Intermezzo – Lourdesgrot

Aandoenlijkheid te over. De in aanbidding knielende Bernadette. De met haar rechteroog minzaam op Bernadette neerkijkende Maria, toonbeeld van devotie. De doelbewust schots en scheef gemetselde stenen. De met haar linkeroog schuin naar boven kijkende Maria, bevreesd dat de krans van klimoplianen rondom haar nis weer tot leven komt en haar opnieuw zal overwoekeren. Maar het toppunt van aandoenlijkheid is toch die stoel. Een archetypische stoel, ontdaan van elke franje, geschapen om te contempleren. De kluizenaar doet even een dutje op zijn al even spartaanse bed, maar geheid dat-ie over een kwartiertje weer op z’n post zit.

Nooit denken dat je onderhand wel alles hebt gezien in je eigen gemeente. Zondag liet Jan me kennismaken met de Lourdesgrot in de kloostertuin aan de Helenaveenseweg in Griendtsveen. Waarvan het bestaan me was ontgaan. Ondanks een meer dan gemiddelde belangstelling voor religieus erfgoed. Verzachtende omstandigheden: de kloostertuin was tot voor kort nooit openbaar toegankelijk én de Lourdesgrot was dusdanig overwoekerd door klimop dat ze in de vergetelheid was geraakt. Daaraan werd ze pas twee jaar geleden ontrukt door een groepje enthousiaste dorpelingen. Zij brachten de grot zoveel mogelijk terug in oorspronkelijke staat en wisten ook de verloren gewaande beelden van Bernadette en Maria op te sporen.

Op 24 mei van het afgelopen jaar vond de feestelijke heropening plaats. Dat was bijna op de dag af 87 jaar na de inzegening van de grot. Die geschiedde op zondag 22 mei 1938 door pastoor Grijs. Aanleiding voor de bouw van de grot was het 25-jarig jubileum van zuster Majella als bewaarschoolonderwijzeres én koster in Griendtsveen. Met de grot uitten de inwoners van Griendtsveen hun dankbaarheid jegens de jubilerende zuster. Ontwerp en uitvoering ervan kwamen voor rekening van een speciaal opgericht feestcomité. Pastoor Grijs kwalificeerde dit cadeau als een ‘waarlijk koninklijk geschenk’. De Nieuwe Venlosche Courant noteerde dat de grot ‘èn wat uitvoering èn wat beplanting betreft, een ieders bewondering mocht hebben’.

Nog even over aandoenlijkheid gesproken: wie heel goed kijkt, ziet dat er rechts boven de kluizenaarsstoel een steen is ingemetseld met het opschrift Z-Majella / 1913 – 22 mei – 1938.

Intermezzo – Peelbrand

Op 1 maart 1932 woedde in de Peel bij Griendtsveen een grote brand. Het Algemeen Handelsblad berichtte een dag later:

‘Terwijl de Peel op verschillende plaatsen in vollen gloed stond, heerschte in de dorpjes aan den rand diepe rust. Dit is niet zoo onverklaarbaar als het voor buitenstaanders lijkt. Er gaat immers geen jaar voorbij zonder ten minste een flinken Peelbrand, ofschoon het zelden of nooit zoo hevig heeft gebrand als gisteravond en in den afgeloopen nacht.’

Ook in Horst lag niemand wakker van de brand, aldus het Algemeen Handelsblad:

‘In de Dorpsstraat van Horst kregen wij een boer in het licht van den schijnwerper. “Baas, waar brandt de Peel?” vroegen wij kort. “Is-t-er weer Peelbrand? Niks van ‘eheurd.”’

De Limburger Koerier bespeurde eveneens weinig opwinding:

‘Horst weet weinig van den peelbrand af, tenminste een late wandelaar, die zich naar huis spoedde, stond er verwonderd van te kijken, dat er zooiets als een peelbrand in de Peel aan den gang was.’

Afgelopen vrijdag woedde in de Peel bij Griendtsveen een brandje dat de brandweer in een mum van tijd onder controle had. Geen ‘vollen gloed’ dus. Toch heerste in ‘de dorpjes aan den rand’ ditmaal geen diepe rust. Althans niet bij Facebookend Horst aan de Maas. Dat stond in lichterlaaie. ‘Aangestoken’, was de eensluidende conclusie. Maar waarom? En door wie? ‘De roverheid zelf’, suggereerde iemand. Waarom dan? ‘Ze moeten iets doen om de mensheid meer belasting te laten betalen om de natuur te redden. Allemaal bewust... kijk maar eens wat onderhoud kost, en daarbij kunnen ze mooi angstzaaien zodat je nog meer belasting gaat betalen.’ Zou de overheid echt geen effectievere manieren weten om meer belastinggeld binnen te harken?

Nee, het was niet de roverheid, meenden anderen. Wie dan wel? Activisten! ‘Geeft toch te denken nu we worden gebrainwashed over de opwarming van de aarde, dit is geen toeval. Misschien eens rondkijken bij die klimaatactivisten, die gaan heel ver om hun zin te krijgen.’ Dus klimaatactivisten gaan in de Peel een fikkie stoken om de opwarming van de aarde te bevorderen? Zodat hun gelijk des te eerder wordt bevestigd?

