Intermezzo – Bertus Aafjes (4)

Op 11 januari 2010 (klik hier) stelde ik tot mijn leedwezen vast dat geen enkele van de 855 straten (en wegen, pleinen, lanen enz.) in de gemeente Horst aan de Maas naar een dichter of schrijver was vernoemd:

‘Wel tientallen straten vernoemd naar heiligen, geestelijken (alleen al negen monseigneurs, om van de pastoors nog maar te zwijgen), leden van het koningshuis, schilders, oorlogs- en verzetshelden, wetenschappers, dirigenten, burgemeesters, pioniers in de champignonteelt, schilders, lokale kasteelheren. Maar bij mijn beste weten geen dichters en evenmin schrijvers. Geen (P.C.) Hooftstraat, geen Constantijn Huygensweg, geen Vondelplein, geen Annie M.G. Schmidtlaan. Zelfs geen Bertus Aafjesstraat, terwijl deze dichter en schrijver (Een voetreis naar Rome) toch twintig jaar lang in Swolgen woonde.’

Op 12 mei 2014 vond in het Dendron College bij gelegenheid van diens honderdste geboortedag een Bertus Aafjesavond plaats (klik hier). Uit het stukje dat Horst-sweet-Horst daaraan wijdde: 

‘De roep om een straat, laan, boulevard, allee, weg, plein, pad of desnoods gats naar Aafjes te vernoemen, klonk luid. Zo luid dat wethouder Ger van Rensch toezegde die roep over te brengen aan de wethouder van straatnaamzaken.‘

Op 19 oktober 2014 vond in Swolgen een Bertus Aafjeswandeling plaats (klik hier). Uit het stukje dat Horst-sweet-Horst daaraan wijdde:

‘Bij het voorheen naamloze trapveldje tussen Merellaan en Vinkenlaan in Swolgen onthulde Ivana van Lieshout-Fattori, grote animator van de Aafjesrevival in Horst aan de Maas, gistermiddag een straatnaambordje ter ere van de honderd jaar geleden geboren schrijver en dichter. Het betreft vooralsnog een officieus bordje, maar het kan slechts een kwestie van tijd zijn voordat de gemeente Horst aan de Maas het veldje ook officieel tot Bertus Aafjesveldje zal verheffen. Tenzij men ten gemeentehuize weer een bepaalde gevoeligheid uit de hoge hoed weet te toveren die verhindert dat het zover komt.’

Op 27 juni 2017 (het was me even ontgaan, maar anderen volgens mij ook) heeft het college van burgemeester en wethouders van Horst aan de Maas besloten dat er een Bertus Aafjesstraat komt in Swolgen:

Het heeft even geduurd, maar dan heb je ook wat!

Top 5 – Mogelijke verklaringen voor het verdwijnen van het Bertus Aafjesstraatnaambordje

Nog wel met zoveel liefde en toewijding door mijn eigenste zwager – de enige die ik heb – in elkaar geknutseld en nu is het ineens weg: het Bertus Aafjesstraatnaambordje in Swolgen!

Het bordje was een eerbetoon aan de schrijver en dichter die vanaf 1973 tot aan zijn overlijden in 1993 in Swolgen woonde en jarenlang dagelijks via dit veldje naar zijn ‘schrijvershuisje’ liep.

Op 17 oktober van het vorig jaar werd het bordje met enig ceremonieel vertoon onthuld (klik hier), meer dan een jaar lang bleef het hangen en nu is het plotseling verdwenen.

Rraaarrr. Of toch niet? De Horst-sweet-Horst top 5 van mogelijke verklaringen voor het verdwijnen van het Bertus Aafjesstraatnaambordje (waarvan alleen de nummer 1 helemaal serieus dient te worden genomen):

5. Een verzamelaar van Aafjes-parafernalia was zo onder de indruk van het bordje dat hij/zij het heeft meegenomen en heeft toegevoegd aan zijn/haar collectie.

4. Het bordje voldeed niet aan de NEN 1772-norm voor straatnaamborden en is op last van de straatnaambordenpolitie verwijderd.

3. Het bordje was zo onder gekakt door de vreemde vogel die er bij nacht en ontij op bivakkeert dat een buurtbewoner het heeft meegenomen om het eens een degelijke poetsbeurt te geven.

De vogel zit er intussen enigszins verweesd bij:

2. De op 12 mei 2014 door wethouder Van Rensch gedane toezegging dat hij de roep om een straat naar Bertus Aafjes te vernoemen zou overbrengen aan zijn collega van straatnaamzaken (klik hier) heeft effect gesorteerd: het bordje is van gemeentewege verwijderd, in afwachting van een officieel bordje.

