Oliecrisis (2) | Horster tankstationhistorie

Je kunt het je dezer dagen nauwelijks nog voorstellen, maar ooit gold de American way of living als het hoogst bereikbare. In september 1954 werd die American dream in Horst althans voor een deel werkelijkheid, toen bijna tegelijkertijd ineens twee futuristische tankstations werden geopend. Horst trad een nieuw tijdperk binnen, living in the fast lane kwam ineens binnen handbereik. ‘Service op zijn Amerikaans in een Amerikaanse sfeer’, schreef het Dagblad voor Noord-Limburg.

Vanaf zaterdag 11 september 1954 konden automobilisten terecht bij het Caltex-tankstation van Luc Kok aan de Venloseweg. Dit was volgens de krant uitgerust met ‘keurige toiletten en een gezellige wachtkamer’. Het zou dag en nacht open zijn. Met een reden, aldus de krant:

‘Horst ligt aan de route, die de groententransporten tussen het Westland en Duitsland zowel overdag als ’s nachts plegen te nemen. Het ligt derhalve voor de hand, dat er behoefte is aan servicestations voor de moderne koopvaarders van de weg, die hun gigantische trailers door de Horster straten loodsen en die liever onderweg even pauseren om bij te tanken en hun wagen even te laten nazien dan bij de toch al drukke grensovergangen hiermee extra tijd te verliezen.’

Ruim een week eerder, op donderdag 2 september, was aan de Venrayseweg ook al het vrijwel identieke Caltex-tankstation van Piet Janssen in gebruik genomen. De officiële opening hiervan volgde op 18 september. Ook dit tankstation was van alle gemakken voorzien. Het Dagblad voor Noord-Limburg:

‘De belangstelling van het deskundig personeel gaat bij dit service-station niet alleen uit naar de auto’s, maar niet minder naar degenen die deze auto bevolken. Zodra deze de oprijbaan naar de benzinepompen onder de wielen hebben, worden ze als gasten beschouwd. Er is voor hen een gerieflijke wachtkamer ingericht, en toiletten staan ter beschikking.’

Beide Horster tankstations staan niet op zichzelf: in juli 1954 was aan de Keulse Barrière in Venlo een Caltex-tankstation geopend dat veel overeenkomsten vertoont met die in Horst, zij het dat de luifel van dat Venlose station aanzienlijk groter was. Net als beide Horster tankstations was het gebouwd door het Horster aannemersbedrijf Poels en namen de Horster bedrijven Cortenbach, Keijsers en Van Well respectievelijk het stukadoorwerk, het timmerwerk en het schilderwerk voor hun rekening.

Alle drie deze tankstations kenmerken zich door een strakke belijning, smetteloos wit geschilderde muren, een eveneens witte luifel en een nagenoeg geheel in glas uitgevoerde voorgevel van de kiosk. Decoratieve elementen ontbreken, functionaliteit staat voorop. Het Dagblad voor Noord-Limburg noemde dit de ‘Californische stijl’. Je zou ook kunnen zeggen dat deze drie Noord-Limburgse tankstations veel stijlovereenkomsten hebben met het zogeheten Nieuwe Bouwen. Een exponent daarvan was de Sittardse architect Ben Schinkel (1909-1970). Hij ontwierp tal van tankstations in Limburg en het kan bijna niet anders of het Venlose en beide Horster tankstations zijn eveneens van zijn hand. Schinkel heeft ook het Caltex-tankstation in Withuis op zijn naam staan:

Dit is behouden gebleven en wordt momenteel gerenoveerd. Met beide Horster tankstations liep het aanzienlijk slechter af: dat aan de Venloseweg werd begin jaren zeventig het slachtoffer van de aanleg van een rondweg; dat aan de Venrayseweg moest een decennium later wijken voor een nieuw tankstation.

