maandag 26 oktober 2015

Top 5 – Exterieure Gasthoêstrappen

Over twee weken wordt in de gemeentelijke Commissie Samenleving ‘het eerste concept vlekkenplan’ van het te renoveren Gasthoês gepresenteerd. Het is nog slechts een vlekkenplan, een concept vlekkenplan bovendien, een eerste concept vlekkenplan zelfs, maar toch: het Gasthoês in zijn huidige verschijningsvorm heeft z’n langste tijd gehad. Daarom, nu het nog kan, de Horst-sweet-Horst top 5 van exterieure Gasthoêstrappen.
Als het Gasthoês namelijk iets is, dan wel een gebouw van trappen. In de eerste plaats van binnentrappen, met die zeventien (!) verschillende niveaus. Maar ook aan de buitenkant is het aantal trappen aanzienlijk. Een van de mooie dingen van ’t Gasthoês is dat je er helemaal omheen kunt lopen, wat het aantal buitentrappen betrekkelijk eenvoudig telbaar maakt. Ik kom tot negen, al sluit ik niet uit dat ik er hier of daar toch nog een heb gemist. Trappen in alle soorten en maten, waardoor het samenstellen van de top 5 me de nodige slapeloze nachten heeft gekost. Enfin, ik ben eruit, dus hier komt-ie, de Horst-sweet-Horst top 5 van exterieure Gasthoêstrappen:

5.
Dat je om het hele gebouw heen kunt lopen heeft niet alleen voordelen. Een nadeel is dat je met déze aanblik kunt worden geconfronteerd. Absoluut horrorscenario.

4.
Deze gaat op zeker verdwijnen, zo heeft verantwoordelijk wethouder Ger van Rensch al meerdere malen laten doorschemeren. Geen groot verlies, dunkt me. Met name de inham met die lullige gele, niet eens gecentreerde afvalbak heb ik nooit goed begrepen.

3.
De in onbruik geraakte toegang tot de lijken in de kast?

2.
Klassieke trap met sierlijk hekwerk. Samen met de identieke trap aan de tegenovergestelde zijde vermoedelijk de enige originele exterieure trap.
De fietsenklemmen aan de ene kant en het hekwerk dat de hellingbaan begeleidt aan de andere kant doen dan helaas weer veel teniet.

1.
Brandtrappen zijn doorgaans een noodzakelijk kwaad. In dit geval is het anders: deze wenteltrap is geen dissonant, voegt misschien zelfs wel iets toe. Zó elegant, zó speels, zó licht. Alleen jammer dat dat platform bovenaan noodzakelijk was. Die regenpijp daar links en dat rooster rechts, tussen eerste en tweede bouwlaag, díe zijn pas echt erg.
Overigens ben ik van mening dat het beste nieuws van afgelopen week was dat de gemeente Horst aan de Maas vierhonderd extra vluchtelingen gaat huisvesten. 

zondag 25 oktober 2015

Intermezzo – Gesponnen suiker

Zaterdag 24 oktober 2015, 16.47 uur, Seurenweg te Meterik (klik op pijltje):

maandag 19 oktober 2015

Top 5 – Absoluut noodzakelijke verwijderingsmachines voor het Horster centrum

Eind april besloot ons gemeentebestuur à raison van 6800 euro een kauwgumplakkaatverwijderingsmachine aan te schaffen. Dit gebeurde op verzoek van het Centrummanagement. Centrummanager Anita Rongen in Hallo Horst aan de Maas van 7 mei (klik hier): ‘Als centrummanagement willen we voor de consument maar ook voor de ondernemers een zo aantrekkelijk mogelijk centrum creëren en daar hoort geen straat of stoep vol kauwgum bij.’ Het gemeentebestuur onderschreef deze opvatting, aldus Hallo: ‘Volgens de gemeente had het verwijderen van kauwgum voorheen geen prioriteit, maar ziet zij wel in dat dit kan bijdragen aan de kwaliteit van het centrum.’
De kauwgumplakkaatverwijderingsmachine is intussen operationeel. Ik durf gerust te stellen dat het een goede zaak is geweest kauwgumplakkaatverwijdering tot speerpunt van het centrumbeleid te maken. Nu de Horster centrumstraten zijn ontdaan van het kleverig goedje stroomt het kooplustig publiek, dat Horst zo lang heeft gemeden, weer in groten getale toe. Voorbij zijn de tijden dat mensen massaal bleven plakken aan het trottoir. Weg zijn de eeuwige twisten tussen kauwgumplakkaatrekkelijken en kauwgumplakkaatpreciezen. Verdwenen zijn de hordes die zich schrapend met een plamuurmes een weg probeerden te banen naar de lokale neringdoenden. Afgelopen is het wanhopige stoeptegelgestaar, de blik staat weer als vanouds op oneindig. En dat allemaal voor een luizige 6800 euro!    
Maar Horst-sweet-Horst zegt ook: nu doorpakken! Met de kauwgumplakkaatverwijdering  zijn we een aardig eind op streek, maar ook het laatste taaie ongerief dat ons nog kwelt, dient uit de weg te worden geruimd. Opdat het Horster centrum verandert in een volmaakt netheidsparadijs! Centrummanagement, gemeentebestuur, neem uw verantwoordelijkheid en ga over tot de aanschaf van andere absoluut noodzakelijke verwijderingsmachines die ons mooie centrum weer helemaal spic en span zullen maken!
De Horst-sweet-Horst top 5 van absoluut noodzakelijke verwijderingsmachines voor het Horster centrum:

