Top 5 – Vanmiddag in de Kasteelse Bossen geplaatste spreekwoordborden met actualiteitswaarde

Voor een primeur haalt Horst-sweet-Horst z’n neus nooit op. Daarom: sinds vanmiddag is de zogeheten Tuin der Gratiën in de Kasteelse Bossen omgetoverd in een spreekwoordentuin. 

240 borden met uitleg over de herkomst van evenzoveel spreekwoorden vormen de komende maanden een lang wit lint langs de boorden van de zwemvijver. Sinds april van dit jaar stonden deze borden in het kader van Horst aan de Maas 800 op diverse locaties in de gemeente.

Spreekwoorden zijn vleesgeworden clichés. Wat niet wegneemt, of juist betekent, dat ze in elk geval een kérn van waarheid bezitten. En heel vaak ook actualiteitswaarde. Dus daar komt ie: de exclusieve Horst-sweet-Horst top 5 van vanmiddag in de Kasteelse Bossen geplaatste spreekwoordborden met actualiteitswaarde:

5. Stevig in het zadel zitten

Als zelfs Mark van Bommel niet meer stevig in het zadel zit, wie dan nog wel?

4. Een vette gans bedruipt zichzelf

VVD-voorman Klaas Dijkhoff. Verdere toelichting overbodig. Deze is trouwens ook op dezelfde meneer van toepassing:

3. Geen knip voor de neus waard zijn

FDF-voorman Mark van den Oever. Verdere toelichting overbodig.

2. Vieze varkens worden niet vet

‘Betekent dat je niet al te kieskeurig moet zijn wat eten betreft, gewoon opeten wat je wordt voorgezet en er niet over zeuren.’ Dus twee, drie dagen in de week geen vlees op je bordje? Niet mauwen!

1. Vele varkens maken de spoeling dun

Waarom wordt er dan niet naar gehandeld? En met name niet door mensen en partijen die altijd bij hoog en bij laag beweren dat ze het ‘gezond boerenverstand’ zo hoog in het vaandel hebben staan?

Intermezzo – Donker Horst

Nee, hoge verwachtingen had ik er eerlijk gezegd niet van. Ik vermoedde iets in de trant van een als middeleeuwse markt vermomde braderie met loslopende omaatjes met uilenbril en handtas die je aanspreken terwijl je daar niet op zit te wachten. En ja, toch ben ik gegaan, twee keer zelfs, maandag- en dinsdagavond. Om te kunnen oordelen, veroordelen desnoods. En ja, het was heel anders dan ik had verwacht. En ja, het viel me alleszins mee, Donker Horst.

En ja, ik zou kunnen gaan klagen. Over de overmaat aan (blauw) licht op het oud kerkhof en rondom de kerktoren. Over sommige wat al te nadrukkelijk acterende figuranten. Over het vogelgefluit bij de kerk. Over de passieve hoeren. Over de hang naar sensatie (denk aan de vuurspuwer en het schavot). Over het teveel aan figuranten (denk aan de ambachtslieden). Over de volle maan, maandagavond.

Daar staat ook het nodige tegenover. Wat voor mij misschien wel het meest bewonderenswaardige was aan Donker Horst, was het gebrek aan elektrische verlichting. Het meekrijgen van bewoners, winkeliers, elektriciteitsmaatschappij en veiligheidsinstanties moet onnoemelijk veel inspanningen en overredingskracht hebben gekost. Het resultaat was er naar.

De ambulante figuranten (met name de geestelijken en de begrafenisstoet) sprongen er voor mij bovenuit, al besefte ik dat pas na mijn tweede bezoek. Hun onnadrukkelijke aanwezigheid en hun onverstoorbaarheid deden in de meeste gevallen ongekunsteld en bijna natuurlijk aan. Ook de serene sfeer in de Sint-Lambertuskerk zal me bijblijven.

Wat me meer imponeerde dan de donkerte (die viel door de vele vuurschalen en aanverwante artikelen en – op maandag – het maanlicht nogal mee) was de stilte. Die was evenmin absoluut, kan ook helemaal niet en maakte ook niet uit. Het was in elk geval stil genoeg om te voorkomen dat het een kermis werd of de bovengeschetste als middeleeuwse markt vermomde braderie. Evenzeer indrukwekkend: op beide avonden heb ik niemand kunnen betrappen op het tevoorschijn toveren van zijn of haar mobieltje.

Waande ik me tijdens Donker Horst in een andere tijd? Nee, geen moment. Deed dat afbreuk aan mijn ervaring? Nee. Waande ik me op een andere plaats? Nee, geen moment. Deed dat afbreuk aan mijn ervaring? Nee. Of het bijzonder was? Maandagavond vond ik nog van niet. Gisteravond vond ik van wel. Vandaag nog steeds.

Intermezzo – Moêsoonder in de hel

Moêsoonder in de hel. Het was al jaren geleden dat ik die oer-Horster uitdrukking nog eens voorbij had horen komen, maar vorige week was het dan toch weer zo ver. Moêsoonder in de hel. Ben er nog nooit geweest, in de hel. Wat je er van anderen zo over hoort en leest, lijkt het me geen al te fijne plek. Moêsoonder (helemaal onderin) moet het er dan helemaal slecht toeven zijn, dunkt me. En dan te bedenken dat de hel voor de eeuwigheid bedoeld is, ontsnappen schijnt onmogelijk te zijn (wat het wel enigszins vreemd maakt dat er tal van beschrijvingen, tekeningen en schilderijen van de hel bestaan – maar dat terzijde).

Moêsoonder in de hel wordt meestal voorafgegaan door di (of die) kumpt: ‘Di kumpt moêsoonder in de hel.’ Bedoeld is dan niet zomaar een slecht iemand, nee, een gruwelijk misdadig slecht iemand. Alleen je allerallerergste vijand wens je een verblijf moêsoonder in de hel toe.

Wat me intrigeert is dat moês. In het Nederlands ‘muis’ – geen ‘moes’. Dat het geen jietsoonder, blowmenke-oonder of merlingoonder is, daar kan ik me iets bij voorstellen: bij vogels heb je niet meteen de associatie met ‘onder’. Maar waarom geen zekdumpeloonder of staekelvaerke-oonder? Of dieren die nog onder onder leven? Moêtwaôrmoonder of piere-oonder zijn toch de overtreffende trap van moêsoonder? Of kent de hel soms niets dat onder onder gaat?

Eergisteren is het officiële startsein gegeven voor Sprekende tuinen, een project in het kader van Horst aan de Maas 800 waarbij op acht locaties in de gemeente (én net daarbuiten) op bordjes uitleg wordt gegeven over de herkomst van spreekwoorden en gezegden (klik hier). Nederlandse spreekwoorden en gezegden welteverstaan.

Prima initiatief, daar niet van, maar wat mij betreft zou het volgend jaar een vervolg mogen krijgen. En wel in de vorm van bordjes met uitleg over de herkomst én betekenis van dialectspreekwoorden en -gezegden. Me even beperkend tot het Horster omdat ik dat het beste ken: ik ben wel benieuwd naar herkomst en betekenis van uitdrukkingen als ut is aal iën vothouwe, op mooders miste ziën, teggen ennen bakaove kunde ni gape, ’t is hak en jö, dát is en schoets of iemes wát moppe.

Mochten die bordjes er komen, dan heel graag ook maar een over moêsoonder in de hel.