Oliecrisis (1) | Top 5 – Tankstations

Oliecrisis. Geschikt moment om eindelijk eens de exclusieve Horst-sweet-Horst top 5 van tankstations in Horst aan de Maas erin te gooien. In twee van mijn meest favoriete films aller tijden – O melissokomos (The Beekeeper) en Paris, Texas – spelen tankstations een belangrijke bijrol. Wat me zo aanspreekt in die tankstations? De onbestemde tristesse, het desolate, de leegte, het niet-alleen-maar-toch-eenzaam-gevoel dat ze uitstralen. Urenlang door het niets rijden, verlangend uitzien naar dat baken van licht in de verte om er bij aankomst achter te komen dat dat baken een voortzetting van het niets is.  

Naar tankstations met zo’n filmische allure is het in Horst aan de Maas tevergeefs zoeken – wist ik al bij voorbaat. Utiliteit in plaats van zwaarmoedigheid, functionaliteit in plaats van romantiek, zoals bij het tankstation hierboven aan de Midden Peelweg in Sevenum. Desalniettemin zijn ook de tankstations van Horst aan de Maas een top 5 waard. Komt ie:

5. Venloseweg, Sevenum

Overwegend dertien-in-een-dozijn-tankstations in Horst aan de Maas. Dit is daar een treffend voorbeeld van. Kraak noch smaak, zelfs geen huisstijl herkenbaar.

4. Californischeweg, Grubbenvorst

Ook al geen architectonisch wonder. Je zal maar op de eerste verdieping werken en de hele dag tegen die immense overkapping aan moeten kijken.
 
3. Lottumseweg, Broekhuizen

Waar vind je dat nog, een tankstation met, bij gebrek aan menselijke bemanning, een potige kip die een oogje in het zeil houdt?

2. Zwarte Plakweg, America

De Peel binnen handbereik. Enige tankstation in Horst aan de Maas dat enigszins het eind-van-de-wereld-gevoel oproept.

1. Stationsstraat, Horst

Het oog wil ook wat – en het oog krijgt wat. Tankstation Vissers staat op eenzame hoogte in het Horster tankstationlandschap. Hier geen allesbepalende corporate identity, maar architecten (Ben Keijsers en Huub Branderhorst) die hun eigenwijze gang zijn gegaan. De imposante dakconstructie, met een tot de hemel reikende mast, overheerst alles en verbindt alle onderdelen met elkaar. Van de voorkant bekeken zou je er een schip in kunnen zien, van de zijkant doet het zowaar denken aan een kerk.

N.B. Morgen hier aandacht voor enkele pareltjes uit de Horster tankstationhistorie, waaronder De Kamp.

Groot mysterie 1 – Bandenpomp

Conversaties met Peter Janssen zijn altijd grappig en interessant. Zo ook dit keer:  

3 maart
Peter: ‘Gratis lucht.. daar zullen ze bij Vissers niet blij mee zijn.’

Ik: ‘Is dat bij Weijs?’
Peter: ‘Klopt. Heb hem nog niet getest, want ik had net vorige week bij Vissers opgepompt voor 1 euro.’
Ik: ‘Maar wie biedt dat gratis aan? En waarom?’
Peter: https://www.bandopspanning.nl/locaties/

Peter: ‘Zo nieuw dat hij nog niet op de kaart staat. Wel leuk, is precies te zien hoe vaak die gebruikt wordt.’
Ik: ‘Klimaatwinst, zie ik, daarom is het gratis.’

5 maart
Peter: ‘En weg is die weer 🤔’

Peter: ‘Deze was paar dagen geleden. Geen klein mysterie maar een groot mysterie.’

Ik: ‘Héél groot mysterie.’

21 maart
(Peter heeft op de Facebookpagina van de gemeente Horst aan de Maas een reactie geplaatst bij een oproep om te solliciteren op de vacature  milieuspecialist: ‘Over milieu gesproken.. ik heb even een vraagje. Op 3 maart stond er opeens een pomp voor autobanden op de parkeerplaats van AH/Plus, ter hoogte van slijterij Weijs ongeveer. Goed voor het milieu, als je met genoeg lucht in de banden rijdt kost dat veel minder benzine. Daags erna was die echter weer weg. Ik ben toch wel heel benieuwd naar het hoe en waarom?’)