5.
De asfaltscheurverwijderingsmachine

4.
De verfsporen-op-putdeksels-verwijderingsmachine

3.
De scheefliggende-stoeptegels-in-boomspiegels-verwijderingsmachine

2.
De in-wegdekdroedels-verzonken-blikjes-verwijderingsmachine

1.
De bandensporen-op-zebrapaden- annex in-asfalt-verzonken-deksel-verwijderingsmachine

Intermezzo – Lei Martens (8) / Groene Kruisgebouw America

Het trieste lot van veel van de door de Horster architect Lei Martens (1932-1978) ontworpen gebouwen is dat ze op enig moment aan de goden zijn overgeleverd. Denk aan garage Martens (klik hier), denk aan pand Kleuskens (klik hier), denk aan het pand Geurts (klik hier). Allemaal niet zonder discussie tussen architect en Welstandscommissie tot stand gekomen, allemaal ook na verloop van tijd op de een of andere manier ontzield. En de Welstandscommissie, zo ongemeen kritisch in haar beoordeling van de eerste bouwplannen, heeft het allemaal laten gebeuren. Niet thuisgegeven op het moment dat karaktermoord werd gepleegd. Onbegrijpelijk.
Misschien wel het meest treurige voorbeeld van de gevolgen van deze laat-maar-waaien-houding is het voormalige Groene Kruisgebouw in America. Gelegen aan de kruising Kabroekstraat-Schiksedijk, in 1960 ontworpen door Lei Martens, enkele jaren later in gebruik genomen. Een langgerekt, smal gebouw, één bouwlaag, aan de voor- en achterzijde overschietend platdak, veranda’s, wit geschilderd beton, voorgevel zorgvuldig afgewerkt met schrootjes, overvloedige lichttoevoer, vrijdragende constructie waardoor het lijkt te zweven. Kortom, een typisch Lei Martens-gebouw. Zelf schreef hij er dit over: ‘Behalve de relatief gunstige kostprijs, grote stijfheid in de constructie, openheid in de zuidgevel en de daglichtinval, worden met dit ontwerp optimale gebruiksmogelijkheden verkregen.’  ‘Grote stijfheid in de constructie’: hoe prachtig geformuleerd. 
Bekijk je foto’s uit de eerste jaren na de ingebruikname, dan zie je een sprankelend gebouw  dat gezien mag worden. Uitnodigend, zonder zich op te dringen. Geen verborgen agenda, maar letterlijk doorzichtig. Wars van opsmuk en toch de aandacht naar zich toe trekkend. Een gebouw om trots op te zijn – niet voor niks is het op minimaal twee ansichtkaarten afgebeeld.
Vijftig jaar later is er hoegenaamd niets van over. Aan de voor- en achterzijde overschietend platdak: weg. Veranda’s: weg. Overvloedige lichttoevoer: weg. Vrijdragende constructie waardoor het gebouw lijkt te zweven: weg. Doorzichtigheid: weg. Trots: weg.
Een hermetisch gebouw is het geworden, ontdaan van zijn ziel. Schuilgaand achter struiken en bomen, angstig weggedoken in een hoekje. Elk contact met zijn omgeving kwijt. Pottenkijkers niet gewenst. Zwaarmoedig, moe en der dagen zat. 
Lei Martens keert zich om in zijn graf.
(Met grote dank aan de Stichting Werkgroep Oud-America voor het beschikbaar stellen van de oude foto’s en enkele krantenknipsels over de geschiedenis van het gebouw.)

Klein mysterie 678 – Chicaneoplossing, tussenoplossing of flutuitvoering?