Ja, het moeten wel activisten zijn geweest, denkt iemand anders, maar dan activisten uit een andere hoek. ‘Mensen geven defensie de schuld maar denk dat ze alle branden maar eens goed moeten onderzoeken. Is een groep die erachter zit. Activisten bijv!!’ Spijker op de kop volgens weer een ander: ‘Ook mijn gedachten. Mensen die een hekel aan defensie hebben.’ Ah zo! Dus mensen die een hekel hebben aan defensie stichten brand om defensie zo een slechte(re) naam te bezorgen?

Gruwelijk heimwee naar de nuchterheid van 1932.

Intermezzo – Griendtsveen een stervend dorp? (8)

Jet Jansen schreef in 1949 een bijzondere scriptie over Griendtsveen. Vandaag de laatste aflevering in een serie van acht over deze scriptie: over de toekomstperspectieven die Jet schetst voor Griendtsveen. Klik hier, hier, hier, hier, hier, hier en hier voor de eerdere afleveringen.

‘Wat moet er gebeuren dat het dorpje niet zo bloedeloos blijft’, zo vraagt Jet zich af in het slothoofdstuk van haar scriptie. Industrialisatie serveert ze af als een irreële optie. Verdere ontginning van de Peel ziet ze wel als een serieuze mogelijkheid:

‘In een land waar de jonge boeren geen grond hebben om een boerderij te beginnen en emigreren, waardoor de beste en ondernemendste krachten Nederland verlaten, is het niet verantwoord, dat er vlakbij een groot stuk woeste grond ligt, waarop een aantal jonge boeren uit de eigen streek, die de grond kennen, en weten hoe zij ze moeten bewerken en wat er uit gehaald kan worden, een onzekere toekomst tegemoet gaan.’

De Maatschappij Griendtsveen had op dat moment nog ruim driehonderd hectare onontgonnen grond in bezit. Maar de kosten van ontginning wogen voor de Maatschappij niet op tegen de baten. Jet:

‘Een ontginning zou eigenlijk alleen door een overheidslichaam ter hand genomen kunnen worden, die het werk in het algemeen belang uitvoert, want het vraagt een te groot kapitaal, dat op een te lange termijn uitgezet moet worden om voor een particulier uitvoerbaar genoemd te kunnen worden.’

Maar Jet acht de kans niet groot dat de Maatschappij bereid zou zijn haar onontgonnen gronden te verkopen, ‘want dan geeft zij het heft uit handen en is haar tijd van alleenheerschappij voorbij’. Ze hekelt overigens ook het feit dat de de Maatschappij haar onontgonnen gronden gebruikt als ‘duurzaam beleggingsobject’.

Geen industrialisatie en grootschalige nieuwe ontginningen dus. Wat dan wel? Jet gelooft vooral in het ‘opvoeren van het lokaal patriottisme’: jongeren die in de stad gaan studeren en daarna terugkeren naar Griendtsveen om er een dorpsgemeenschap op te bouwen ‘waar ze trots op willen zijn en die ze verder willen brengen’. Dat is op dat moment volgens Jet niet het geval: de eigen bevolking heeft geen goed woord over voor Griendtsveen. 

Jet sluit dit hoofdstuk schuldbewust af met de erkenning dat haar toekomstperspectieven voor Griendtsveen ‘zeer onvolledig en onvoldoende uitgewerkt zijn’. Dat mag zo zijn, in elk geval haar vermoeden dat industrialisatie en nieuwe ontginningen niet of moeilijk te realiseren zouden zijn, is juist gebleken.   

Intermezzo – Griendtsveen een stervend dorp? (7)

Verder met de serie over de bijzondere scriptie uit 1949 van Jet Jansen over Griendtsveen. Vandaag de zevende aflevering, over de directeur van de Maatschappij Griendtsveen, Jan van de Griendt. Klik hier, hier, hier, hier, hier en hier voor de eerdere afleveringen. 

Als haar scriptie het einde nadert, wijdt Jet een beschouwing aan de directeur van Maatschappij Griendtsveen, Jan van de Griendt. Daaruit blijkt opnieuw dat Jet er niet voor terugschrikt haar ongezouten mening te geven. Ze zet hem neer als een directeur van de oude stempel: ‘Hij heeft niemand nodig, de mensen hebben hém nodig.’ De passage over Jan van de Griendt is interessant genoeg om hier volledig weer te geven.   

Borstbeeld van de stichter van Griendtsveen, Eduard van de Griendt

Boven dit alles, Griendtsveen zoals het reilt en zeilt, staat de Maatschappij met de directeur Jan van de Griendt, een zoon van Eduard van de Griendt, de stichter van Griendtsveen.

De directeur is nu ruim vijftig jaar en heeft in zijn jeugd de glorie van de Peel en de machtige positie van zijn vader meegemaakt. Hij is een oude liberaal die van jongs af aan opgegroeid is in het idee, dat winst maken verreweg het belangrijkste is in het leven. De belangen van de arbeiders komen zo niet op de laatste dan toch een na de laatste plaats.

