zondag 24 mei 2020

Intermezzo – Smulparadijs

‘Het verdwijnen van ’t Tömpke zou me werkelijk pijn doen’, schreef ik op 14 februari 2011 (klik hier). Nu het ruim negen jaar later zover is, is die pijn er inderdaad. Dat ’t Tömpke sinds acht jaar onder de naam Friture Smulparadijs door het leven ging, doet daar niets aan af. Ook het feit dat ik het Melderslose frietkot nooit betrad, vermindert de pijn niet.


En nee, het Smulparadijs mag geen architectonisch hoogstandje zijn, karakter heeft het wel. Dat je bovendien, schreef ik destijds al, dertig, veertig jaar terugzet in de tijd. Je zou niet vreemd opkijken als een nozem in leren jackie z’n opgevoerde Kreidler hier plotseling op de stoep parkeert en eenmaal binnen doodgemoedereerd een blikje bier bestelt. Of als Lottum de boel kort en klein komt slaan – een patatje oorlog maar dan letterlijk.


Op de plaats van het Smulparadijs staat al sinds 1962 een frietkraam. Jan Tielen (‘Friet Jan’) was jarenlang exploitant. In een nieuwsbrief van Stichting Geschiedenis Melderslo (klik hier) haalde hij in 2013 kostelijke herinneringen op. Hij gaf daarin antwoord op vragen als hoe het assortiment er in de jaren zestig uitzag (friet, knak en rolmops), hoe je in de jaren zeventig illegaal stroom kon aftappen (door met klimspoane in elektriciteitspalen te klimmen) en waar wethouder Boots politiek bedreef (in het café). Ook aan het ontstaan van de gehaktbal speciaal wijdde Jan enkele woorden:
‘We kwamen begin jaren 70 eens laat thuis van een bruiloft. Ik had nog honger en sneed een gehaktbal in schijven, schoof er gesneden uienringen tussen en spieste alles aan elkaar met een dun stokje dat ik uit een naburige heg had gehaald. Ik noemde deze snack Catweazle, naar een populaire serie die destijds op TV was. Later ben ik dit maar gewoon een gehaktbal speciaal gaan noemen. Maar deze nu zo bekende snack is dus mijn idee!’

Op de Facebookpagina van het Smulparadijs maakten de exploitanten Jan en Bea Marcellis donderdag bekend dat de deur nier meer opengaat. Corona en de daarmee gepaard gaande anderhalve-meter-afstandseis zijn de aanleiding, al laten ze ook doorschemeren dat sluiting sowieso in het verschiet lag.


Aan zestig jaar culinaire geschiedenis en alles wat daarmee verbonden is, komt een einde. Melderslo en Horst aan de Maas verliezen iets dat nooit meer terug zal komen. Rest de vraag wat er met het kot dient te gebeuren. Het antwoord lijkt me simpel: naar De Locht ermee, het museum in!

dinsdag 19 mei 2020

Top 5 – Vragen over de Horster weekmarkt van vanochtend

Hoewel ik dierbare herinneringen heb aan de plakjes kaas die de kaasboer me als kind wekelijks gaf, ben ik nooit uitgegroeid tot een frequent marktganger. Corona heeft dat veranderd. Winkels zijn op dit moment geen oorden waar ik graag vertoef. De weekmarkt is de voorbije maanden het ideale middel gebleken om in elk geval mijn fruithonger te stillen: in de buitenlucht, goedkoop, meer dan voldoende ruimte bij de kramen om afstand te houden, marktkooplieden (mooi woord) die strikt toezien op dat afstand houden.


Vanochtend waren op de weekmarkt voor het eerst ook weer marktkooplieden welkom met een ander aanbod dan etenswaren. Dat leidde tot aanzienlijk meer kramen dan de afgelopen tijd en ook tot aanzienlijk grotere drukte. Hele knappe jongen/meisje die er op bepaalde plekken in slaagde de anderhalve meter afstand in acht te houden. Waardoor mijn hernieuwde liefde voor de markt inmiddels danig is bekoeld.  