Komen er op de kruising Speulhofsbaan – Oude Peeldijk nu wel of geen chicanes? Dat was op 9 september de vraag in de gemeentelijke Commissie Ruimte. De kruising in Meterik behoort sinds jaar en dag tot de verkeerskundige zorgenkindjes in Horst aan de Maas. Van alles is al geprobeerd om het bovengemiddeld aantal ongelukken en bijna-ongelukken terug te brengen. Zonder succes. Jongste gemeentelijk ei van Columbus: de gelijkwaardige kruising omtoveren in een voorrangskruising, met voorrang voor verkeer op de Speulhofsbaan en snelheidsremmers op Oude Peeldijk. En om die snelheidsremmers ging het in die bewuste commissievergadering (klik hier en ga naar 3.12.26). 
Commissielid Thijs Lenssen (SP): ‘Complimenten dat het college heeft besloten om de chicanevariant uit te gaan voeren. Ik ben eigenlijk heel benieuwd naar de exacte uitvoering van de chicane.’
Commissielid Sjaak Jenniskens (CDA): ‘Ik ben namens de dorpsraad betrokken geweest bij het kruispunt. Naar mijn mening wordt er geen wegverspringing gemaakt.’
Wethouder Paul Driessen (Essentie): ‘Niet in de Speulhofsbaan. Maar in de Oude Peeldijk komt een kleine wegversmalling die als remmer dient. Dus niet de chicane zoals eerder bedoeld. De Speulhofsbaan wordt voorrangskruising. Er komt wel een kleine wegversmalling om dat accent erop te leggen.’
Thijs Lenssen: ‘Nu krijgen we dus te horen dat er geen chicaneoplossing komt! De chicanevariant heeft in het verleden perfect gewerkt. Nu bespeur ik toch weer dat er een tussenoplossing komt.’
Paul Driessen: ‘Een chicane is niet meer dan twee wegblokkades waarbij geslingerd moet worden. Dat is een chicane, we kennen het ook uit de Formule 1. Een chicane is een scherpe bocht of anderzijds een wegversmalling. Die wordt zowel aan de Hofwegzijde als de Nieuwe Peeldijkzijde die aangebracht. U kwalificeert de uitvoering daarvan als een flutuitvoering. Daar ga ik niet in mee.’
Inmiddels zijn we anderhalve maand verder en is de kruising herschapen in een voorrangskruising. Vol verwachting nam ik de situatie ter plekke in ogenschouw: chicaneoplossing, tussenoplossing of flutuitvoering?
Mijn genadeloze oordeel: flutuitvoering. Tenzij het iets tijdelijks is, dan ben ik eventueel bereid het als tussenoplossing te kwalificeren. Maar chicaneoplossing? Never nooit niet! Dit een chicane noemen, zou een grove belediging zijn voor dat prachtige woord.
(N.B. Evenals chicane is ook allure een woord met Franse roots. Allure was voor de gemeente aanleiding de Speulhofsbaan hier tot voorrangsweg te maken: ‘De Speulhofsbaan heeft meer allure dan de Oude Peeldijk. Dit komt met name door het faciliteren van fietsverkeer d.m.v. fietssuggestiestroken.’ Fietssuggestiestroken die een straat allure geven! Dus niet de beplanting, de breedte, de lantaarnpalen, de bebouwing, de rust, de aanwezigheid van een trottoir of desnoods de variatie in putdeksels, maar de fietssuggestiestroken. Dat lijkt me dan weer een grove belediging voor het woord allure. Hoogste tijd voor een straatallurecommissie, een straatallurekwaliteitsplan en allure-indexatie van alle Horster straten.)

