Intermezzo – Trafohuisjes

Gerede kans dat ‘netcongestie’ wordt uitgeroepen tot Woord van het Jaar 2026. Ineens is het onder ons. Overal zoemt het rond. Ook Horst aan de Maas is inmiddels getroffen door netcongestie. Verantwoordelijk wethouder Leon Litjens heeft beloofd het probleem te gaan oplossen. Toch schreeuwt BVH – zoals te doen gebruikelijk – moord en brand. Horst-sweet-Horst probeert – zoals te doen gebruikelijk – ook een zonnige kant aan de zaak te zien. En heeft die gevonden.

Het vermoedelijk uit 1927 daterende trafohuisje aan de Schadijkerweg in Meterik

Ondanks de belofte van de wethouder valt te vrezen dat netcongestie nog wel even onder ons blijft. Dit biedt een uitgelezen kans een time-out te nemen om na te denken over vormgeving en ruimtelijke inbedding van het grote aantal transformatorhuisjes dat zal verrijzen als de netcongestie voorbij is.

Het vermoedelijk uit 1923 daterende trafohuisje aan de Stationsstraat in Hegelsom

Wie de architectonische ontwikkeling van het transformatorhuisje in de afgelopen eeuw bekijkt, ziet een steeds verdere versobering. Baksteen maakte plaats voor staal,  decoratie voor functionaliteit. Huisjes werden kasten. Van een aanwinst voor de omgeving verwerd het trafohuisje tot een obstakel. Zelfbewustzijn veranderde in schaamte, etaleren in wegmoffelen.

Hedendaags trafohuisje aan de Beltstraat in Meterik

De elektriciteitsvoorziening is in handen gekomen van commerciële netwerkbeheerders. Aankleding en uitstraling van trafohuisjes hebben bij hen geen prioriteit. Wat ook niet helpt, is dat toetsing op de omgevingskwaliteit van trafohuisjes tegenwoordig achterwege blijft. Dat was vroeger wel anders. Toen in 1978 bij de middelbare landbouwschool aan de Venrayseweg in Horst een trafohuisje gebouwd diende te worden, dwong de welstandscommissie bijvoorbeeld af dat het dezelfde pannen en stenen kreeg als de school.

Het trafohuisje bij de voormalige middelbare landbouwschool 

Is het een illusie om te denken dat trafohuisjes weer kunnen transformeren in gebouwtjes die de omgevingskwaliteit verhogen? Nee. Waar een wil is, is een weg. Die wil dient vooral aanwezig te zijn bij de eerstverantwoordelijke voor de inrichting van de openbare ruimte: de gemeente. Als zij het trafohuisje als gebouwtype serieus neemt, zal je zien dat ze anderen (netwerkbeheerders, architecten, vormgevers, kunstenaars) vanzelf meekrijgt. Zie de netcongestie daarom ook als kans om hiervoor beleid te ontwikkelen.

Hedendaags trafohuisje aan de Janssenweg in Horst

N.B. Wie inspiratie nodig heeft, zou de recente publicatie Nutshuisjes – Naar een nieuwe stedelijke standaard eens moeten inzien (klik hier).

Intermezzo – Insinuaties

Alle goede voornemens en plechtige beloftes ten spijt, was het gisteravond meteen weer hommeles tijdens de eerste raadsavond van de nieuwe gemeenteraad van Horst aan de Maas. Aanleiding: vragen van de fractie BVH over de integriteit van wethouder Robert Martens.

Door ‘inwoners en ondernemers’ (zijn ondernemers geen inwoners?) was BVH geattendeerd op een nevenfunctie van de wethouder die niet op de gemeentelijke website staat vermeld. Burgemeester Ryan Palmen moest erkennen dat Martens inderdaad eigenaar is van een zogeheten stamrecht BV en dat dit ten onrechte niet op de website staat vermeld. Slechte zaak, te meer omdat Martens bij zijn aantreden melding heeft gemaakt van deze BV.

Maar BVH had nog meer noten op zijn zang: ‘Daarnaast hebben ons signalen bereikt dat via deze onderneming mogelijk ook inwoners en/of ondernemers binnen de gemeente worden bijgestaan.’ Wat die signalen dan concreet behelzen? Daarover repte BVH met geen woord. Hoe dan ook verklaarde burgemeester Palmen ondubbelzinnig dat Martens via zijn onderneming geen werkzaamheden heeft verricht voor inwoners, ondernemers of organisaties in Horst aan de Maas. Met andere woorden: hij verwees de signalen naar het rijk der fabelen.