Anderhalve meter afstand houden tot anderen is in de eerste plaats een eigen verantwoordelijkheid. Toch helpt het als bepaalde maatregelen het afstand houden vergemakkelijken. Veel moet in deze tijd opnieuw worden uitgevonden en dat dat met horten en stoten gepaard gaat is even onvermijdelijk als begrijpelijk. Meteen met een beschuldigende vinger gaan wijzen lijkt me daarom niet echt gepast. Maar vragen staat vrij. Vandaar de Horst-sweet-Horst top 5 van vragen over de Horster weekmarkt van vanochtend. Komt ie:


5. Ik ben een fervent voorstander van fietsen in het Horster centrum. Maar niet op marktdagen. En zeker niet op marktdagen in coronatijd. Ook op mensen die met hun fiets in de hand over de markt lopen en op trottoirs geparkeerde fietsen zit ik even niet te wachten. Waarom is er voorlopig geen totaal fietsverbod tijdens markturen? Is dit sowieso geen mooie aanleiding om eindelijk eens een deugdelijke openbare fietsenstalling in te richten?


4. Waarom moeten er ook op de smalste plekken in het centrum per se marktkramen staan? Meest pregnante voorbeeld: de kraam tussen de Hema en Gember/Natuurwijzer.  


3. Veel ongemakkelijke situaties vanochtend waren het gevolg van kruisend verkeer. Waarom geen verplicht eenrichtingsverkeer voor voetgangers?


2. Terwijl er juist ruimte te over is, worden het Wilhelminaplein en met name het Sint-Lambertusplein niet of nauwelijks benut voor de markt. Waarom niet?  


1. Is overwogen om de markt naar elders te verplaatsen, denk bijvoorbeeld aan de parkeerplaats van sportpark Ter Horst of het ruiterterrein? Zo nee, waarom niet?  

maandag 18 mei 2020

Intermezzo – Maandagmiddagwandeling

Van Swolgen naar Broekhuizen en vice versa is het plan. Fiets geparkeerd aan de Schoolstraat. Wandelen maar. Jan van Swolgenstraat. Doelloos hek.


Triest einde van een mooi leven? Of mooi begin van een triest leven? Dan rechtsaf. Hulsweg.


RK tuinen. Visioenen van tuinen vol weelderig bloeiende hosties, judaspenningen, wierookbomen die tot de hemel groeien, christusdoornen, sint-janskruid en massa’s pastoraalzaad die op de meest onverwachte plaatsen ontkiemen. Terug in de werkelijkheid als twee mannen op leeftijd me tegemoet komen fietsen. Hoor de man aan de binnenkant zeggen ‘Ik heb dan de neiging om een beetje zwarte humor te maken om de zaak te breken, maar daar kan niet iedereen mee omgaan’. Wedden dat ie het toch steeds weer probeert met die zwarte humor, hoewel ie weet dat niet iedereen ermee kan omgaan?


Potjes met deksels over? Dan graag inleveren op Hulsweg 12, voor paprika’s en komkommers, allebei zoetzuur. Dan de Heideweg en vervolgens rechtsaf Genenberg op. De outskirts van Broekhuizen. Zes p’s waar er één had volstaan. 


Sproeien. Overal sproeien. Steeds brutaler sproeien. Steeds nuttelozer sproeien. Of dacht je soms dat zo’n sjees zit te wachten op al dat water?


Broekhuizen-centrum. Looierstraat.


Al sinds jaar en dag met afstand de mooiste garagedeur van Broekhuizen. Zal dus wel in z’n voortbestaan worden bedreigd. Dan de Maas.


Gezeglijk volkje hier qua social distancing. Een man en een vrouw met twee klapstoeltjes komen aanlopen. Man: ‘Als we daar eens op de hoek gaan zitten.’ Vrouw: ‘Nee, ik wil niet in de zon! Ik wil in de schaduw zitten.’ Man: ‘Godverdomme! Zeg dat dan!’ Als ik ze even later voorbijloop zitten ze op hun klapstoeltjes alweer genoeglijk te keuvelen. In de schaduw. Dan over akkers en door weilanden weer terug richting Swolgen. Hiepsheideweg. De bossen in. Vogelgefluit. Bijengezoem bij blauwebessenplantage. Paarden.


