes’ en ‘naeve’ zeggen, ‘taelder’ is bij mij ‘bord’ en ‘iëmer’ al mijn hele leven ‘emmer’.
Toch verschilt het Americaans wel degelijk van het Horster, zegt dialectoloog Ben Hermans in de dit voorjaar verschenen bundel Het dorp & de wereld. Over 30 jaar Rowwen Hèze. Hoewel zijn artikel (p. 251-254) me grotendeels boven de pet gaat, maak ik er wel uit op dat in zijn ogen het Horster een zogeheten toondialect is en het Americaans niet. In een toondialect kunnen twee woorden hetzelfde klinken, behalve in toon. Hermans noemt als voorbeeld het paar bein en bein: ‘Uitgesproken met een zogenaamde sleeptoon duidt bein enkelvoud aan; maar uigesproken met een valtoon duidt bein meervoud aan.’ In tegenstelling tot het Horster zou het Americaans volgens Hermans geen betekenisverschil tussen twee identieke woorden uitdrukken door een toonverschil. Helaas laat hij voorbeelden om deze bewering te staven achterwege. Ik vraag me ook af of die voorbeelden er zijn. Ik waag zelfs in ernstige mate te betwijfelen of er überhaupt verschillen zijn tussen het Americaans en het Horster.
Dat het Horster woorden kent die hetzelfde klinken maar verschillen in toon, staat denk ik buiten kijf. Drie voorbeelden: biën (been én benen), daag (dag én dagen) en beuk (beuk én boeken). Het toonverschil is telkens uiterst subtiel, maar een verschil is er. En die arme Americanen zouden verstoken zijn van die subtiliteit? Die zouden het verschil tussen biën (enkelvoud) en biën (meervoud), tussen daag (enkelvoud) en daag (meervoud) en tussen beuk (de boom) en beuk (boeken) enkel en alleen uit de context kunnen opmaken? Elke gelegenheid om de superioriteit van het Horster te benadrukken grijp ik met twee handen aan, maar dit is me toch wat al te kras.
Americanen, sta op en bewijs dat ook jullie het toondialect machtig zijn! En mochten jullie hier onverhoopt niet in slagen, dan ben ik graag bereid ontwikkelingshulp te komen verlenen.

maandag 23 februari 2015

Ingezonden – Standbeelden van Rowwen Hèze op Horster pleinen

(Wéér een bijdrage van Jan Duijf (Kloosterstraat Horst), die zich zo langzamerhand begint te ontwikkelen tot vaste columnist van Horst-sweet-Horst. Overigens blijven ook ingezonden bijdragen van anderen welkom. Mail uw stukje naar horstsweethorst@gmail.com  en het wordt gepubliceerd. Dit gezegd hebbend, nu de bijdrage van Jan:)

Zeg nou zelf: zonder het bewogen en inspirerende leven van Christiaan Hesen, alias Rowwen Hèze, was de Horster politiek er toch nooit in geslaagd om een concept te laten bedenken voor de miljoenenverbouwing van het Horster Gasthoês? Het mag dan ook geen verbazing wekken dat het voortvarende Gemeentebestuur van Horst aan de Maas voornemens is om de Horster pleinen te verrijken met maar liefst twee ‘Rowwen Hèze-monumenten’. 

Rowwen Hèze is de verpersoonlijking van de Herberg de Troost-gedachte: weinig inwoners in de geschiedenis van onze gemeente zullen evenveel troost in een herberg gevonden hebben als de markante en inspirerende dorpsfiguur uit America. Wij, Horstenaren, moeten Jack Poels en Tren van Enckevort, de schatbewaarders van dit cultureel erfgoed, dan ook eeuwig dankbaar zijn dat ze het ‘Rowwen-Hèze-Herberg-de-Troost-concept’ aan onze gemeenschap ter beschikking willen stellen.