Als er bij een of andere gelegenheid geld voor iets nodig is, dan kan men er meestal wel van op aan dat de groot-grondbezitter een bedrag beschikbaar stelt, maar de Griendtsvenaren zijn door de lage lonen niet in staat het loon zelf bij elkaar te brengen, wat in andere omstandigheden voor hen een veel prettiger idee zou zijn geweest.

Op initiatief van de maatschappelijk werkster bracht Sinterklaas na de Tweede Wereldoorlog voortaan jaarlijks een bezoek aan Griendtsveen

Nu in de laatste jaren de rechten van de arbeider op velerlei gebied zijn vastgelegd en de werkgever gebonden is aan allerlei bepalingen, hoeft de arbeider niet meer het gevoel te hebben dat het wel en wee van zijn gezin van een persoon afhangt. Toch kan men na een gesprek met de directeur van de Maatschappij niet aan de indruk ontkomen dat wat hem betreft de oude toestand nog in tact is. Hij heeft niemand nodig, de mensen hebben hém nodig. Men zal nu licht begrijpen dat de verhouding tussen de overige notabelen van Griendtsveen zoals het hoofd van de school, de pastoor enz. en de directeur nog wel eens wat te wensen overlaat.

Intermezzo – Griendtsveen, een stervend dorp? (6)

Verder met de serie over de bijzondere scriptie uit 1949 van Jet Jansen over Griendtsveen. Vandaag de zesde aflevering over voorzieningen en de politieke gezindheid in het dorp. Klik hier, hier, hier, hier en hier voor de eerdere afleveringen.

Griendtsveen had in 1949 een openbare jongensschool, een door zusters gerunde meisjesschool en een eveneens door zusters geleide bewaarschool. De jongensschool telde 52 leerlingen, de meisjesschool 47 en de bewaarschool (een voorloper van de kleuterschool) 24. Het leerlingenaantal vertoonde een licht dalende tendens. Een huisarts was er niet, wel kwam wekelijks een arts uit het Brabantse langs voor een spreekuur. Jonge moeders waren aangewezen op het consultatiebureau in Horst.

Griendtsveen had een zaal die eigendom was van de Maatschappij. Daaraan waren nadelen verbonden. Jet:

‘Wil men over deze zaal beschikken dan moet vooraf verlof gevraagd worden, elke keer opnieuw, aan de directeur van de Maatschappij. Wordt er in Griendtsveen eens iets op touw gezet en de gangmaker vraagt toestemming om voor de bijeenkomst de zaal te mogen gebruiken, dan wordt deze meestal wel gegeven en lijkt alles heel goed te gaan. Als echter na een poosje door een of ander verschil van mening het verlof wordt ingetrokken of men begint het gebedel om de zaal zo vernederend te vinden, dan zit men weer met het probleem ruimte.’

Bijna alle volwassenen waren lid van de KVP (een voorloper van het CDA), al duurde het even voordat ze hiervoor uitkwamen. Jet:

‘Het was opmerkelijk dat, als men in de gezinnen vroeg of de man of vrouw lid was van een politieke vereniging de mensen je eerst verbaasd aankeken wat je wel van ze dacht en dan heftig ontkenden, maar op de vraag of ze soms lid waren van de KVP wisten ze meestal wel te vertellen dat ze daar wel een kaart van hadden waar elk jaar op betaald moest worden en met die richting waren ze het ook wel eens. Naderhand bleek dat men een politieke partij vereenzelvigde met iets dat met de communisten in verband stond en met dat slechte gedoe wilde men niets te doen hebben.’

Het hoeft dan ook niet te verbazen dat bij de Tweede Kamerverkiezingen in 1946 153 van de 164 in Griendtsveen uitgebrachte stemmen naar de KVP gingen.

Intermezzo – Griendtsveen, een stervend dorp? (5)

Verder met de serie over de bijzondere scriptie uit 1949 van Jet Jansen over Griendtsveen. Vandaag de vijfde aflevering over middenstand, zelfvoorziening en infrastructuur in Griendtsveen in 1949. Klik hier, hier, hier en hier voor de eerdere afleveringen.

Griendtsveen telde in 1949 drie winkels: een bakker, een slager en een kruidenier. In de behoefte aan groenten voorzagen de meeste inwoners zelf. Het Griendtsveense veebestand bestond met name uit kippen en varkens. Jet: ‘Zoals in de meeste plattelandsgezinnen voelen ook hier de mensen zich niet gelukkig zonder een huisvarken, 52 gezinnen hebben er een, 51 gezinnen houden kippen.’

Voor andere eerste levensbehoeften waren de inwoners vooral aangewezen op Deurne. Jet: ‘Een manufacturenwinkel, een schoenenwinkel en dergelijke ontbreken in Griendtsveen en voor de aanschaf van een artikel op dit gebied moeten de huisvrouwen op zijn minst naar Deurne fietsen, heen en terug een tocht van 14 kilometer. Oudere mensen die deze tocht niet meer kunnen volbrengen zijn aangewezen op de een of andere marskramer die af en toe door het dorp trekt, of op de welwillendheid van de buren.’ Wel hield een kapper uit Deurne eenmaal per week zitting in Griendtsveen.