Magere paarden. Zouden ze misschien stiekem van zakdoekjes hebben gesnoept?


‘Bent u vies van uzelf, laat u dan behandelen aan uw smetvrees.’ ‘Affikken’ contrasteert te zeer met de rest van de tekst. Beetje ordi.


Terug in de bewoonde wereld. De gratis spullen laat ik graag aan iemand die ze harder nodig heeft dan ik. Terug bij de fiets. Naar huis. Stukje tikken.

zaterdag 16 mei 2020

Top 5 – Onlangs in Horst aan de Maas waargenomen achterkanten van vrachtwagens

In mijn boekenkast staan fotoboeken over onder meer slapende mensen, putdeksels, wc’s in het Ruhrgebied, bouwradio’s, friettenten, olifantenpaadjes, Russische bushokjes en achterkanten van vrachtwagens. Achterkanten van vrachtwagens? Inderdaad. Camions heet het en het bevat 55 door Aimée Terburg gemaakte foto’s van achterkanten van vrachtwagens.


Altijd gedacht dat er weinig is dat minder tot de verbeelding spreekt dan de achterkant van een vrachtwagen? Dan is het misschien toch eens tijd dat vooroordeel bij het oud vuil te zetten. Toegegeven, achterkanten van vrachtwagens zijn geen liefde op het eerste gezicht. Ze laten zich pas veroveren als je je in hen verdiept. Camions is daar het gedroomde middel voor. Als boek zonder enige tekst dringt het je niets op. Het laat je alleen maar kijken. Uit dat kijken volgt vanzelf vergelijken, interpreteren en fantaseren. Heb je dat proces doorlopen, dan ben je een fascinatie rijker. Of een liefde.


Camions verscheen in 2007. Vorige week zijn de laatste resterende exemplaren in de verkoop gegaan. Ik zou zeggen: wees er snel bij! Voor de prijs hoef je het niet te laten: 16 euro inclusief verzendkosten. Bestellen kan per email (aimeeterburg@gmail.com) of via de website van het boek (https://www.camions2go.com/E-bestelcamions-2.html).


Ter ere van Camions is een top 5 van onlangs in Horst aan de Maas waargenomen achterkanten van vrachtwagens op zijn plaats. In tegenstelling tot Aimée heb ik me daarvoor wel laten verleiden tot enige tekst. Dit ook ter compensatie van het feit dat mijn foto’s natuurlijk niet kunnen tippen aan die van Aimée. Komt ie, de Horst-sweet-Horst top 5 van onlangs in Horst aan de Maas waargenomen achterkanten van vrachtwagens:

5.

Alle kleuren van de regenboog verenigd op de achterkant van een vrachtwagen. Om een beetje hyper van te worden, al dat kleurengeweld. Als ik aspergestengel was, zou ik me trouwens enigszins gediscrimineerd voelen.

4.

Nee, dan liever de witte rust van Hovetra. Uit Rhoon. Hovetra.nl: ‘Het wagenpark bestaat uit 60 trekkende eenheden waaronder een LNG truck en een LZV, met vaste bulkopleggers, kiepchassis en compartimentenopleggers. Hiernaast beschikken wij over ruim 50 losse bulktanks en een gecompartimenteerde zuig/blassoplegger.’ Heerlijk! Gok dat dit een LZV is. Al zou het ook een gecompartimenteerde zuig/blaasoplegger kunnen zijn.

3.

Uit het goede hout gesneden. Type ruwe bolster, blanke pit.

2.

En dan hoor je wel eens zeggen dat truckers geen gevoel voor esthetiek hebben! Perfectionistisch als hij is zit de betreffende trucker nog te twijfelen of hij het grijs van de achterkant van z’n vrachtwagen moet aanpassen aan het grijs van het gebouw of andersom.