Intermezzo – Renschdaelbeelden

Honderden vragen moeten het zijn, die ik inmiddels op Horst-sweet-Horst heb opgeworpen. Het gros is onbeantwoord gebleven. In de meeste gevallen geen probleem: het antwoord kan in de vraag besloten liggen of beantwoording van de vraag zou zomaar een heel stukje teniet kunnen doen. Soms ligt het anders en ben ik daadwerkelijk op zoek naar een antwoord dat me kan helpen bij het ontrafelen van een klein dan wel groot mysterie. Meestal komt dat antwoord niet, af en toe komt het wel. Die enkele keer dat het wel komt, is dat doorgaans binnen korte tijd. Soms kunnen er ook jaren overheen gaan. Zoals in dit geval.
Op 28 juni 2010 schreef ik (klik hier) over twee beelden die enkele weken eerder zonder enige toelichting ineens in de voortuin van Villa Renschdael op de splitsing Gasthuisstraat – Venloseweg in Horst waren verschenen. Bronzen sculpturen van een man
en een vrouw.
Ik stelde er allerlei vragen over, maar het bleef stil. Ook toen ik enkele weken later tot de ontdekking kwam dat ik een derde beeld in de voortuin van Villa Renschdael over het hoofd had gezien en daar hier kond van deed, volgde geen reactie.
En nu, ruim vijf jaar later, lees ik ineens op de Facebookpagina van Dion Wijnands (klik hier):
‘Je moet wel goed opletten als je langs Villa Renschdael aan de Venloseweg loopt. Anders zie je hem niet. In de tuin voor het huis zag ik het beeld staan. Was me nog nooit opgevallen. Maar nu herkénde ik het beeld zelfs. Heb ik een paar weken geleden in Berlijn gezien. In het Käthe Kollwitz Museum. En hier gewoon anoniem in de voortuin van Villa Renschdael: Hommage to Käthe Kollwitz van de Nederlandse kunstenares Lotta Blokker. Een mooi beeld als je het mij vraagt.’
Al googlend ging er daarna een hele wereld voor me open. Lotta Blokker (1980) blijkt een Amsterdamse kunstenares te zijn. Grote namen uit de kunstgeschiedenis vormen de inspiratiebronnen voor haar levensgrote figuratieve sculpturen, uitgevoerd in brons. Op haar website wordt het zo geformuleerd: ‘In de beelden van Lotta Blokker liggen de hoogtepunten uit de geschiedenis van de beeldhouwkunst besloten. Van de Venus van Milo via Donatello’s Maria Magdalena tot De Denker van Auguste Rodin. Maar zij vertaalt ook het werk van grote schilders als Vincent van Gogh, Lucian Freud en Marlene Dumas naar haar sculpturen.’ Anderhalve week geleden nog maar was het televisieprogramma Het uur van de wolf exclusief gewijd aan haar beeldengroep Wolfsuur (klik hier). Die stond ook centraal op een expositie vorig jaar in Museum De Fundatie in Zwolle. En op het moment is er inderdaad in het Berlijnse Käthe-Kollwitz-Museum een tentoonstelling van haar werk te zien (nog tot 2 november). Met, zoals Dion schrijft, het uit 2008 daterende Hommage to Käthe Kollwitz. Maar – als ik de website van het museum goed interpreteer – ook met Pas de Deux (zoals het eveneens uit 2008 daterende vrouwenbeeld bij Villa Renschdael blijkt te heten). Dat zou ook meteen de momenteel lege sokkel bij Renschdael verklaren.
Het derde ‘Horster’ beeld, ook al uit 2008, heeft als titel I am here now.
Zijn hiermee alle vragen beantwoord? Nee. Hoe zijn de beelden bijvoorbeeld in Horst terechtgekomen? In welke oplage zijn ze gemaakt? En bevindt Pas de Deux zich nu inderdaad in Berlijn? Het zal me benieuwen hoe lang de antwoorden ditmaal uitblijven.

zondag 18 oktober 2015

Intermezzo – Kronenbergse koe

Zaterdag 17 oktober 2015, 15.12 uur, tussen Meerweg en Peelstraat te Kronenberg (klik op pijltje, afspelen met geluid aan):