De inwoners van Griendtsveen voelden zich nauwelijks betrokken bij de gemeente Horst. Andersom gold hetzelfde. Jet:

‘De gemeente kent de bewoners van Griendtsveen met hun wel en wee niet zo goed. Wil zij zich al eens met de een of andere zaak in Griendtsveen inlaten dan wordt haar al gauw door de Maatschappij aan het verstand gebracht, dat de Maatschappij niet erg op die bemoeienis gesteld is. Daar het hele dorp eigendom van de Maatschappij is blijft er voor de gemeente niet veel anders over dan zich hier maar bij neer te leggen.’

De afzijdigheid van de gemeente leidde er onder meer toe dat de wegen in Griendtsveen in abominabele staat verkeerden. Jet:

‘Men ziet van tijd tot tijd wel enkele arbeiders van de Maatschappij aan het werk met wat grint, water en een soort wals met twee paarden ervoor om de wegen op te knappen, maar de veenachtige bodem werkt spoedige verzakking in de hand.’

Het isolement van het dorp werd verder in de hand gewerkt door het ontbreken van een trein- of busverbinding. Jet: ‘Men is dus in Griendtsveen aangewezen op de fiets. Oudere mensen komen het dorp practisch niet meer uit. Een auto huren is te kostbaar, daar de enige taxi-onderneming in America eerst al een ritje moet maken om in Griendtsveen te komen.’

N.B. De eerste twee foto's bij dit stukje zijn afkomstig uit Panorama van 21 augustus 1962.

Intermezzo – Griendtsveen, een stervend dorp? (4)

Verder met de serie over de bijzondere scriptie uit 1949 van Jet Jansen over Griendtsveen. Vandaag de vierde aflevering over het wonen en de water- en elektriciteitsvoorziening in Griendtsveen in 1949. Klik hier, hier en hier voor de eerdere afleveringen.

Jet schrijft dat er in Griendtsveen in 1949 drie soorten woningen zijn: de arbeiders- en tuinderswoningen, de Apostelwoningen ‘voor de hogere stand’ en de kazernewoningen, ‘een lange rij aan elkaar gebouwde zeer kleine huisjes’ (nu: Paardestal). ‘De woningtoestand is hier het primitiefst’, aldus Jet.

De elektriciteits- en de watervoorziening ziet Jet als de twee grootste problemen in Griendtsveen: ‘Als men met de mensen spreekt komen zij steeds terug op de vraag wanneer ze toch eens water of licht zullen krijgen. Zij voelen het gemis aan electriciteit (…) voornamelijk in het gemis van radio, electrische strijkijzers en andere gemakken.’ Jet verbaast zich erover dat er niet meer ongelukken gebeuren, ‘daar er geen enkele straatverlichting is, zelfs niet bij de bruggen’.

Water is in Griendtsveen in ruime mate voorhanden: ‘Men ziet dan ook overal in de buurt van de huizen aan het kanaal een houten vloertje, de “stap”, waar water wordt geschept en de was wordt gespoeld.’ Toch is de drinkwatervoorziening sinds jaar en dag een groot probleem. In 1949 hebben 13 woningen een met turf beklede put en 41 woningen een dakgoot met regenwaterputten (waarvan 18 met binnen een pomp die op de regenput is aangesloten). Bij 23 woningen zijn de bewoners aangewezen op kanaalwater.

Jet: ‘De turfputten zien er over het algemeen niet erg hygiënisch uit. Het water is sterk ijzerhoudend, heeft een enigszins bruine kleur en ruikt niet al te aangenaam.’ Als stedeling staat Jet ‘zeer vreemd’ tegenover het drinken van kanaalwater, maar ze constateert dat dit niet tot gezondheidsproblemen leidt. ‘Dit is een troostrijke gedachte want als men de kinderen aan de kanaalkant op hun buik water ziet liggen drinken, terwijl men fietsend langs hetzelfde kanaal een paar kilometer eerder een dode hond heeft zien liggen, slaat de schrik wel eens om het hart en vraagt men zich af hoe lang dit allemaal nog goed zal gaan.’

Volgende keer meer over middenstand, zelfvoorziening en infrastructuur in Griendtsveen in 1949.

Trapveldjesvoetballers (10)

Ontvallen aan het legioen der trapveldjesvoetballers: Achmad Abu Daqqa, Abbasan al-Kabira  (Gaza), overleden 8 november 2012, 13 jaar oud

Zoals eerder gezegd: het is een misverstand om te denken dat pas vanaf 7 oktober 2023 trapveldjesvoetballers in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever om het leven komen door Israëlisch toedoen. Ahmad Abu Daqqa was op donderdag 8 november 2012 voor zijn ouderlijk huis ten oosten van Khan Younis samen met vriendjes aan het voetballen, toen hij werd geraakt door een kogel, afgevuurd door in de buurt gestationeerde Israëlische soldaten. Ahmad werd nog overgebracht naar het ziekenhuis in Khan Younis, maar overleed daar binnen een kwartier na zijn aankomst. Ruim twee weken later maakte Nidal El-Khairy, een Palestijnse kunstenaar die werkt vanuit de Jordaanse hoofdstad Amman, deze tekening in reactie op de moord op Ahmad Abu Daqqa.