Daarmee was de kous niet af. Palmen hekelde het feit dat BVH de signalen desgevraagd niet concreet had willen of kunnen maken. En onder aanvoering van Leon Litjens (CDA) keerden alle overige raadsfracties zich tegen BVH. Dat had in hun ogen het protocol moeten volgen dat geldt bij mogelijke integriteitsschendingen. Leon Litjens: ‘Roepen dat integriteit aan de orde is, leidt tot een beeld waarvan een beschuldigde last kan hebben. Nu wordt een beeld gecreëerd zonder dat iemand zich kan verdedigen.’ Joep Peeters (VVD): ‘Als blijkt dat niet waar is wat wordt gezegd, verwacht ik excuses van BVH richting pers en de heer Martens.’ Stephan Peters (BVH): ‘Die belofte doen wij.’ Maar zijn gisteren afwezige fractiegenoot Rob Driessen denkt daar heel anders over, zo laat hij vandaag op Facebook weten: ‘Geen excuses voor de waarheid.’ En verder: ‘Mag een raadslid nog vragen stellen? Wij vroegen simpelweg om opheldering na duidelijke signalen uit de samenleving, zonder ook maar iemand te beschuldigen.’ Onzin, wat BVH heeft gedaan is niet ‘simpelweg’ vragen, maar zonder een spoor van bewijs de suggestie wekken dat de integriteit van de wethouder in het geding is en daarmee bewust de publiciteit zoeken.

Robert Martens heeft de vragen inmiddels ‘schandalig’ genoemd. Rob Driessen: ‘Dat de wethouder zo emotioneel reageert, zegt meer over hem dan over de vragen.’ Anderen beschouwen zijn emotionele reactie zelfs als bewijs dat er iets aan de hand is. Dank je de koekoek. Ik zou eerder denken dat de wethouder zo emotioneel reageert omdat die vragen insinuerend zijn en omdat hij beseft dat de suggestie van integriteitsschending, hoe ongefundeerd blijkbaar ook, aan hem zal blijven kleven.

Insinuaties, onrust zaaien: om moedeloos van te worden. Om met Barend Servet te spreken:

Waar moet dat heen, hoe zal dat gaan?
Waar komt die rotzooi toch vandaan?

Intermezzo – Cijfers

‘Cijfers liegen niet’, heb ik altijd geleerd. In politiek Horst aan de Maas lijken cijfers te zijn gedegradeerd tot ‘ook maar een mening’. Lees het gisteren gepubliceerde Eindverslag informatieronde Horst aan de Maas (klik hier) er maar op na. De twee informateurs, Erik Ronnes en Arie Stas, vroegen elke partij te reflecteren op de verkiezingsuitslag. Dat leidde tot een aantal hoogst opmerkelijke redeneringen. Ik noem er vier:

1. ‘Essentie is de grootste verliezer’, zegt het CDA. Ook de SP noemt Essentie een verliezer. Essentie ziet dat zelf heel anders. Het noemt zich ‘één van de winnaars’. Inderdaad behaalde Essentie nu 20,1 procent van de stemmen en in 2022 slechts 18,6. Conclusie: de bewering dat Essentie een van de verliezers of zelfs de grootste verliezer zou zijn is volkomen uit de lucht gegrepen.

2. ‘Er zijn 3 winnaars, de VVD, BVH en de SP’, zegt de SP. De VVD (van 8,9 naar 10,2 procent) en BVH (van 8,1 naar 11,7) zijn inderdaad winnaars. Net als het CDA (van 23,8 naar 24,5). En Essentie dus. En de SP dan? Die deed de vorige keer niet mee. Dan zou je kunnen zeggen dat elke stem winst betekent. Eerlijker is om de uitslag van 2018 als uitgangspunt te nemen. Toen behaalde de SP 13,9 procent van de stemmen en vier zetels; nu slechts 3,4 procent en één zetel. Conclusie: de SP is behoorlijk achteruitgeboerd.  