1.

Guitige, knipogende, nietsvermoedende varkens (naar hun eindbestemming?) vervoeren en dan Goeminne heten. Nazareth, kwam onze Grote Heilbrenger daar ook niet van vandaan?

vrijdag 15 mei 2020

Intermezzo – School

Maandag 8.25 uur. Ik woon tegenover de Meterikse basisschool. Ik hoor de schoolbel gaan. Niets bijzonders, zelfs niet in coronatijd. De afgelopen twee weken – meivakantie! – is de schoolbel niet gegaan, maar in de zes weken daarvoor ging ze wel, hoewel er al die tijd geen leerling te bekennen was. De wereld stond in brand, de schoolbel ging onverstoorbaar door met bellen. Het had iets relativerends. Iets vertrouwenwekkends ook: niet álles was anders, er waren ook dingen die ongeacht de omstandigheden gewoon bleven doen waar ze goed in zijn.


Maandag 10.15 uur. De schoolbel is weer gegaan: speelkwartier. De leerlingen krijsen even uitgelaten als altijd. In gedachten ga ik terug naar mijn eigen schooltijd. Ik kon weliswaar goed leren, maar heb er nooit veel aan gevonden, school. Ik beschouwde school als een noodzakelijk kwaad. Met uitzondering van het schoolvoetbaleftal voor mij dan ook geen warme herinneringen aan het Boschveldcollege in Venray. Integendeel. De basisschool was iets minder erg. Toch was het meest dierbare element van mijn basisschoolperiode ongetwijfeld het speelkwartier. Knikkeren, tikkertje en een waarschijnlijk uitsluitend op de Weisterbeek in Horst gepraktiseerd spel met de fantastische naam hennevot (‘Wie deut der mei henne-vot-vot-vot?’). Ook het hysterische gebrul (‘Ru-zie! Ru-zie! Ru-zie!’) als er ergens een vechtpartijtje uitbrak is me bijgebleven.  


Maandag 15.00 uur. De Meterikse schoolbel gaat weer. Ik zie of hoor geen leerlingen, blijkbaar zijn de lessen al eerder op de dag gestopt. Hoe het ook zij: de eerste schooldag na de gedwongen pauze zit er weer op. Terug naar mijn tijd. Na een weekend, na een vakantie: de eerste dag was altijd de allerergste. Daarna verminderde geleidelijk de pijn; vanaf woensdag gloorde het prettige vooruitzicht van het weekend. Op een dag als vandaag zou ik heel zeker hebben gedacht: ‘Nog acht weken, dan is het gelukkig weer vakantie.’ Ik verbaasde me de afgelopen weken dan ook over al die kinderen die op de televisie of in de krant zeiden te snakken naar de heropening van hun school. Alsof school leuk is! Mij bekroop een gevoel van medelijden met hen. Of is dat ongepast? Moet ik misschien eerder medelijden hebben met mezelf? Heb ik de pech gehad in de verkeerde tijd jong te zijn geweest? Zijn de scholen in de loop van al die jaren veranderd? Of de leerlingen?


Dit stukje verscheen woensdag in Via Horst-Venray. Daarop volgde een prachtige reactie van Peter Lucassen:
‘Als fervent aanhanger van het spelletje hennevot wil ik je nog enkele aanvullingen toespelen. Bij de ruzietjes riepen we “ruzie tatata ruzie tatata” weet je nog? Verder hadden we nog een spelletje “wie doet er mee losse ketting” wat volgens mij tikkertje was waarbij de getikte af was. Maar je had ook vaste ketting waarbij de getikte met elkaar een ketting vormde waarmee je slachtoffers kon insluiten.’
Inderdaad 'ruzie tatata'! Losse en vaste ketting herinner ik me ook. Of Peter dan misschien ook wist of hennevot een tikspelletje was? Peter:
‘Volgens mij was hennevot een tikspelletje waarbij je van de ene naar de andere kant moest proberen te komen. Bij vaste ketting had je als je pech had het genoegen om met een flinke vaart tegen de grond gesmakt te worden. Vooral als je de buitenste persoon was. We deden ook wel eens kiepe keuntje kieken. De handen tegen elkaar en dan met iemand anders in elkaar schuiven. Als je dan de handen opende zag je iets wat leek op een kiepe…, je raadt het al.’
Geweldig toch? Kiepe keuntje kieken zei me dan weer helemaal niets. Anderen misschien wel?