1. Doorgaans betrouwbare bronnen bevestigen dat een bekende Noord-Limburgse zakenman nadat hij in bezit van het veldje was gekomen op slinkse wijze heeft weten te bewerkstelligen dat er vier bouwplaatsen van werden gemaakt – alle bestemmingsplannen en wat dies meer zij ten spijt.

Uit bewondering voor de vermetelheid van deze goede (nou ja) man zal het veldje naar hem worden vernoemd.

Intermezzo – 2014

Smakelijkste overwinning: Wittenhorst-Venray 1-0.

Venijnigste Twitterdebatje: Leon Litjens versus Thijs Coppus (klik hier). 

Onbereikbaarste verloren wieldop:

Meest aan inflatie onderhevige begrip: politieke doodzonde.

Cryptischte ambtelijke zin: ‘Uitgesproken wordt dat de gemeente wil meedenken in de doorontwikkeling van o.a. de koopzondagen in relatie tot de levendigheid en vitaliteit van de winkelcentra.’

Meest op een officiële status recht hebbend officieus straatnaambord:

Vaardigste rookgordijnlegger: informateur Leon Litjens. 

Duurste weide: de Kruisweide.

Meeste kauwgum op één bord:

Horst-sweet-Horst het vaakst het bloed onder de nagels vandaan halende Horster politicus: Raymond Knops (voor het 73e jaar op rij).

Welverdiendste Tweetbundel: Elly Michiels-Fleuren.

Geïmproviseerdste borden:

Leerrijkste Verschnaufpause: Lago di Garda.

Mooiste wandeling: Aafjeswandeling.

Meest fietsframebreukgevoelige wethouder: Ger van Rensch. 

Sterkste sit-in-dialoog: Burgemeester Van Rooij: ‘Ik snap dat u daar verschillend in kunt zitten.’ Bram Hendriks (Essentie): ‘Ik ben ervan overtuigd dat we er hetzelfde in zitten.’

Smadelijkste nederlaag Wittenhorst-Venray 1-0.

Bizarste maand:

Verontrustendste Twitterterugval (voor het tweede jaar op rij): Roy Bouten.

Misbruikste woord: duurzaamheid.

Verreweg best bezochte Horst-sweet-Horst-pagina (niet alleen van 2014, maar aller tijden): Seksschandaal? 

Vriendelijkste verzoek:

Newest kid standing on the lat: Bob Vostermans.

Aan de meeste Horster touwtjes trekkend: Jan Nabben.

Langst onder de pet gehouden: de Gasthoêsplannen.

Keurigste gezin:

Internationaalste gedicht: De mus van Jan Hanlo. 

Verheugendste terugkeer: accordeonist bij Plus.

Schimmigste concept: Herberg De Troost in ’t Gasthoês.

Memorabelste show: 1e Horster Twittershow.

Ingezonden – Een voetreis door Swolgen

Horst-sweet-Horst ontving een ingezonden bijdrage van Jan Duijf (Kloosterstraat te Horst), die alle (Horst-sweet-Horst-)gedweep met Bertus Aafjes van de voorbije weken een beetje moe lijkt te zijn. Komt-ie:

Een voetreis door Swolgen

Na de idyllische en harmonische wandeling door Bertus Aafjesland aan de hand van de Horst Sweet Horst weblog, lijkt het me billijk om ook eens een gans andere kant van het dichterschap van Aafjes te laten zien. Zelf ben ik bekend met Een voetreis naar Rome; voor mij bepaald geen hoogtepunt in de Nederlandse poëzie. Het werk zit boordevol gerijmel, gezwijmel en gezwam.

Maar ja, wie ben ik om te mogen oordelen? Daarom maar eens een algemeen erkende autoriteit op het vlak van de Nederlandse poëzie van stal gehaald: Gerrit Komrij. Wie kent niet zijn kloeke boeken en bloemlezingen over de Nederlandse dichtkunst?

Gerrit Komrij in een recensie over Bertus Aafjes: ‘Zijn erotische pennevruchten worden niet gered door poëzie, maar geaborteerd door dichterlijkheden. Schallende hoogdravendheid komt in de plaats van geladen suggestie. Het resultaat is, het spijt me dat ik het moet zeggen, erger dan de goedkoopste pornoshow. Je loopt er hersenplatjes van op.’

Een voorbeeldje:

Jij, met je vochtige vagijn,
ik, met mijn purperen kardinaal (...)
Zij weegt mijn penis op haar kleine hand
en voelt zich door de grootheid overmand:
soms wipt hij smachtend in een boog omhoog,
dan rolt een traan van wellust uit zijn oog

Misschien een idee om de poëzie van Bertus bij de volgende wandeling levend uit te beelden?