3. Perspectief zegt: ‘Perspectief is de vorige periode met 3 zetels begonnen, maar door afsplitsing waren dat vanaf 2023 er maar 2. De vraag is of de uitslag van huidige verkiezingen dan een verlies of een bestendiging is.’ In 2022 behaalde Perspectief 11,7 procent van de stemmen; nu 6,8. Conclusie: de uitslag van de huidige verkiezingen is absoluut geen bestendiging maar een verlies, zelfs als je het tussentijdse verlies van een zetel in de berekening zou verdisconteren.

4. ‘Leef en Perspectief zijn de verliezers’, zegt de SP. Wat Perspectief betreft klopt dat dus. Dan Leef. In Leef zijn D66-GroenLinks en PvdA samengekomen. Die behaalden in 2022 samen 28,7 procent (acht zetels); Leef nu 22,9 (zes zetels). Conclusie: Leef behoort inderdaad tot de verliezers.

Verder op het eerste oog weinig verrassends onder de zon in het Eindverslag: er wordt gekoerst op een coalitie van CDA, Essentie, Leef en VVD die elk een wethouder leveren, Leef noemt Perspectief alleen voor de vorm als potentiële coalitiepartner, een zogeheten raadsakkoord gaat er niet van komen en het CDA trekt als vanouds een grote broek aan met zijn eisen dat de Omgevingsvisie van tafel moet dan wel grotendeels op de schop gaat en dat Essentie moet dimmen.

Intermezzo – Procentocento

Met nog vier dagen te gaan tot de gemeenteraadsverkiezingen van komende woensdag komt Procentocento, het aan Horst-sweet-Horst gelieerde verkiezingsonderzoekinstituut, naar buiten met opnieuw een puik stukje werk. Met vereende krachten heeft de instituutsbemanning de uitkomsten van alle gemeenteraadsverkiezingen sinds het ontstaan van de gemeente Horst aan de Maas in zijn huidige vorm op een rijtje gezet:

Interessante vragen met het oog op woensdag:
- bedraagt de opkomst opnieuw net iets meer dan vijftig procent? Of leidt de al dan niet vermeende onvrede over het beleid in de afgelopen vier jaar tot een hogere opkomst?
- behoudt de huidige coalitie zijn twee derde meerderheid? 
- handhaaft het CDA ook ditmaal de status van grootste partij?
- behalen de (enigszins) links georiënteerde partijen opnieuw meer dan een derde van de stemmen? 
- weet de SP na een afwezigheid van vier jaar in de buurt te komen van haar in het verleden behaalde resultaten? 
- verdubbelt BVH zich ten opzichte van de vorige keer, toen het nog de naam BVNL droeg?

Intermezzo – Verkiezingskrant

Iemand vroeg me wat ik van de Verkiezingskrant Horst aan de Maas vond. Niks. Niet gelezen. Niet interessant, te voorspelbaar. Maar ik had de indruk dat die iemand waarde hechtte aan mijn opvatting. Dus alsnog gelezen.

Welnu, beste iemand, het overheersende geluid dat voor mij opklinkt uit de Verkiezingskrant is dat van bombastisch tromgeroffel, doorspekt met triomfantelijk trompetgeschal en opzwepende marsmuziek.

Het overheersende beeld dat oprijst uit de Verkiezingskrant is dat van een in zichzelf gekeerd Horst aan de Maas, huiverig voor wat buiten de gemeentegrenzen gebeurt en van buiten komt. Een beeld ook van een materialistisch, vooral economisch gedreven Horst aan de Maas dat de rode loper uitlegt voor ondernemers en dat onnoemelijk veel woningen gaat bouwen, allemaal voor onszelf, eigen volk eerst.

Wat meer inzoomend: ‘We handelen vanuit een visie, met realisme in plaats van idealisme’, zegt het CDA. Belang van Horst aan de Maas: ‘Geen papieren idealen.’ Laat ik nou altijd hebben gedacht dat politieke partijen juist handelen op basis van idealen. Het ‘Zet je in voor je idealen’ van Perspectief klinkt een stuk logischer.

‘We nemen besluiten met verstand’, zegt Essentie. Nogal wiedes. ‘Het belangrijkste uitgangspunt van Belang van Horst aan de Maas is gezond verstand.’ Nogal van de pot gerukt. Wat is ‘gezond verstand’ in godsnaam? Is gezond verstand beter dan alleen verstand? ‘Gezond verstand’ impliceert dat er ook ongezond verstand bestaat. Wat is dat dan?