donderdag 14 mei 2020

Intermezzo – Stinkend rijk worden

Henk Kemperman: ‘Iedereen voelt op zijn klompen (!) aan dat er een relatie is tussen intensieve veehouderij, corona en de volksgezondheid.’ Bart Cox: ‘De gezondheidseffecten van stank op de mens worden steeds manifester.’ Twan Hoeijmakers: ‘Er zijn volgens zogenaamde deskundigen al bewijzen dat Covid-19 harder toeslaat in gebieden met een hoge dierdichtheid.’ Eugenie Dings en Marc Vergeldt: ‘Er is een geitenstop in Limburg: en toch krijgt deze veehouder [in LOG Witveld] het voor elkaar om nog de vergunning te krijgen om geiten bij te plaatsen.’ Andries Brantsma: ‘Eigenlijk stinkt het bijna overal in Horst en het College van B&W vindt dat prima en wil het zo houden ook, want de ontwerp geurverordening houdt dit in stand.’


Allemaal citaten uit verschillende bijdragen in Hallo Horst aan de Maas van vandaag (klik hier). Het mag duidelijk zijn: de intensieve veehouderij beroert Horst aan de Maas. Niet alleen deze week, al jarenlang. En dan berichtte De Limburger gisteren en vandaag ook nog eens uitvoerig over de uitwassen bij mestverwerker Willems aan de Hoebertweg in America. Die verwerkt volgens de krant jaarlijks meer dan drie keer zoveel mest als vergund, heeft een illegale mestsilo en een defect mestbassin. Bovendien ontbreken hier en daar luchtwassers. Omwonenden klagen over stank, de Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) maakt zich zorgen over de volksgezondheid.


‘Het moet afgelopen zijn dat de provincie Limburg maar van alles toestaat zonder handhavend op te treden. De laatste tijd komt Willems met allerlei overtredingen weg’, aldus de RUD. Als Willems de overtredingen niet snel ongedaan maakt, hangt het bedrijf volgens gedeputeerde Robert Housmans (PVV) een boete boven het hoofd die kan oplopen tot 640 duizend euro. Een farce natuurlijk, als je bedenkt dat het bedrijf aan de illegale mestverwerking opgeteld 1,5 miljoen euro heeft verdiend. Minstens even erg: een collega van Housmans, gedeputeerde Ruud Burlet (Forum voor Democratie), zal vandaag volgens De Limburger zijn goedkeuring hechten aan de aanvraag van Willems om de mestverwerkingscapaciteit op te voeren van 80 duizend tot 450 duizend ton. Bijna zes keer zoveel! Dat Willems de zaak in het verleden heeft bedonderd, lijkt Burlet niet te deren: ‘Het is ondernemers eigen dat ze vaak voor de muziek uitlopen.’


Toch is nog niet alles verloren: weigert de gemeente Horst aan de Maas een verklaring van geen bezwaar af te geven, dan gaat het feestje niet door. Waar weer tegenover staat dat de gemeente(raad) al sinds jaar en dag op de eerste rij wil zitten bij welk feestje dan ook. Of dat ditmaal anders zal zijn? Laten we hoop putten uit de woorden van wethouder Thijs Kuipers (D66+GroenLinks) in De Limburger:
‘Ik heb moeite met ondernemers die zich niet aan de regels houden. We worden beboet op de snelweg als we 5 procent te hard rijden, maar deze ondernemer doet 400 procent teveel. Minstens drie jaar lang heeft hij veel meer mest verwerkt dan is toegestaan. Het gezegde stinkend rijk worden heeft nu wel een gezicht gekregen.’