Jan Duijf, Kloosterstraat Horst

Mocht het tot een volgende editie van de Aafjeswandeling komen, dan is die afsluitende suggestie beslist het overwegen waard, dunkt me. Zal vermoedelijk een ander publiek trekken dan de eerste editie, maar wie maalt daarom? Laat vrijwilligers voor de levende uitbeelding zich maar alvast melden. 

Intermezzo – Aafjeswandeling (2)

Lastig, lastig om even in een paar honderd woorden verslag te doen van een activiteit als de Aafjeswandeling, gistermiddag in Swolgen: wat of wie je ook noemt, je vergeet altijd wel iets of iemand. Bovendien is zo’n verslag vaak een slap aftreksel van het evenement zelf. En dat geldt zeker in dit geval: wie er niet bij was, heeft iets gemist dat ook met woorden, foto’s en filmpjes niet valt te reproduceren.

Desondanks: waarvan is de gehele wereldbevolking (minus de vijftig aanwezigen) gisteren verstoken gebleven? Puntsgewijs:

- de ontvangst bij eethuis BRaM met koffie/thee en heerlijk gebak uit eigen keuken, gratis aangeboden door BRaM;

- het openingswoord van de Italiaans-Horsterse Bertus Aafjesvoorvechtster Ivana van Lieshout-Fattori, met een speciaal woord van dank voor Dina Aristodemo, voormalig hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam, die Ivana stimuleerde zich in Aafjes te verdiepen;

- enkele persoonlijke herinneringen aan Aafjes van de voormalige burgemeester van Meerlo-Wanssum, Joep Hahn;

- het aan de schrijver gewijde klankbeeld van Wiek Lenssen, filmmaker én huidig bewoner van Aafjes’ Swolgense woning (klik op de pijl om de film te starten);

- het leggen van een bloemstuk op het graf van Aafjes door Ivana (klik op de pijl om de film te starten);

- de met veel zorg door Rosemarie Poels-Tonk in een eendaags Aafjesmuseum omgetoverde bed & breakfast De Oude Pastorie;

- het bezoek aan de voormalige woning van Aafjes, de deskundige toelichting daarbij van Wiek Lenssen en diens boeiende uitleg over de bebouwing in het paradijselijke bos dat de woning omringt (en de bedreigingen daarvan);

- de huiskamervertoning van enkele fragmenten uit de geweldige documentaire die Wim Hazeu in 1989 maakte ter gelegenheid van de 75e verjaardag van Aafjes;

- de persoonlijke herinneringen van Ivana aan Aafjes, ten gehore gebracht vanaf een bankje in het bos;

- de verspreid in het bos hangende aforismen van Aafjes;

- vier door Anna, Alessia, Peer en Rosemarijn vanaf een verdekte plaats voorbeeldig voorgedragen teksten uit Bid, kindje, bid, een kinderboekje uit 1944 met gebeden van Aafjes en illustraties van Piet Worm, eindigend met het briljante En kinderen, bid nu nog eens braafjes, voor Piet Worm en Bertus Aafjes;     

- een blik op de eerste Swolgense woning van Aafjes, die later fungeerde als diens ‘schrijvershuisje’ en de voordracht van het gedicht dat Yvonne Mulder aan het huisje wijdde;

- de persoonlijke herinneringen van een voormalig buurman aan Aafjes;

- de onthulling van een vooralsnog officieus straatnaambord dat de herinnering in Swolgen aan Aafjes levend moet houden (lees ook hier);

- de afsluitende gezamenlijke toast met door Ivana geschonken Soavewijn.

Maar goed, om er écht van te kunnen genieten, had u er dus gewoon bij moeten zijn.

Intermezzo – Bertus Aafjes (3)

Arendonk 

Bekkevoort
Bertem
Den Helder
De Panne
Geraardsbergen
Glabbeek
Grobbendonk
Halen
Herzele
Hoegaarden
Hoek van Holland
Holsbeek
Kortenberg
Landen
Lo-Reninge
Lubbeek
Maldegem
Oud-Heverlee
Rucphen
Sint-Anthonis
Staphorst
Steenbergen
Tholen
Tielt
Westerlo
Wichelen
Zwalm

Nee, dit is geen readymade van Bertus Aafjes, maar een opsomming van de namen van Nederlandse en Belgische gemeenten waarin geen enkele straat is vernoemd naar een dichter. Tot drie jaar geleden behoorde ook Horst aan de Maas tot dit rijtje. Toen kreeg Horst de Jan ván Teng gats, een steegje vernoemd naar dialectschrijver en -dichter Jan Verheijen.