Er komt een passend standbeeld van de legendarische Horst-Americaan Rowwen Hèze op het Horster Lambertusplein te staan. Het beeld wordt gesitueerd pal tegenover het Nabben Hundje. Hèze met de mond wagenwijd open: er kan dan een spontane interactie tussen het hondje en het beeld ontstaan. Een hele belevenis met een landelijke uitstraling naar het sympathieke kooppubliek. Het geplande bronzen borstbeeld van Deken Debije op het Lambertusplein is daarmee van de baan.

De Rowwe, gehouwen in donkergrijs Belgisch hardsteen, draagt een lichtbruin driedelig pak naar de laatste mode van zijn tijd; op de kruin een patente donkerbruine hoed, getooid met een veelkleurige vederbos; het lichtroze overhemd is aan de dubbele manchetten versierd met gouden knopen; de gitzwarte lakschoenen zijn smaakvol bedekt door sneeuwwitte slobkousen. Alle plooien zijn gladgestreken!  

Het gezicht oogt fris en gladgeschoren. Het kunstwerk wordt regelmatig besprenkeld met een exquise parfum. Het beeld krijgt het gezicht van een doorsnee etalagepop, zodat het niet uit de toon valt bij het Nabben Hundje. Het Horster volk kan kiezen uit drie modellen! Alle modellen hebben iets van de innoverende, scherpe, ietwat schuinse, blik van Jan Nabben. Het beeld moet visie uitstralen!
Nabben Hundje in afwachting van Rowwen Hèze
Het centrummanagement dubt nog over de naam die op het voetstuk van het beeld moet staan: vanuit imago-overwegingen schijnt er een voorkeur voor Christaan Hesen te zijn. De sokkeltekst bestaat uit een vrije en creatieve bewerking van een Rowwen Hèze-liedjestekst. De creatieve tekstverbetering waar het centrummanagement het patent op heeft!

Een zittend of een staand beeld? Waarschijnlijk staand als contrast met het Nabben Hundje. De obligate, smaakvolle en prominente dankplaquette voor het centrummanagement op de sokkel is een natuurlijke vanzelfsprekendheid. Gelukkig heeft men tientallen plaquettes op voorraad. In drie versies. De Horster bevolking bepaalt natuurlijk zelf welk metalen plaatje wordt gebruikt!  
Rowwen Hèze-pierement
Een groot Lambertus-draaiorgel; met populaire, vlotte nummers van Rowwen Hèze op het repertoire, is besteld bij draaiorgelbouwbedrijf Perlee Orgels te Amsterdam. Het barokke pierement, in vrolijke pastelkleuren, wordt centraal geplaatst tussen de drie-eenheid van het nieuwe standbeeld, het Nabben Hundje en de fontein. Om het kostbare orgel te beschermen tegen schadelijke weersinvloeden wordt het in de wintermaanden gestald in de Horster brandweerkazerne. De wedstrijd over de gewenste fonteinmelodie vervalt vanzelfsprekend. De goaltjes op het plein hebben nog steeds geen doel!
Doelloos
Jack Poels en Tren van Enckevort, inspiratoren voor het Gasthoês-concept en stimulatoren van de Horster economie, worden vervat  in een bewegend, levensgroot standbeeld op het Gasthoêsplein.  Welke richting het kunstwerk precies opgaat, is nog onduidelijk. Wethouder Van Rensch presenteert het plan voor het beeld op zijn eigen vertrouwde en beproefde wijze aan de Gemeenteraad: ‘We leggen u eerst het concept voor, zodat u er een gevoel bij krijgt’. Alhoewel de gemeenteraadsleden het voorstel nog niet kunnen bevatten, zijn ze unaniem akkoord gegaan. ‘Dat begrip groeit wel tegen de tijd dat het beeld er staat’, moet de wethouder wederom gedacht hebben.

Het centrummanagement komt binnenkort met een definitieve versie van het kunstwerk. Men houdt nog angstvallig geheim of de Horstenaren ook hier zelf de vaste sokkelplaquette van het centrummanagement kunnen kiezen. Het zou geweldig zijn als de Horster belastingbetalers dan alweer forse inspraak krijgen bij de herinrichting van hun centrum!