zondag 10 mei 2020

Intermezzo – Man met kettingzaag

Hoewel ik Horst aan de Maas met enige regelmaat van noord tot zuid en van west tot oost doorkruis, heb ik toch blinde vlekken: plekken waar ik zelden of nooit kom. Bijvoorbeeld het gedeelte tussen Tongerloseweg en Reindonkerweg van de Spoorweg in Hegelsom. Zoals de naam al doet vermoeden een weg langs het spoor. Lang en recht, veel verkeer, dodelijk saai. De weg aan de overzijde van het spoor (zonder straatnaambordje, volgens Google Maps is het de Tongerloseweg, ik zou eerder denken de Wachtpostweg) is even lang, een beetje minder recht, veel minder druk en een beetje minder saai. Dus fietste ik woensdag, onderweg richting Sevenum, over de Wachtpostweg. Daar kreeg ik spijt van toen ik aan de overzijde van het spoor, langs de Spoorweg, iets ontwaarde dat in Horst aan de Maas veel te zeldzaam is: graffiti! Dus Wachtpostweg tot het einde gefietst, spoorweg overgestoken en Spoorweg op. Tussen de Mevrouwsbosweg en de Langstraat volgde de beloning: een gevel van een verlaten stal vol met graffiti.


Van de ene kant kwalijk dat niemand het nodig heeft gevonden me op deze absolute aanwinsten voor Horst aan de Maas te wijzen, van de andere kant is er weinig dat op kan tegen het gevoel van het vinden van iets prachtigs waar je helemaal niet naar op zoek was.


Want prachtig zijn ze, deze stalmuurgraffiti. Met als absolute hoogtepunt de man met kettingzaag.


Ik durf zelfs te beweren dat dit de mooiste figuratieve graffito in Horst aan de Maas van de afgelopen jaren is. Toegegeven, die bewering heeft gezien het ontstellende gebrek aan figuratieve graffiti in deze gemeente een vrij groot in-het-land-der-blinden-is-eenoog-koning-gehalte, maar toch.  


Een man met kettingzaag en bebloed schort op de muur van een voormalige stal – is dit een statement? Een aanklacht tegen het doden van dieren? Of juist een verheerlijking ervan? Ik zou het dolgraag willen weten. Uit ervaring weet ik hoe lastig het is om met graffitisten in contact te komen, maar ik probeer het toch: Arm en/of Olaf, mochten jullie dit stukje lezen, laat dan alsjeblieft van je horen via horstsweethorst@gmail.com. Uiterste discretie gegarandeerd.


Voor tips over graffiti in Horst aan de Maas houd ik me sowieso te allen tijde aanbevolen. En ik zal proberen de Spoorweg in de toekomst minder te verwaarlozen. Misschien heb ik de potentie van de Spoorweg wel altijd onderschat.

donderdag 7 mei 2020

Intermezzo – Onderzoek intensieve veehouderij

Wie de grafiekjes en kaartjes van coronaslachtoffers bekijkt, ziet dat Oost-Brabant en Noord- en Midden-Limburg zowel in absolute aantallen als procentueel bovenmatig zijn getroffen. Opmerkelijk. Her en der is geopperd dat dit mogelijk te verklaren valt uit het grote aantal carnavalsvierders in deze regio’s: juist in de carnavalsperiode liet corona zich voor het eerst gelden in Nederland. En als érgens grote groepen mensen dicht bij elkaar op de neus zitten en staan dan wel tijdens carnaval. Onderzoek zal moeten uitwijzen of er inderdaad een verband is tussen coronaslachtoffers en carnaval.


Onderzoek zal eveneens moeten uitwijzen of er een verband bestaat tussen het hoge aantal coronagetroffenen en de slechte luchtkwaliteit in deze regio’s. De hoeveelheid fijnstof is hier aanzienlijk groter dan in andere delen van Nederland. Boosdoener lijkt de intensieve veehouderij te zijn. Onderzoekers van de Wereldbank en de Vrije Universiteit Amsterdam zijn er zelfs al van overtuigd dat twintig procent méér fijnstof kan leiden tot een verdubbeling van het aantal coronabesmettingen. Alleen maar goed dus dat de minister van Landbouw, Carola Schouten, het RIVM heeft verzocht een en ander te onderzoeken.