Daarmee steeg Horst aan de Maas van de beschamende laatste naar de voorlaatste plaats op de door het Instituut voor Nutteloze Onderzoeken samengestelde ‘Ranglijst van gemeenten die dichters hebben gehuldigd met een straatnaam’ (klik hier en hier). Horst aan de Maas kwam daarmee te verkeren in het illustere gezelschap van

Assenede
Begijnendijk
Berlare
Diest
Galmaarden
Haacht
Heist-op-den-Berg
Herent
Herentals
Herk-de-Stad
Kruibeke
Lebbeke
Machelen
Mol
Ninove
Riemst
Rijkevorsel
Rumst
Sint-Truiden
Stabroek
Tienen
Tremelo
Wervik
Zoutleeuw

‘Heel mooi’,  zult u ongetwijfeld zeggen. Maar het is nog veel mooier. Sinds gisteren verkeert Horst aan de Maas namelijk in het illustere gezelschap van

  

Bolsward
Diksmuide
Halle
Kapellen
Kontich
Meise
Mortsel
Reimerswaal
Rotselaar
Wingene
Zeebrugge

Dit zijn allemaal Nederlandse en vooral Belgische gemeenten met liefst twee naar dichters vernoemde straten. En sinds gisteren heeft Horst aan de Maas zich dus bij dat illustere gezelschap gevoegd. Bij het voorheen naamloze trapveldje tussen Merellaan en Vinkenlaan in Swolgen onthulde Ivana van Lieshout-Fattori, grote animator van de Aafjesrevival in Horst aan de Maas, gistermiddag (klik hier) dit straatnaambordje ter ere van de honderd jaar geleden geboren schrijver en dichter:

Het betreft vooralsnog een officieus bordje, maar het kan slechts een kwestie van tijd zijn voordat de gemeente Horst aan de Maas het veldje ook officieel tot Bertus Aafjesveldje zal verheffen. Tenzij men ten gemeentehuize weer een bepaalde gevoeligheid uit de hoge hoed weet te toveren die verhindert dat het zover komt.

Intermezzo – Wandeltocht

NS-wandeltochten die beginnen bij station Horst-Sevenum, leiden nog niet allerwegen tot grote vreugde. Monica Wesseling maakte van haar hart geen moordkuil in haar op 22 februari van dit jaar in Trouw verschenen recensie van de tweedaagse NS-wandeltocht Mariapeel. Twee veelzeggende citaten uit haar artikel: ‘Het platteland is afwisselend saai en regelrecht lelijk’ en ‘De omgeving van station Horst-Sevenum is met industrieblokken en “tijdelijk neergezette dingen” al net zo lelijk als die van grotere dorpen en steden.’

Ik schreef er een maand later een stukje over (klik hier). Wat ik toen niet wist, was dat de NS vijf dagen vóór de recensie van Monica een promotiefilmpje over een niet met name genoemde, eveneens op station Horst-Sevenum beginnende wandeling op YouTube had geplaatst. Had ik dat wel geweten, dan had ik er beslist melding van gemaakt. Het genante filmpje van 1.58 minuten is namelijk van een onovertroffen stupiditeit. Hoofdpersonen zijn een moeder en dochter uit Den Haag. Marjolein en Shakira, ook wel door het leven gaand onder de o zo guitige naam Spoordeelduo. Meer zal ik niet verklappen, kijk zelf maar:

Ook zo benieuwd of die Uggs het wel allemaal hebben overleefd? Ik werd zaterdag op het filmpje attent gemaakt door een tweet van stationsrestauratie De Staatsie: ‘Wandeltocht @Horstaandemaas in de aanbieding bij de ns. https://m.youtube.com/watch?v=urLq75hUy8M … @keeshcvanrooij @birgitopdelaak @BobVostermans :horstpromo!’

Horstpromo? Het is maar hoe je het bekijkt … Ik zie er niet eens De Staatsiepromo in, want uit het hele filmpje blijkt nergens dat Shakira het over De Staatsie heeft als ze zegt ‘echt effe ’n leuke plek om heel eve uit te ruste’. Maar goed, het woord Horstpromo(tie) hoeft maar te vallen of onze bestuurders beginnen te kwispelen. En dus werd de tweet van De Staatsie braafjes geretweet door de drie aangesprokenen, burgemeester Kees van Rooij en de wethouders Birgit Op de Laak en Bob Vostermans. Wat ik me dan afvraag: beschouwen zij zo’n filmpje daadwerkelijk als Horstpromotie of retweeten ze zo’n tweet mede in het kader van hun zelfpromotie zonder het filmpje ook maar een blik waardig te hebben gekeurd?  

Overigens (1) lijkt het er verdacht veel op dat de NS de tweedaagse wandeltocht Mariapeel intussen uit het aanbod heeft geschrapt. Alle links naar de wandeling lopen namelijk dood. Had Monica Wesseling misschien toch een heel klein beetje gelijk?