Of is dat inrichtingsrecht voorbehouden aan het centrummanagement?

Jan Duijf, Kloosterstraat Horst

maandag 13 oktober 2014

Klein mysterie 596 – Rowwen Hèze

‘Dat row van Rowwen Hèze, wat betekent dat eigenlijk?’, vroeg een hooggeleerde dame die het Horster dialect niet machtig is me een dezer dagen. Typisch gevalletje vragen naar de bekende weg dacht ik in eerste instantie. Row? Dat is toch gewoon … eh … row? Het bleek dus typisch géén gevalletje vragen naar de bekende weg.

Waar ben ik de afgelopen dagen niet overal geweest? Hoofdwegen, zijwegen, B-wegen, onverharde wegen, zandwegen, ballastwegen en weet ik wat voor wegen ik verder nog heb bewandeld, maar het komt me voor dat ik uiteindelijk ben verdwaald en op een doodlopende weg ben beland. Zelfs uitspraak en schrijfwijze zijn al problematisch. Ik geef mijn mening graag voor een betere, maar volgens mij is het niet (klik op pijl)
Dat schrijf je in elk geval niet als row. Hoe dan wel? Typisch gevalletje voor de dialectpolitie dunkt me. Iets van rów, roow of roôw of ergens daar tussenin?
Rów (laat ik die schrijfwijze hier maar aanhouden) komt helaas niet voor in de beide Horster woordenboekjes. Zonder er al te diep over na te denken, zou ik het zelf vertalen met ‘ruw’. Rów waer – ruw weer. Rówwen Hèze (Haeze komt me eigenlijk juister voor) – Ruwe Hesen? Waarom niet?
Maar enne rówwen duvel dan? Dat is dan toch eerder ‘een wilde duivel’ dan ‘een ruwe duivel’. Rówwen Hèze – Wilde Hesen? Of ben ik wellicht abuis met mijn interpretatie van enne rówwen duvel? Het Venrays woordenboek vermeldt bij ròwwen dūvel: ‘onnauwkeurig persoon, slordig iemand.’
(Zandweg: De neeje knaecht ziet nie allenneg uut as enne ròwwen dūvel, hìj is ’t ok nog!’) 
Venrays is weliswaar geen Horster, maar toch. Aan ròw kent het Venrays woordenboek verder de betekenissen ruw, ruig en wild toe.
(Onverharde weg: ‘Wat ziede ’r toch ròw uut! – Wat zie je er toch ruig uit.’) 
Nog ingewikkelder wordt het na raadpleging van Het dialect van de gemeente Meerlo-Wanssum. Row, rów, ròw, roow en roôw komen daarin allemaal niet voor. Wel rauw: ‘rauw wèèr – ruw weer.’
(Zijweg: ‘’t Is rauw wèèr – De bevalling is bezig.’) 
Maar in het Meerlo-Wanssums heeft rauw ook nog een tweede betekenis: ‘onverzorgd, ongekookt. Wat ziede d’r rauw üt – Wat zie je er slordig, onverzorgd uit.’
(B-weg: ‘Ik haj die meid nog liever rauw ás enne pastoeër gebraoje. Ik lustte dat meisje nog liever ongekookt als een pastoor gebraden.’) 
Mielders, Swólgs en Tienders zijn weliswaar evenmin Horster, maar toch.
Op grond van het bovenstaande lijkt me de conclusie gerechtvaardigd dat het Venrays en het Meerlo-Wanssums geen onderscheid kennen tussen de Nederlandse begrippen rauw en ruw. Geldt dat ook voor het Horster? En spreek je rauw in het Horster eigenlijk wel uit als rów? Of toch als row? Rowwe grunte of rówe grunte?
(Ballastweg: met de wetenschap van nu en met de wetenschap dat Christiaan Hesen (‘Rowwen Hèze’) een lege oogholte had die vol ongedier­te zat, altijd kapotte kleren droeg, zich nooit waste en het sap van zijn pruimtabak door zijn stoppelbaard naar beneden liet drijven, is het verleidelijk row te vertalen met ‘ongeciviliseerd’ – maar vraag me niet wat dat dan weer precies betekent.)  
Ik zei het toch: ik ben hopeloos verdwaald! Wie helpt me en voert me terug naar de raechte waeg?