Wat me verbaast is dat laatstgenoemd onderzoek geen al te hoge urgentie lijkt te hebben. Terwijl ik zou denken: hoe eerder hoe beter. Wat me evenzeer verbaast (maar misschien heb ik niet goed opgelet) is dat ik nog nergens de suggestie heb gehoord of gelezen om de intensieve veehouderijen met onmiddellijke ingang stil te leggen en eerst de resultaten van het onderzoek af te wachten. Dat zou inderdaad de nodige consequenties hebben, maar ook de sluiting van de horeca, kapperszaken, bibliotheken, musea en noem maar op had de nodige consequenties. En toch is het gebeurd. Wat mij betreft zouden de getroffen intensieve veehouders in het geval van stillegging ook financieel gecompenseerd dienen te worden.


Tot nu toe was het, bijvoorbeeld bij het Nieuw Gemengd Bedrijf in Grubbenvorst, altijd zo dat eventuele schadelijke gezondheidseffecten van de intensieve veehouderij eerst maar eens moesten worden aangetoond. Vraagt het buitengewone geval corona niet om buitengewoon beleid? Zou in het geval corona geen omgekeerde bewijslast kunnen of moeten gelden? Zodat eerst aan de hand van onderzoek dient te worden aangetoond dat intensieve veehouderijen géén toename van het aantal coronabesmettingen veroorzaken voordat ze weer in bedrijf mogen gaan?

(Dit stukje verscheen gisteren in licht gewijzigde vorm in Via Horst-Venray.)

maandag 4 mei 2020

Intermezzo – Pieter Litjens

Zeker de afgelopen weken met al dat wandelen passeer ik het straatnaambordje vrijwel dagelijks.


Ik zie het – de betekenis laat ik nooit tot me doordringen. Oorlogsslachtoffer, ja. Maar hoe, wat, waar, waarom? Toch eens een digitaal mini-onderzoekje aan wagen. Ziehier het resultaat.


Piet (Peter Johannes) Litjens werd op 18 maart 1905 in Meterik geboren. De boerenknecht, vrijgezel, zwaaide in 1926 af als dienstplichtig militair. Toen in 1939 de oorlogsdreiging almaar toenam, ontkwam ook Piet niet aan de mobilisatie. Met tegenzin meldde hij zich bij zijn bataljon, nadat hij een dag eerder nog de hele avond met zijn schoonzus had gedanst op de Horster kermis.  


Wat er al een tijdje aan zat te komen gebeurde in de vroege ochtend van 10 mei 1940: Duitse troepen vielen Nederland binnen. Piet bevond zich met zijn bataljon van een infanterieregiment in Katwijk aan de Maas, nabij de spoorbrug die Cuijk met Mook verbindt. De brug was een Duits doelwit. Op de Mookse oever probeerden Duitse militairen de brug in handen te krijgen, op de Cuijkse oever probeerden Nederlandse militairen dit te voorkomen. Dit gebeurde vanuit de bewaard gebleven kazemat 115S en de loopgraven in de nabijheid daarvan. Piet Litjens bevond zich in een loopgraaf. Tot tweemaal toe wisten de Nederlanders een Duitse aanval af te slaan. Omstreeks elf uur kreeg de bunker een voltreffer van een 8,8 cm granaat te verwerken. In de bunker werd sergeant Pierre Clevis uit Broekhuizenvorst gedood en in de aanpalende loopgraaf werd Piet zwaar getroffen. Hij overleed nog dezelfde dag aan zijn verwondingen.