Overigens (2) hoeven wandelaars bepaald niet met de handen in het haar te zitten: zondag vindt in Swolgen een Aafjeswandeling plaats en dat is zowel Horstpromo als Swolgenpromo als Aafjespromo als BRaMpromo. Lees er hier en hier meer over.  

Intermezzo – Aafjeswandeling (1)

Ik ben nooit zo’n heel groot liefhebber van het op Horst-sweet-Horst reclame maken voor niet-Horst-sweet-Horst-gerelateerde zaken waar ik zelf bij betrokken ben, maar voor deze ene keer wil ik een uitzondering maken. Het betreft namelijk een wandeling ter herinnering aan Bertus Aafjes.

Het zal trouwe Horst-sweet-Horst-lezers niet vreemd in de oren klinken: dit jaar is het honderd jaar geleden dat Bertus Aafjes werd geboren. Aafjes behoorde in de eerste naoorlogse decennia tot de toonaangevende Nederlandse dichters en schrijvers. Het in 1946 gepubliceerde Een voetreis naar Rome groeide zelfs uit tot een van de meest gelezen gedichten van de twintigste eeuw. Aafjes, geboren Amsterdammer, woonde van 1973 tot aan zijn overlijden in 1993 met zijn gezin in een woning aan de Parkweg in Swolgen. Zijn werkruimte had hij in het zogeheten ‘schrijvershuisje’ iets verderop in de bossen.

Eerder dit jaar is in Horst al uitvoerig stilgestaan bij de honderdste geboortedag van Aafjes (klik hier). Nu gebeurt dit ook in Swolgen. En wel op zondagmiddag 19 oktober, met een Aafjeswandeling. Die voert onder meer langs het graf van Aafjes op het Swolgense kerkhof en langs zijn schrijvershuisje. Ook zijn voormalige woning aan de Parkweg wordt aangedaan. Ze is speciaal voor deze gelegenheid van binnen te bezichtigen. Onderweg zullen verschillende mensen iets vertellen over Aafjes’ leven en voordragen uit zijn werk. Verder wordt een audiovisuele presentatie over zijn Swolgense jaren vertoond. In B&B De Oude Pastorie is een mini-tentoonstelling van zijn werk te zien. 

De Aafjeswandeling op 19 oktober begint om 14.00 uur in eethuis BRaM (Generaal Dempseystraat 11 te Swolgen). Daar wordt iedereen welkom geheten met door BRaM aangeboden koffie/thee en vlaai, gevolgd door een korte introductie. De wandeling eindigt omstreeks 16.30 uur. Daarna wordt voor de liefhebbers in eethuis BRaM voor 25 euro een speciaal Aafjesmenu geserveerd.

Deelname aan de Aafjeswandeling is gratis. Wel is, gezien de beperkte capaciteit, aanmelding vooraf noodzakelijk. Dit kan tot en met 15 oktober, liefst per e-mail (aafjeswandeling@gmail.com) of anders telefonisch (077-398 1606; 077-398 4195). Gelieve bij de aanmelding te vermelden of men al dan niet gebruikmaakt van het Aafjesmenu. Mocht het aantal inschrijvingen de capaciteit overtreffen, dan geschiedt deelname op volgorde van aanmelding. Eethuis BRaM heeft geen eigen parkeerplaats, maar in de omgeving van de nabijgelegen kerk is ruim voldoende gelegenheid om te parkeren. Voor verdere informatie zie ook onder ‘Aafjeswandeling’ op Facebook (klik hier).

Intermezzo – Bertus Aafjes (2)

De gemeente Horst aan de Maas telt een kleine duizend straten. Ruim vier jaar geleden sprak ik hier mijn bevreemding uit over het feit dat geen enkele van die duizend straten naar een schrijver of dichter is vernoemd. ‘Geen (P.C.) Hooftstraat, geen Constantijn Huygensweg, geen Vondelplein, geen Annie M.G. Schmidtlaan. Zelfs geen Bertus Aafjesstraat, terwijl deze dichter en schrijver toch twintig jaar lang in Swolgen woonde.’ Toen mij enkele weken geleden de vraag bereikte een bijdrage te leveren aan de Bertus Aafjesavond, vorige week maandag in het Dendron College, was ik er snel uit: mijn aandeel in de avond zou bestaan uit het voorlezen van dat stukje van ruim vier jaar geleden. Dat was immers nog altijd actueel, Aafjes werd er expliciet in genoemd én – ook niet onbelangrijk – ik kon het gewoon van de plank halen. Kostje gekocht! Totdat een uur voor het begin van de avond ineens het besef bij me neerdaalde dat dat stukje geenszins actueel meer was: het steegje tussen Wilhelminaplein en Kerkeveld in Horst heet sinds februari 2011 Jan ván Teng gats.