Peter: ‘Hou je het ook even mee in de gaten? Lijkt me een interessant verhaal 😀’
Ik: ‘Zeker, ben benieuwd naar de reactie.’

22 maart
(Een medewerker van de gemeente Horst aan de Maas heeft gereageerd op de vraag van Peter: ‘Hoi Peter, bedankt voor je bericht. Wij hebben navraag gedaan bij de desbetreffende afdeling en hier is niets bekend. Waarschijnlijk is dit een burgerinitiatief geweest.’)

Ik: ‘Rrrraaarrr. Misschien moet ik er toch eens een stukje aan wijden ...’
Peter: ‘Inderdaad heel vreemd. Doet me denken aan die aflevering van Flodder, waarin ze inbraken in de computer van de gemeente. Om vervolgens een bushalte recht voor de deur te krijgen, en een stoplicht dat met afstandsbediening op groen ging als ze thuis de oprit af wilden rijden.’
Peter: ‘En de vraag is natuurlijk: welke burger was dat?’
Peter: ‘Gelukkig hebben we de foto’s nog.’

Iemand enig idee welke burger dit burgerinitiatief heeft genomen en waarom deze burger enkele dagen later weer is gestopt met dit burgerinitiatief?

Klein mysterie 562 – Rotondekunst (3)

Nieuwe rotondologische ontwikkelingen in Horst! Dat er wat gaande was met de rotonde Westsingel-Stationsstraat-Industriestraat was al langer duidelijk (klik op de afbeeldingen om ze te vergroten).

Een week geleden had ik nog het idee dat het middeneiland een educatief project ging worden dat het Droste-effect aanschouwelijk moest maken. M. dacht eerder aan een voetbalkunstwerk in wording, waarbij de getimmerten goals moesten verbeelden. In het centrum van het middeneiland zou vervolgens op maandag 14 juli een meer dan levensgroot standbeeld van Paul Verhaegh worden onthuld, de lokale voetbalheld die Nederland een dag eerder na het benutten van de achtste penalty in de finale tegen Brazilië het eerste wereldkampioenschap voetbal had bezorgd. Klonk best plausibel.

Inmiddels zijn we ingehaald door de feiten en is de heuvel in het centrum van het middeneiland voorzien van staaltjes beeldsnijkunst waarbij de in Horst toch op een heel hoog voetstuk staande Meester van Elsloo verbleekt. Van een afstandje had ik in eerste instantie de indruk dat het staande en liggende geabstraheerde menselijke wezens betrof. Na met gevaar voor eigen leven naar het middeneiland te zijn overgestoken, werd me snel duidelijk hoezeer ik met die inschatting uit de bocht was gevlogen. Geen geabstraheerde menselijke wezens, maar een uit drie elementen bestaand ensemble in de beste figuratieve tradities: een benzinepomp geflankeerd door twee banken met goudkleurige metalen rugleuningen.

Ik passeerde de rotonde al jaren en telkens had ik het gevoel dat er iets aan ontbrak. Het vervelende was alleen dat ik er maar niet op kon komen wat. Nu weet ik het: een middeneiland met een benzinepomp geflankeerd door twee banken met goudkleurige metalen rugleuningen. Deze rotonde is gemáákt voor een middeneiland met een benzinepomp geflankeerd door twee banken met goudkleurige metalen rugleuningen. Als middeneilanden met een benzinepomp geflankeerd door twee banken met goudkleurige metalen rugleuningen érgens thuishoren, dan wel op deze rotonde. Mooi zo laten, nooit meer iets aan veranderen.