Piet werd begraven op het kerkhof van Meterik. Zijn nicht Truus van Rensch-Litjens in 2013 in Trouw: ‘We gingen een paar keer per jaar naar zijn graf om er een bloemetje op te zetten en het verder te verfraaien. Eerst deed ik dat samen met mijn moeder en later met mijn man en mijn zusje. Ome Piet leefde bij ons voort als een echte militair, die voor het vaderland en onze vrijheid heeft gevochten. Hij heeft er niet om gevraagd om op deze wijze te sterven. Daarom blijven wij hem eren. Maar wij worden ouder en kunnen het graf niet eindeloos blijven onderhouden.’ Op verzoek van zijn familie kreeg Piet daarom in 2013 een herbegrafenis op het Militaire Ereveld Grebbeberg in Rhenen. Truus van Rensch-Litjens: ‘Dat vinden wij eervol, zo wordt hij nooit vergeten.’


Op zijn gedachtenisprentje staat vermeld: ‘Al is het waar dat het roemvol is dapper en strijdend te sterven voor zijn dierbaar vaderland, toch wekt zulk een sneuvelen in de beste jaren des levens droefheid en deernis.’

(Gebaseerd op de websites van Stichting Heemkunde Meterik, het Ministerie van Defensie, de Oorlogsgravenstichting en Trouw. Ook de tweede, derde en laatste afbeelding zijn afkomstig uit deze bronnen.)

zaterdag 2 mei 2020

Intermezzo – Beursje trekken

I
Het zal midden jaren zeventig zijn geweest. Ik weet zeker dat het herfstvakantie was. We reden in onze rode Eend over de Deurneseweg in Griendtsveen, iets voorbij de Pastoor Hendriksstraat. We waren vermoedelijk onderweg naar het Nationaal Beiaardmuseum en Natuurhistorisch Museum in Asten, tegenwoordig Museum Klok & Peel geheten. Hé, wacht, lag daar niet iets op de weg? Terugzetten. Stoppen. Verhip ja, daar ligt een portemonnee!


Uitstappen. Oprap … hé, wat is me dat nu? De portemonnee wordt ineens aan een onzichtbaar draadje weggetrokken! Besmuikt gelach klinkt op vanachter de struiken bij de aanpalende greppel. We zijn erin geluisd, door een stelletje kwajongens nog wel. Gruwelijk te kakken gezet, vernederd. Zo zeer dat het me tot op de dag van vandaag is bijgebleven.


II
Sprak laatst een oudere jongere die bekend is met een hele hoop fenomenen, maar dan weer niet met het fenomeen beursje trekken. Vreemd. Er wordt heden ten dage hopelijk toch nog wel een beetje beursje getrokken? Beursje trekken is toch een ideaal verzetje voor al die verveeld thuiszittende schoolkinderen? Dit is toch precies het juiste moment nu Jan en alleman wanhopig op zoek is naar alternatieve manieren om aan geld te komen? Voorbijgangers zullen op het ogenblik toch zeker nóg gretiger dan anders hun handen uitstrekken naar een op de grond liggende portemonnee? Het kinderlijk leedvermaak zal daarom nu toch nóg groter zijn? Of is beursje trekken ineens niet politiek correct meer?


III
Die herfstvakantie midden jaren zeventig was nog niet voorbij. Vakantieverveling lag altijd op de loer en dan is het beter goed gejat dan slecht bedacht. Wat die ettertjes in Griendtsveen konden, kon ik toch ook? Mijn ouders waren niet zo gecharmeerd van het plan, maar iets verbieden was er in die antiautoritaire tijden niet bij. Ze zullen erop hebben vertrouwd dat het gezien mijn notoire onhandigheid wel los zou lopen. Een onzichtbaar draadje aan een oude portemonnee bevestigen bleek inderdaad lastiger dan gedacht. Toch lukte het op de een of andere manier. Wat ik over het hoofd had gezien was dat de Meterikseweg geen aanpalende greppel met struiken had. Wel een dikke boom. Ik legde de portemonnee op de weg en verschool me achter de dikke boom.


De meeste voorbijgangers merkten de portemonnee niet eens op. Degenen die dat wel deden keken besmuikt lachend richting de boom. Die was wel dik, maar blijkbaar niet dik genoeg.