Toen sloeg de paniek natuurlijk toe. Tegenwerpingen dat Jan Verheijen slechts een zondagsdichter zou zijn en dat het slechts een officieuze straatnaam betreft, sloegen geen hout: een dichter is een dichter en een straatnaam is een straatnaam. Enfin, ik heb er met enige improvisatie nog het beste van proberen te maken.

Die Jan ván Teng gats betekent wel dat Horst aan de Maas de beschamende laatste plaats op de door het Instituut Voor Nutteloze Onderzoeken opgestelde ranglijst van Nederlandse en Belgische gemeenten met naar dichters vernoemde straten inmiddels heeft verruild voor de voorlaatste plaats. En het zou zomaar kunnen dat Horst aan de Maas binnen afzienbare tijd nog een treetje verder stijgt op die ladder. De roep om een straat, laan, boulevard, allee, weg, plein, pad of desnoods gats naar Aafjes te vernoemen, klonk maandag namelijk luid. Zo luid dat wethouder Ger van Rensch toezegde die roep over te brengen aan de wethouder van straatnaamzaken. Dus wie weet komt Horst aan de Maas met twee naar dichters vernoemde straten binnenkort terecht in een illuster gezelschap, bestaande uit de gemeenten Bolsward, Diksmuide, Halle, Kapellen, Kontich, Meise, Mortsel, Reimerswaal, Rotselaar, Wingene en Zeebrugge.

Mooie avond trouwens, met meer dan zestig belangstellenden! Tim Geurts heeft er in Dagblad De Limburger  al uitvoerig en prima verslag van gedaan (geïnteresseerden mail ik graag een scan van het artikel), dus dat hoef ik hier niet over te doen. Wat me van de avond zal bijblijven, behalve de toezegging van de wethouder? De prachtig door Anita Bijvoet gezongen gedichten van Aafjes (getoonzet door Piet Kingma); de flair waarmee gymnasium 5-leerling Casper Tacke een stukje van de Odyssee  eerst in het Grieks en daarna in de Aafjesvertaling voordroeg; de bekwame wijze waarop Wiek Lenssen – filmmaker, schrijver en huidig bewoner van Aafjes’ Swolgense woning – Aafjes en de miskenning die hem vanaf het midden van de jaren vijftig ten deel viel in een breder perspectief wist te plaatsen (©foto: Geschiedenis Melderslo).

Desniettegenstaande zal de avond denk ik toch in de eerste plaats in mijn geheugen gegrift blijven vanwege Ivana van Lieshout-Fattori: de onvermoeibare, bevlogen, gepassioneerde en ook nog eens deskundige ijveraarster voor Aafjes. ‘Fan’ noemt ze zichzelf in een reportage die Streekomroep Reindonk aan de avond wijdde (klik hier). Maar dan wel een fan zonder spoor van hooliganisme – kun je je als overleden schrijver/dichter nog meer wensen?  

Intermezzo – Bertus Aafjes (1)

Op 12 mei is het honderd jaar geleden dat Bertus Aafjes werd geboren. Zeg je ‘Bertus Aafjes’ dan zegt iedereen: Voetreis naar Rome. Wie in deze regio woonachtig is, voegt er dan ook nog vaak ‘Swolgen’ aan toe, de plaats waar de schrijver de laatste twintig jaar van zijn leven doorbracht. En dan houdt het op. Ook bij mij, ik kan me niet herinneren ooit een van zijn werken tot me te hebben genomen, zelfs niet Voetreis naar Rome. Niet iets om trots op te zijn, maar het is niet anders.

Aafjes mag dan al in 1993 zijn gestorven en nauwelijks nog gelezen worden, dat wil niet zeggen dat z’n honderdste geboortedag ongemerkt voorbijgaat. Zo heeft Meulenhoff onlangs een groot deel van z’n werk heruitgegeven als e-book. Verder opent op 8 mei in het Letterkundig Museum in Den Haag een speciaal aan hem gewijde tentoonstelling. Tegelijkertijd verschijnt de door Rob Molin geschreven biografie In de schaduw van de hemel. Dit laat volgens de uitgever ‘de neergang zien van een ooit vermaard dichter en schrijver en ook van de daarachter schuilende mens Aafjes’. Molin werpt, aldus de uitgever, ‘een nieuw licht op de figuur en ontsluit de weg naar herwaardering’.

Aafjes en diens biografie zouden me betrekkelijk koud hebben gelaten als ik een week of drie geleden niet was gevraagd een (kleine) bijdrage te leveren aan een Aafjesavond op 12 mei in Horst. Hoewel dus bepaald geen Aafjeskenner heb ik graag mijn medewerking toegezegd: elk initiatief gericht op de culturele verheffing van Horst aan de Maas verdient steun.