Intussen ontving de gelauwerde trainer van Manchester City, Pep Guardiola, deze week een eredoctoraat van de University of Manchester. In zijn dankwoord refereerde hij aan Gaza:

‘It’s so painful what we see in Gaza. It hurts my whole body. There is a story I’m reminded of. A forest is on fire. All the animals live terrified, helpless. But a small bird flies back and forth to the sea, carrying drops of water in its little beak. A snake laughs, and asks: “Why bro? You will never put the fire out.” The bird replies: “Yes, I know.” “Then why do you do it again and again?”, the snake asks once again. “I’m just doing my part”, the bird replies for the last time. The bird knows it won't stop the fire, but it refused to do nothing. In a world that often tells us we are too small to make a difference, that story reminds me the power of one is not about the scale, it's about choice, about showing up, about refusing to be silent or still when it matters most.’

Weet je? Morgen is in Den Haag weer een demonstratie voor Gaza…

Overal ter wereld zijn trapveldjes. Nergens ter wereld komen zoveel trapveldjesvoetballers om het leven als in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever. Ter nagedachtenis aan hen deze serie. Die opent telkens met een foto van een trapveldje in Horst aan de Maas. ditmaal dat aan de Pastoor Hendriksstraat in Griendtsveen. Klik hier voor de voornaamste bron voor dit stukje.

Top 5 – Spoorwegovergangen Horst aan de Maas

Uitgerekend gisteren, op 10 juni, Internationale Dag van de Spoorwegovergang, reden er geen treinen. Waarmee spoorvakbond VVMC ons juist op deze dag het ultieme eerbetoon aan de spoorwegovergang, stoppen voor gesloten spoorbomen, door de neus boorde. Ik besloot op zoek te gaan naar een alternatief om waardig stil te staan bij de spoorwegovergang en hem alsnog de aandacht te geven die hem toekomt. Dat alternatief vond ik in een exclusieve Horst-sweet-Horst top 5 van spoorwegovergangen in Horst aan de Maas. Komt ie:

5. Grubbenvorsterweg, Sevenum

Doorgaans staan bij een spoorwegovergang de weg en de spoorlijn haaks op elkaar. Dit maakt overwegen waarbij dit niet het geval is tot witte raven. Meest treffende voorbeeld dat ik ken van een spoorwegovergang waar weg en spoorlijn elkaar dwars kruisen, is die aan de Oude Rijksweg Noord in Susteren. Een pietepeuterig klein beetje in de buurt daarvan komt de overweg aan de Grubbenvorsterweg in Sevenum.

4. Stationsstraat, Horst

Zonder twijfel de meest gehate overweg in deze top 5. De spoorbomen zijn er nog niet geopend of ze gaan alweer dicht, tot razernij van de automobilist. Haastige spoed is zelden goed, zie deze overweg daarom als een oefening in lijdzaamheid, als een ode aan de traagte.

3. Grauwveenweg, Griendtsveen

Prototype van de onbijzondere, alledaagse plattelandsspoorwegovergang met uitzicht op Het Grote Niets. Hier staan te wachten betekent onvermijdelijk verzinken in ongebreideld mijmeren.

2. Spoorstraat, Tienray

Vanouds berucht vanwege zijn hoge holderdeboldergehalte. In de loop der tijden aanzienlijk gelijkmatiger geworden, maar bij de juiste snelheid is het passeren van de Heilige Lijn (de helaas in onbruik geraakte bijnaam van de Maaslijn) hier nog altijd goed voor een ware Berg en Dal-beleving.

1. Sint Jansweg, Grubbenvorst

Overwegen die terzijde worden gestaan door een baanwachterswoning zijn zeldzaamheden geworden. In Horst aan de Maas resteren als ik het wel heb slechts baanwachterswoningen in Griendtsveen, Melderslo en Grubbenvorst. Deze laatste is de meest idyllische: gelegen aan het einde van een bosweg, aan een inmiddels voor gemotoriseerd verkeer gesloten overweg. Ideale plek om je te laten betoveren door uitbundig gekwinkeleer, af en toe afgewisseld met de welluidende tonen van de overwegbel.

(Dit is een Horst aan de Maas-variant van het stukje dat vandaag verscheen in Via Horst-Venray)

Intermezzo – Griendtsveen, een stervend dorp? (3)

Verder met de serie over de bijzondere scriptie uit 1949 van Jet Jansen over Griendtsveen. Vandaag de derde aflevering, over de bestaansmogelijkheden. Klik hier voor aflevering 1 en hier voor aflevering 2.

In Griendtsveen woonden in 1949 79 gezinnen. Een overgrote meerderheid van de gezinshoofden was in dienst van de N.V. Maatschappij Van de Griendt's Land-Exploitatie. Er waren dertien tuinders, aldus Jet, maar ‘het zijn eigenlijk meer kleine boerenbedrijven, zij houden kippen, een of twee koeien en een paar varkens, maar tuinder klinkt beter dan boertje’.