Ik voorspel: in een mum van tijd groeit dit middeneiland met een benzinepomp geflankeerd door twee banken met goudkleurige metalen rugleuningen uit tot een place to be  in Horst. En ‘bijtanken op het middeneiland’, ‘even een middeneilandje doen’ en ‘lekker slangbangen op het middeneiland’ zullen rap uitgroeien tot gevleugelde Horster begrippen. Het Rotondologisch Genootschap zal het allemaal wel weer niets vinden, maar ik zeg: briljant!

Wat zegt u? Dat dit stukje zeker óók is gesponsord door Vissers Olie en Poels Wonen en Slapen? Hè bah, zeg, wat is dat nu weer voor misselijkmakende insinuatie? Hoe kómt u er bij?

Klein mysterie 553 – UTA

Een bijzonder fraai ensemble van borden bevindt zich op de kruising Zwarte Plakweg – Midden Peelweg in America. (En dan te bedenken dat er hele oorlogen hebben gewoed over dat ene lullige doek van Behoud De Parel, maar dit terzijde.)

Over elk van deze vier borden (vijf met het hekwerkbordje erbij, en zelfs zes als we het tijdelijke asperges-en-aardbeienbordje ook meetellen)

valt een heel verhaal te vertellen. In het geval van het Golfhorstbordje heb ik dat in het verleden al eens gedaan. Tankstation, DKV en Atent komen een andere keer wellicht aan de beurt. Voor nu wil ik me concentreren op UTA. Je komt het wel vaker tegen in de buurt van tankstations. Tot gisteren wist ik niet wat UTA betekent. Google bood zoals altijd uitkomst: UNION TANK Eckstein GmbH & Co. KG. UTA is (naar eigen zeggen): ‘De toonaangevende tank-en servicekaartenleverancier voor het goederen- en personentransport. Met een compleet pakket bieden wij al meer dan 50 jaar een merkongebonden service voor de transport in Europa. UTA behoort tot één van de beste firma’s in de branche met meer dan 48.000 acceptatiepunten in 39 Europese landen.’ Ja, ja. Het zal wel weer aan mij liggen, maar ik begrijp er geen hout van. Maakt ook niet uit, het gaat eigenlijk helemaal niet over UTA. En eigenlijk toch ook weer wel.

Ik mocht dan onbekend zijn met de betekenis van dit UTA, UTA-bordjes vallen me wel altijd op. Komt door Willem van Hanegem. Dit zit zo: Willem van Hanegem speelde van 1968 tot 1976 bij Feyenoord. Dat wint op 6 mei 1970 als eerste Nederlandse club de Europa Cup I. Op 9 september van datzelfde jaar volgt ook nog de Wereld Cup. Een week later, op 15 september, treedt Feyenoord in de eerste ronde van de volgende editie van de Europa Cup I in De Kuip aan tegen de kampioen van Roemenië, het nietige UT (‘Uzina Textilă’) Arad. De wedstrijd eindigt in een schamel gelijkspel (1-1), maar de algemene verwachting is dat de op dat moment beste club van de wereld op 30 september in Arad over de Roemenen heen zal walsen. Mooi niet dus: 0-0! De Europees en wereldkampioen uitgeschakeld! Tegen het nietige UT Arad! Ofwel UTA!

En nu komt Willem van Hanegem weer om de hoek kijken. In dit uit 1974 daterende boekje openbaart Van Hanegem dat telkens als hij aan een tankstation met zo’n UTA-bordje voorbijkomt, oude wonden worden opengereten.

Dat wil zeggen: ik was er heilig van overtuigd dat Van Hanegem die openbaring in dit boekje deed. Ik heb het de afgelopen dagen zes keer van voor naar achter en van achter naar voor doorgebladerd, maar niets. Hetzelfde heb ik gedaan met mijn andere Van Hanegemania.

Ook niets. Om je kapot aan te ergeren. Om gek van te worden. Gaat geheid leiden tot oude wonden die worden opengereten telkens als ik aan een tankstation met zo’n UTA-bordje voorbijkom.