Om toch nog een beetje beslagen ten ijs te komen, heb ik de afgelopen weken – voor een prikje – enkele werken van Aafjes aangeschaft en er wat in gebladerd. Alleszins leesbaar, moet ik zeggen. Misschien hier en daar een tikkeltje gedateerd, maar wat wil je ook? Waarover ik helaas niets tegenkwam en ook op internet weinig vind, zijn Aafjes’ Swolgense jaren. Niet z’n meest productieve jaren, weet ik inmiddels. En toch had ik gehoopt op een verslag van een wandeling door de lokale bossen, een karakterschets van de Swolgense volksaard of ontboezemingen over de emoties die de laatmiddeleeuwse beelden van de plaatselijke Sint-Lambertuskerk bij hem opriepen.

Dat iemand die honderden bladzijden schreef over Zuid-Limburg (waar hij ook lange tijd woonde) niets over Swolgen en directe omgeving zou hebben geschreven, lijkt me stug. Misschien is het er wel, maar is het niet gepubliceerd.

In de inleiding van Limburg, dierbaar oord  uit 1976 excuseert Aafjes zich min of meer voor het feit dat de nadruk in het boek op Zuid-Limburg ligt, ‘alhoewel ik in Noord-Limburg reeds vele jaren een werkhuis bezit’. En dan: ‘Nochtans hoop ik met mijn “Brieven van een heremiet” in de toekomst nog een afdeling aan dit boek toe te voegen, waarin de nadruk meer valt op het noordelijk deel van de provincie Limburg.’ Brieven van een heremiet  is als ik het wel heb nooit als ‘afdeling’ aan Limburg, dierbaar oord  toegevoegd. Wat uiteraard niet wil zeggen dat het niet geschreven is. Hopelijk brengt de biografie van Rob Molin opheldering. Of misschien nog wel mooier: de Horster Aafjesavond.

De Aafjesavond op 12 mei vindt plaats in de aula van het Dendron College, begint om half acht en eindigt omstreeks negen uur. De entree is gratis, wel is het noodzakelijk uw komst vóór 23 april per e-mail aan te kondigen: hej@dendron.nl (Jan Hesen). Klik voor meer informatie hier.

Intermezzo – In eigener Sache (2)

Er zijn vele wegen,
maar de juiste weg
is de weg ertegen;
niet de weg eronder,
dat is onderkruiperij;
niet de weg erover
dat is pluimstrijkerij,
maar de weg ertegen,
tegen alle wegen in
en dat is van de wijsheid
nog maar het begin.

Bertus Aafjes

Vorige week is mijn moeder overleden.(klik op de afbeelding voor een vergroting; het prachtige ontwerp is van Jeu van Helden)