‘Minder regels’, zeggen Belang van Horst aan de Maas, CDA en VVD. Mag ik eraan herinneren dat onze voormalige wethouder Rudy Tegels in 2015 een zetel bemachtigde in Provinciale Staten met de slogan ‘Voor minder regels stem Tegels’? Desgevraagd kwam hij vier jaar later op de proppen met welgeteld één regel die door zijn toedoen was afgeschaft (klik hier). ‘Minder regels’ is een grijsgedraaide plaat die toch telkens weer wordt opgezet als verkiezingen in aantocht zijn. ‘Minder regels’ is een illusie, zo heeft de praktijk uitgewezen.

Is het dan louter kommer en kwel? Natuurlijk niet. ‘We hebben elkaar nodig’, de overtuiging die voor de SP leidend is, vind ik in al zijn eenvoud mooi, zeker afgezet tegen de grote woorden en het tromgeroffel en trompetgeschal van anderen. Perspectief slaat ook een aangenaam afwijkende toon aan, met teksten als ‘Mensen boven winst’ en ‘Laten zien dat verschillende identiteiten welkom zijn’.

Tot zover, beste iemand, mijn gezond subjectieve opvatting over de Verkiezingskrant.

Intermezzo – Zachte krachten

Het zal je maar overkomen: binnen een half jaar na je geboorte al in permanente staat van verongelijktheid verkeren. Het overkwam Belang van Horst aan de Maas, de lokale afdeling van BVNL (Belang van Nederland, de politieke partij van Wybren van Haga), die een half jaar geleden in de Horster gemeenteraad belandde. Denk overigens niet dat het louter kommer en kwel is bij deze jonggeborene: binnen datzelfde half jaar is het onze huilbaby al gelukt om bij het minste of geringste op z’n achterste benen te gaan staan. En in olie op het vuur gooien en het afschieten van losse flodders is het kleintje ook al uiterst bedreven. Voorwaar prestaties van formaat.

Overal, van Den Haag tot Horst aan de Maas en Venray, zie je het politieke klimaat veranderen. Verharden vooral. Emoties winnen het van argumenten, redelijkheid legt het af tegen onbezonnenheid, de grote mond overstemt de nuance, schreeuwen staat in hoger aanzien dan fluisteren. Wordt de stem Henriëtte Roland Holst-van der Schalk (1869-1952) nog wel gehoord? Zij dichtte in 1918: De zachte krachten zullen zeker winnen / in ’t eind.

Hebben het ‘innig fluistren’ van Roland Holst, haar ‘aandachtig luistren’, haar tederheid, haar pleidooi voor de liefde dan definitief het onderspit gedolven? Nee, wie er oog voor heeft, ziet dat de zachte krachten nog net niet helemaal zijn weggeblazen. Zowel in Venray als in Horst aan de Maas zagen politieke partijen de afgelopen weken steunpilaren vertrekken. Intern zal dit ongetwijfeld tot tandengeknars en meer hebben geleid, maar de openbare reactie getuigde in beide gevallen van een bezonnenheid die vandaag de dag zeldzaam is.

In Venray stappen Toon Kerkhoff en Cees de Vocht over van Lokaal Venray naar GroenLinks. Fractievoorzitter Tino Zandbergen van Lokaal Venray reageerde gelaten: ‘We hebben respect voor zijn [De Vocht’s] keuze. Wij zijn een lokale partij met een lokaal programma. Als Toon Kerkhoff en Cees de Vocht liever de lijnen van een landelijke partij volgen, dan is dat hun keuze.’ In Horst aan de Maas verliet Thijs Lenssen D66+GroenLinks om in z’n eentje verder te gaan. Maarten Voesten, fractievoorzitter van D66+GroenLinks, over Lenssen: ‘Iemand die van waarde was in de interne discussie en samen trokken we op voor een gezond en leefbaar Horst aan de Maas. Wij zullen dit doel blijven nastreven en ik hoop dat we elkaar vaak kunnen vinden op deze en andere thema’s.’

Geen olie op het vuur, geen achterste benen, geen verongelijktheid. Hoe verfrissend.

(Dit stukje verscheen vandaag ook in Via Horst-Venray)