maandag 8 juli 2013

Top 5 – Horster goudkusten

Qua goudkusten is Horst niet rijkelijk voorzien. Horst is dan ook geen Gooi, Wassenaar of Aerdenhout. Nemen we de definitie van Van Dale helemaal letterlijk (‘een wijk waar rijke mensen wonen’), dan moet Horst het zelfs helemaal zonder goudkust stellen. Wat dacht u er daarom van om de definitie van Van Dale niet helemaal letterlijk te nemen? Dat we er ‘een straat of gedeelte van een straat waar rijke mensen wonen’ van maken? Schept tenminste perspectieven voor een top 5. Akkoord? Heel mooi, bedankt voor uw medewerking!   
Onderzocht zou eens moeten worden wat de gemiddelde leeftijd is waarop iemand voor het eerst met het begrip ‘goudkust’ in aanraking komt. En ook of daar een bepaalde ontwikkeling in zit. Ik schat dat ik er omstreeks m’n twaalfde, dertiende voor het eerst mee werd geconfronteerd. Dat onderzoek zou moeten uitwijzen of ik daarmee laatkomer dan wel avant-gardist ben. Zal wel weer het eerste zijn. Hoe het ook zij, ik weet nog precies op welke goudkust mijn inwijding in het begrip betrekking had: de Dr. Van de Meerendonkstraat. Zoals Pastoorsveld/Engelerveld de Horster goudkust van nu is,
zo was de Dr. Van de Meerendonkstraat – en meer in het bijzonder de directe omgeving van het ziekenhuis – de Horster goudkust van de jaren zeventig. Alles wat iets voorstelde (of dacht voor te stellen) woonde aan de Dr. Van de Meerendonkstraat, inclusief de burgemeester.
Meer dan voldoende inleidende beschietingen, over naar de Horst-sweet-Horst top 5 van Horster goudkusten:

5. Willem Alexanderstraat
De oplettende lezer had mijn mening over de Willem Alexanderstraat al kunnen destilleren uit het op 29 april jongstleden verschenen stukje. Medelijden met de rijke Horster mensen die hier wonen, is op z’n plaats. Vooral te mijden bij zonnig weer: de weerkaatsing van de zon in de hier welig tierende kunststof dakpannen heeft al tot menig geval van acute blindheid geleid.

4. Pastoorsveld en Engelerveld
Zie Willem Alexanderstraat, al is het allemaal iets ruimtelijker. Toch knap dat op zó’n klein oppervlak zóveel architectonische lelijkheid verzameld kan worden. Wie niet weet wat het woord steriliteit betekent, zou hier eens moeten gaan kijken.

3. Dr. Van de Meerendonkstraat / Burgemeester Geurtsstraat / Elsbeemden
Hoewel gebouwd voor en bewoond door de happy few, missen deze goudkusten de patserige uitstraling van de nummers 4 en 5 van deze top 5. Een verademing dus.

2. Haammakerstraat / Korverstraat / delen Blauwververstraat
Niet dat hier nou zoveel architectonische hoogstandjes staan of dat de kavels er zo groot zijn, maar ook hier dringen de woningen zich niet zo op en vormen ze veelal een harmonieus geheel met hun verrassend groene omgeving. Vergelijk ook eens de overwegend informele tuinen met hun fantasieloze tegenhangers aan Pastoorsveld en Engelerveld. 

1. Herstraat tussen Schoolstraat en Kloosterstraat
Heeft iets triests: de eerste Horster goudkust (jaren twintig van de vorige eeuw) en meteen de beste. De overeenkomst met De Peel in brand van Rowwen Hèze dringt zich op: een van de eerste nummers, daarna nooit meer overtroffen.