Normaliter houd ik privébesognes zoveel mogelijk buiten dit weblog. In dit geval kan, wil en mag ik er niet omheen. Waarom niet? Omdat Horst-sweet-Horst z’n bestaan voor een belangrijk deel aan m’n moeder te danken heeft. Kort nadat ze 4½ jaar geleden ziek werd, ontstond de gewoonte om liefst dagelijks samen een rondje of ronde te gaan rijden. Vele duizenden kilometers hebben we in de auto doorgebracht, luisterend naar Ede Staal, Italiaanse strijdliederen, Johnny Cash, de muziek van Novecento, Eleni Karaindrou, Frans Halsema en, het laatste half jaar, Hannes Wader. Een vastomlijnd reisdoel was er zelden, meestal ging het er gewoon om er even uit te zijn. Soms belandden we in het Ruhrgebied, het Zuid-Limburgse heuvelland of de Belgische Kempen. Maar in verreweg de meeste gevallen bleven de ritjes beperkt tot Noord-Limburg en meer specifiek Horst aan de Maas. Als je bijna dagelijks zo’n rondje in nagenoeg dezelfde omgeving rijdt, beginnen je dingen op te vallen waar je anders achteloos aan voorbij zou gaan: waarom heeft Lottum veel mooiere banken dan Horst? Hé, wat is dat een raar gebouwtje! Wat zijn ze nou toch weer met de kasteelruïne aan het doen? Goh, wat zijn er veel verschillende typen lantaarnpalen! Zou dat nu echt nog de enige rode hangbrievenbus in Horst aan de Maas zijn?Toen ik 2½ jaar geleden ineens de onstuitbare aandrang kreeg om stukjes te gaan schrijven over dergelijke onbenulligheden, betekende dat de geboorte van Horst-sweet-Horst. Op datzelfde moment verloor het dagelijkse rondje rijden z’n doelloosheid. Het kwam voortaan geheel in dienst van dit weblog te staan. Had ik eens ergens iets gelezen over olifantspaden, dan reden we heel Horst aan de Maas door op zoek naar olifantspaden. Borrelde op Koninginnedag ineens het dwaze idee op om het aantal Nederlandse vlaggen in naar leden van het koningshuis vernoemde straten in Grubbenvorst, Horst, Meerlo en Sevenum te tellen, dan stapten we stante pede in de auto, m’n moeder met de pen in de aanslag om alle vlaggen te turven op het scoreformulier. Zagen we ergens een desolate bank, dan gingen we op zoek naar andere desolate banken. Als zich plotseling de noodzaak van een top 5 van driedimensionale reclame-uitingen aandiende, doorkruisten we de hele gemeente op zoek naar driedimensionale reclame-uitingen. Enzovoort. Enzovoort. Omdat we telkens met een ander doel op pad gingen, werden die ritjes nooit saai, ook al reden we voor de 83e keer binnendoor van Broekhuizen naar Lottum. (Alleen als we voor de 341e maal oog in oog met een verkiezingsposter van Raymond Knops of Ria Oomen stonden, werd het ons wel eens droef te moede.)Als we dan weer thuis waren, maakte ik er een stukje van. Dat ik, alvorens het te publiceren, eerst aan haar voorlegde. Om me te behoeden voor schoonheidsfoutjes en blunders (ze was bijzonder (taal)kritisch), om me op het rechte pad te laten houden, om – niets menselijks is me vreemd – me te laten prijzen. Wat dit laatste betreft: zoals het een goede moeder betaamt (top 5 van goede Horster moeders: 5. mijn moeder; 4. mijn moeder; 3. mijn moeder; 2. mijn moeder; 1. mijn moeder), oordeelde ze doorgaans positief over de stukjes. Alleen die CDA-politici, die moest ik nog veel harder aanpakken. De beste stukjes vond ze die waarin ik de botte bijl hanteerde. Het moest bij voorkeur ook ergens over gaan: op stukjes over paaltjes, brievenbussen en lantaarnpalen raakte ze zo langzamerhand wat uitgekeken – althans die indruk had ik, uitspreken deed ze zoiets niet. Van de 566 stukjes die ik haar vooraf liet lezen, konden er uiteindelijk 565 haar goedkeuring wegdragen. Waar dat ene niet goedgekeurde stukje over ging? Oké dan, nu ik toch allerlei geheimen aan het onthullen ben, kan dit er ook nog wel bij: de top 5 van Horster hondendrollen. Dat vond ze onsmakelijk en tegelijkertijd smakeloos. Hoewel ik het voor de verandering volstrekt oneens was met haar (ik vond het eigenlijk wel een grappig stukje), besloot ik die top 5 van Horster hondendrollen toch maar ongepubliceerd te laten – een kwestie van respect.En nu is m’n moeder er dus niet meer. Daarmee is de noodzaak van dat milieuvervuilende dagelijkse rondje rijden ‘om er even uit te zijn’ verdwenen. Daarmee heeft dit weblog ook z’n basis verloren. Stoppen dus? Ik zal er niet omheen draaien: het is ontegenzeggelijk zo dat ik op het moment met een motivatieprobleem kamp. Tijdelijk of structureel? Wie weet het? Niemand weet het!
Van de andere kant: m’n notitieboekje met ideeën is onverminderd goed gevuld. En dat Klein Mysterie over die straatnaamwijziging in Broekhuizenvorst dat moet toch eigenlijk beslist worden geschreven. Net als die top 5 van Horster skatebanen. En die stukjes over visjesbehandeling en geurmanagement. Maar nu nog even niet. Misschien volgende week, misschien volgende maand, misschien wel nooit. Afwachten maar, ik vraag om uw begrip (en mogelijk geduld).Ten slotte toch nog even terug naar m’n moeder. Tot de vele dingen die we deelden, behoorden een grenzenloze bewondering voor Remco Campert en een diepe afkeer van Gerd Leers. Naar aanleiding van de uitspraak van het gerechtshof in Den Haag dat de staat geen uitgeprocedeerde asielzoekers met kinderen op straat mag zetten (‘klinkeren’), veegde Campert gisteren in een briljante column in De Volkskrant de vloer aan met Leers: ‘De, ondanks Bulgaarse schandalen, die hem in Maastricht de burgemeesterskop kostten, door Verhagen naar boven gepromoveerde gladde CDA-smiecht Leers “overweegt” om tegen deze uitspraak in cassatie te gaan. Dat krijg je ervan als je je door de PVV laat gedogen.’ Excuses voor m’n sentimentaliteit, maar wat had ik het m’n moeder gegund dat ze die woorden nog had kunnen lezen.