Jongeren werkten nauwelijks bij de Maatschappij. ‘Men ziet dat elke ochtend 80% van de jongeren er liever een lange fietstocht voor over heeft dan op het land van de Maatschappij te werken. En als zij nu na die fietstocht het beloofde land zouden bereiken zou men dit er graag voor over hebben, maar de fabrieken in Deurne en Helmond zullen wel net zo zijn als in andere steden en erg moeilijk met het beloofde land te vergelijken.’ Dit moet betrekking hebben op jongens, want over meisjes schrijft Jet: ‘De meisjes in Griendtsveen kennen niet zo de vraag wat ze zullen worden en waar ze zullen werken als de meisjes in de stad. Over het algemeen blijven zij thuis of zij zoeken een betrekking als dienstbode voor dag en nacht.’

‘Wat is de afkeer van de jeugd tegen de Maatschappij?’, vraagt Jet zich af. ‘Een zeer belangrijk feit lijkt mij, dat de Maatschappij nog van vroeger de naam heeft nu niet bepaald het doel voor ogen te hebben zijn arbeiders een behoorlijk bestaan te garanderen. (…) De ouders zien hun kinderen liever iets hoger op de maatschappelijke ladder klimmen dan zij zelf gedaan hebben. Bij de Maatschappij is opklimmen onmogelijk. (…) De directeur van de Maatschappij ziet als reden dat “de jeugd van tegenwoordig liever met een leren portefeuille in de zak loopt dan de spade te hanteren en de handen vuil te maken.”’ Conclusie van Jet: ‘Dat lijkt me toch niet erg waarschijnlijk.’

Tot zover voor nu. Volgende keer meer over het wonen en de water- en elektriciteitsvoorziening in 1949.

Intermezzo – Griendtsveen, een stervend dorp? (2)

Anderhalve week geleden schreef ik hier over de bijzondere scriptie uit 1949 van Jet Jansen over Griendtsveen. Vandaag het vervolg; in de komende tijd volgen meer afleveringen.

Jet opent haar scriptie met een korte schets van de geschiedenis van Griendtsveen. Die begint als de gemeente Horst in 1885 ruim vierhonderd hectare veengrond verkoopt aan ondernemer Eduard van de Griendt. Hij sticht een turfstrooiselfabriek die werk biedt aan arbeiders uit alle windstreken. Geleidelijk ontstaat rondom de turfstrooiselfabriek een dorpje, dat de naam Griendtsveen krijgt.

Hierna beschrijft Jet beeldend hoe Griendtsveen er in 1949 uitziet:

‘Een onbekende die het tegenwoordige Griendtsveen bezoekt wordt getroffen door iets eigenaardigs aan het plaatsje. Na een lange kanaalweg afgelegd te hebben, die op een zeker punt overgaat van zwart asphalt in rode steenslag, waarschuwt tegelijkertijd een groot bord “Eigen Weg” aan de kant, dat men Griendtsveens gebied betreedt. Eventjes later doemen dan aan weerszijde van het kanaal kleine huisjes op. Het hele gehucht doet sterk denken aan een verzameling speelgoedhuisjes, waarmee een kind een dorp gebouwd heeft. De huisjes staan ordelijk op een rij, elk huis heeft een tuintje, in ieder tuintje groeien viooltjes, naast elk huis ligt een turfhoop en iedereen kijkt op als er eens iemand langs komt. Een eindje buiten de kom van het dorp, in zover men hier van een dorpskom kan spreken, staat, verscholen tussen machtige bomen, een groot herenhuis “De grote villa”, waar de landeigenaar, tevens directeur van de N.V. Maatschappij Van de Griendt’s Landexploitatie woont. Het hele gehucht, uitgezonderd het klooster, de meisjesschool, pastorie en kerk, en de openbare school met het schoolhuis is opgebouwd door en eigendom van de Maatschappij. (…) Men ziet niet veel leven in het dorp, verkeer komt heel weinig door Griendtsveen, er is geen fabriekje of werkplaats te bespeuren.’

Dat nagenoeg het hele dorp eigendom is van de familie Van de Griendt, verleidt Jet tot een opmerkelijk kritische observatie aan het slot van haar beschouwing: ‘Het geheel doet sterk denken aan een feodale maatschappij in de Middeleeuwen, het kasteel met rondom de huizen van de ondergeschikten, de Heer met zijn onderhorigen.’

In de volgende aflevering meer over de bevolkingsopbouw en de middelen van bestaan in Griendtsveen in 1949. 

Intermezzo – Griendtsveen: een stervend dorp? (1)

Zo af en toe blijkt mijn boekenkast juweeltjes te bevatten waarvan ik het bestaan vergeten was of niet eens kende. Zo stuitte ik vorige week op een scriptie uit 1949 over Griendtsveen. Ik kon me niet herinneren dat ik Griendtsveen: een stervend dorp? Sociographisch overzicht van een Peeldorp ooit eerder had ingekeken. En dat terwijl het een uniek document is.

Dadelijk meer over de inhoud, eerst even over de aard en achtergrond en hoe ik vermoed dat het in mijn bezit is gekomen. Het gaat om een getypte scriptie. Mijn exemplaar is een doorslag gemaakt met behulp van carbonpapier en bestaat uit veertig eenzijdig beschreven A4-tjes. Op de achterzijde van enkele van die A4-tjes zijn in totaal veertien originele zwartwit foto’s (formaat 6 x 9 cm) bevestigd met fotostickers. Hoeveel exemplaren er van deze scriptie bestaan? Geen idee, maar ik kan me niet voorstellen dat het er héél veel zijn.

Uit het titelblad blijkt dat Jet (Henriëtte) Jansen auteur is van de scriptie die ze in november 1949 in Amsterdam heeft voltooid. Dat deed ze als student aan de R.K. School voor Maatschappelijk Werk in Sittard. In de inleiding schrijft Jet dat de scriptie voortvloeit uit haar stage in Horst bij de Stichting voor Maatschappelijk Werk ten Plattelande. Maatschappelijk werkster bij die stichting was mijn latere buurvrouw Riet Geurts. Toen zij in 2002 overleed, ontving ik uit haar nalatenschap een aantal boeken. Ongetwijfeld is deze scriptie toen in mijn bezit gekomen. Ongelooflijk dat het 23 jaar heeft moeten duren voordat ik er acht op sloeg.

Het is verleidelijk de scriptie, in buitengewoon heldere taal geschreven, hier integraal te publiceren, maar dat gaan we toch maar niet doen. Ik ben wel van plan de komende tijd enkele stukjes aan de inhoud te wijden.

In de inleiding verklaart Jet hoe ze aan Griendtsveen als onderwerp voor haar scriptie is gekomen:

‘In dit zo buitengewoon rustig aandoend dorp ligt een probleem: er is geen goede bestaansmogelijkheid voor de jeugd. Gedurende mijn praktijk in Horst bij de Stichting voor Maatschappelijk Werk ten Plattelande had ik dikwijls met de bevolking van Griendtsveen te maken en elke keer viel mij de bijzondere positie, die het gehucht in vergelijking met de omliggende dorpen innam, op.’

Om de problemen van Griendtsveen te inventariseren besloot ze een enquête op te zetten:

‘Op initiatief en met behulp van de maatschappelijke werkster van Horst hebben we gezamenlijk een enquête gehouden onder de bevolking van Griendtsveen, de problemen waar het dorpje mee te kampen heeft en welke mogelijkheden er zouden zijn om die problemen op te lossen.’

De volgende keren meer over de uitkomsten van deze enquête en de mogelijke oplossingen die Jet zag voor de problemen van Griendtsveen.

N.B. Verdere achtergronden over Jet Jansen heb ik nog niet weten te achterhalen. Beschikt u over nadere informatie? Mail dan svp naar horstsweethorst@gmail.com

Intermezzo – Americaanse machtsovername

Terwijl de ogen van de wereld steeds meer zijn gericht op de Amerikaanse overname van Groenland, heeft zich hier in ons eigen Horst aan de Maas in alle stilte al zo’n vijandelijke machtsovername voltrokken. Wellicht geïnspireerd door de annexionistische neigingen van zijn grote overzeese broer heeft het nietige America namelijk zonder dat iemand het in de gaten had zijn territorium uitgebreid met Meterik en Swolgen. Daarmee heeft het zijn aantal inwoners meer dan verdubbeld: van 2.362 naar 5.195. Misschien van nog wel wezenlijker belang is dat America met deze annexatie zijn landbouwareaal aanzienlijk heeft vergroot.

Het Trumpiaans aandoende staaltje van Americaanse bravoure kwam gisteren aan het licht na de lancering van de Interactieve voetbalkaart. Deze kaart (klik hier) toont de verspreiding van seizoenkaarthouders van betaald voetbalclubs over Nederland. Inzoomend op de gemeente Horst aan de Maas blijkt dan bijvoorbeeld dat Lottum de kern is met de meeste VVV-seizoenkaarthouders (tachtig procent), dat Griendtsveen uitsluitend seizoenkaarthouders van PSV telt (namelijk vijf), dat Evertsoord als enige kern geen enkele seizoenkaarthouder van een betaald voetbalclub herbergt en dat in Horst het aantal seizoenkaarthouders van VVV dat van PSV maar net overstijgt.

Goed. Maar zoom je op de kaart in op Meterik, dan verschijnen deze gegevens in beeld:

En wil je weten hoe in Swolgen de seizoenkaarthouders zijn verdeeld, dan zie je dit:

Overtuigender bewijs van de Americaanse machtsovername is nauwelijks te vinden. Tegelijkertijd rijst de vraag welke kern van Horst aan de Maas het volgende slachtoffer van de Americaanse landhonger zal zijn.

Of zouden de begerige blikken van America verder reiken dan uitsluitend Horst aan de Maas? Venray, Venlo, Helmond: let op uw saeck!

P.S. Vandaag (vrijdag 28 maart) is de kaart in die zin aangepast dat ze uitsluitend nog de totaalcijfers voor de gemeente Horst aan de Maas toont: in totaal 411 seizoenkaarhouders waarvan 190 VVV, 164 PSV en 19 Ajax.

Intermezzo – Water

Woord van de week: water. Water dat tegen de plinten klotst, maar zomaar water uit de kraan drinken? Geen denken aan! So near and yet so far. In greifbarer Nähe. Tantaluskwelling. Facebook als bron van zalig watervermaak. De het-valt-allemaal-wel-meeërs: ‘Wat een paniek weer om niks.’ De onvermijdelijke complottheoretici: ‘Het is een test hoe mensen erop reageren. Gedragsexperiment... WEF agenda...’ De defaitisten: ‘Dit geneuzel van water koken voor gebruik zou wel eens veel langer kunnen gaan duren dan 3 dagen...‘ De relativisten: ‘Ik heb gewoon koffie gedronken met kraanwater. Nergens last van!’ De grapjurken: ‘Beetje e-coli is goed voor je weerstand.’

Het op mezelf betrekkend: tot dit weekend was drinkbaar water uit de kraan voor mij een feit. Een vanzelfsprekendheid, nooit ook maar het begin van een gedachte aan gewijd. Aan het begrip waterleiding evenmin. Tijd voor een regionaal-historisch inhaalslagje – je moet het water koken als het heet is. Verwacht geen afgerond verhaal, geen stromend water, alleen wat druppels.

In Horst begon de aanleg van een waterleiding pas in de eerste naoorlogse jaren. In Griendtsveen pas jaren later. Nog in 1954 berichtte het Dagblad voor Noord-Limburg vanuit het Peeldorp dat ‘kinderen soms plat op hun buik liggend het water uit de kanalen drinken en dat vele ouderen dit water in gekookte toestand aanwenden voor huishoudelijke consumptie’.

De eerste Venrayse plannen voor de aanleg van een waterleiding dateren al uit de jaren twintig van de vorige eeuw. Daar ontbrandde in 1925 een heftige discussie over de noodzaak van een waterleiding. ‘Eenige Steegsche boeren’ luchtten hun hart in Peel en Maas: ‘Wat is hier in Venray gevaarlijker, dat ontzettende stofopjagen der wegenvernielers of het slechte drinkwater?’ Ze vonden ‘het voor Venray nog niet de tijd zich stadsch voor te doen’.

Uiteindelijk kreeg ook Venray pas in de eerste naoorlogse jaren de beschikking over een moderne waterleiding. En daarvoor? Daarvoor was men, ook in Horst aan de Maas, aangewezen op regenwater, putten en gemeenschappelijke pompen. Gezondheidscommissies rapporteerden overal in Noord-Limburg tot in de jaren dertig met grote regelmaat over de inferieure kwaliteit en de ziekmakendheid van het drinkwater.

Intussen druppelde maandag het bericht door dat het drinkwater in Horst aan de Maas nog zeker tot donderdag moet worden gekookt. Uiteraard regende het weer Facebookreacties. Een zekerweter: ‘En donderdag is het nog niet opgelost.’ Net zo laat was het: intussen is vandaag het bericht doorgedruppeld dat het drinkwater in Horst aan de Maas nog zeker tot zaterdag moet worden gekookt. Uiteraard regent het weer Facebookreacties. Een nu-nu-heeft-het-onderhand-wel-lang-genoeg-geduurdtenaar: ‘Pffff nog langer deze onzin…’

Zalig degenen die gods water over gods akker laten lopen.

(Dit is een geactualiseerde versie van het stukje dat vandaag in iets andere vorm verscheen in Via Horst-Venray)

Intermezzo – Verkiezingsdagdialoogjes

12.23 uur – bij stembureau Kantine Sporthal Dendron, Horst
‘Daag Wim!’
‘Daag Hay!’
‘Godde ok stemme?’
‘Oeteindelik vandaag wal enne kiër, jao.’

12.32 uur – bij stembureau Kapel De Schuilplaats, Horst
‘Godde ok ’t lánd redde?’
‘As daat zui kunne!’
‘As we niks dô, gebeurt d’r hiëlemaol niks.’
‘Precies.’
‘Fijnen daag!’
‘Gi-j ok!’

12.43 uur – bij Albert Heijn, Horst
‘Ha Wim! Hoe is het?’
‘Nu nog goed.’
‘Hoe bedoel je?’
‘Vanavond niet meer.’
‘Oh zo. De verkiezingsuitslag…’
‘Inderdaad.’
‘Ik heb net gestemd. Ik schat in dat het niet aan mij ligt als je vanavond een slechte avond hebt.’
‘Ah, mooi! Heel goed om te horen!’
‘Je hebt er geen vertrouwen in vanavond?’
‘Nee. Verkiezingsuitslagen vallen altijd tegen. Rechts wint verdomme altijd.’

15.48 uur – in stembureau Gemeenschapshuis De Zaal, Griendtsveen
‘Billie, lig!’
‘…’
‘Néé, Billie!’
‘…’  

16.43 uur – bij stembureau Gemeenschapshuis Aan de Brug, America
‘Ha! Hedde óp de góje gestemd?’
‘Jaozeker!’
‘Hojje wà.’
‘Hojje.’