maandag 12 oktober 2015

Intermezzo – Treinkaartje

Wat Nel Verstegen-Maessen helaas onbesproken laat in haar vorige week verschenen boekje over de geschiedenis van station Horst-Sevenum (klik hier), is de extra trein die het station op zondag 19 december 1976 aandeed. Staat u me toe dat ik dat vlekje hier even wegwerk? Als inzittende van die trein voel ik me daar bij uitstek toe gerechtigd. Ik ben zelfs nog in het gelukkige bezit van het treinkaartje:
1976. Ik was 11. Voor het eerst in vijftien jaar speelde VVV weer eens in de ere-divisie. Om de veertien dagen puilde De Koel uit. VVV was hot. Zó hot dat op zondag 5 december een speciale supporterstrein naar Rotterdam zou rijden voor Feyenoord-VVV. Natuurlijk moest en zou ik mee. Voor de eerste keer naar De Kuip en dan nog wel voor Feyenoord-VVV! Dat kwam evenwel absoluut niet im Frage: als bij ons thuis één dag heilig was, dan wel 5 december. Mijn ouders waren onvermurwbaar, ik ontroostbaar. Maar ziedaar, voor één keer zat het mee: de wedstrijd werd afgelast en twee weken later opnieuw geprogrammeerd. Nieuwe ronde, nieuwe kansen! Wonder boven wonder bleken nog kaartjes beschikbaar en zo spoorde ik op 19 december met mijn vader, een oom en een neefje in een volle trein – drieduizend supporters volgens Dan wordt een goal geboren …,  maar dat lijkt me aan de wel erg hoge kant – naar Rotterdam. Een bijzondere ervaring. Zó bijzonder, dat ik er dezelfde dag nog een verslag van maakte:
‘De heenreis
Vanmorgen om half tien gingen we [neef] P.V. in Blerick ophalen. Hij ging samen met J., J. en Wim Moorman naar de voetbalwedstrijd Feijenoord-VVV. We gingen daarheen met de trein. Om kwart over tien waren we weer in Horst. Daar wachtten we een half uur. Daarna reden we naar het station Horst-Sevenum. Nadat we daar eventjes hadden gewacht kwam daar om elf uur de trein aan. Nadat we nog een joekskapel gehoord en gezien hadden stapten we in de overvolle trein. We kwamen o.a. langs de volgende steden: Helmond, Eindhoven, Tilburg, Breda en Dordrecht. In Eindhoven had de trein vijf minuten stilgestaan. We kwamen om kwart voor één aan in Rotterdam. Daar stapten we vlak voor de “Kuip” uit de trein. Nadat we nog even naar een goed plaatsje hadden gezocht zaten we om kwart over één op de overdekte zittribune.
De wedstrijd
Nadat we nog drie kwartier in het koude stadion hadden gezeten begon de wedstrijd om twee uur. Na 45 seconden scoorde Dick Schneider 1-0. Dit was een fikse tegenvaller voor de VVV-spelers en supporters. Na dit doelpunt riepen de Feyenoord supporters al “tien, tien …”. Iedereen dacht dat Feyenoord nu gemakkelijk de overwinning zou behalen. Het tegendeel was echter waar. De Feyenoord-aanvallers konden niet door de VVV-verdediging komen. Tot de rust bleef de stand 1-0 voor Feyenoord. Na de rust was VVV zeer goed. In de 53-ste minuut kreeg VVV een vrije schop. Albert van der Weide nam deze vrije trap. Hij schoof de bal zeer onverwachts naar de op rechts vrijstaande Marinus van Dinter. Deze trapte de bal keihard achter de verbaasd toekijkende keeper Eddy Treytel. De stand was nu dus 1-1 geworden.
Na dit doelpunt moest Feyenoord wel naar voor. De Duitse keeper van VVV – Vieten – kreeg het nu druk. Maar wederom bleek hij een betrouwbaar sluitstuk te zijn. Feyenoord bleef in de daaropvolgende 25 minuten de bal alleen maar hoog voor de goal gooien. Dit had echter geen succes. VVV daarentegen kreeg nog een paar goede kansen. De beste kans kreeg Stevan Kurcinac twee minuten voor het einde. Nadat hij Van de Korput en Vos met een mooie beweging had omspeeld kwam hij alleen voor keeper Treytel. Stevan had een grote kans, maar … hij schopte in de grond. Hierna kreeg Feyenoord nog wat kansjes maar de stand bleef 1-1. De VVV-supporters waren natuurlijk door het dolle heen. Wie had dit verwacht?’
Veel mooier zou het daarna niet meer worden.

Klein mysterie 677 – Americaans

En net als ge bedenkt ik gaj nar hoes nar bed toe
Schient zachtjes in de verte ’t verlossend licht

Ach bestel mar, bestel mar, bestel mar
Ge wet dat ik ’t neet kan loate
Nog efkes en dan begin ik
D’r wir duchtig langs te proate
Verschilt het Americaans van het Horster? Op grond van deze regels uit het nummer Bestel mar van Rowwen Hèze ben je geneigd deze vraag bevestigend te beantwoorden. Ga maar na: ‘zachtjes’ is in het Horster ‘zuutjes’ en ‘langs’ is ‘naeve’. ‘Verte’ is evenmin een Horster woord, maar het Horster equivalent van ‘verte’ heb ik zo gauw ook niet paraat (als er al een equivalent is). Desondanks zou ik op grond hiervan niet durven te concluderen dat het Americaanse en het Horster dialect wezenlijk van elkaar verschillen. Genoemde woorden passen volgens mij meer in een ontwikkeling die ik ook bij mezelf bespeur: de vernederlandsing van het dialect. Zo mag ik dan wel ‘zuutjes’ en ‘naeve’ zeggen, ‘taelder’ is bij mij ‘bord’ en ‘iëmer’ al mijn hele leven ‘emmer’.
Toch verschilt het Americaans wel degelijk van het Horster, zegt dialectoloog Ben Hermans in de dit voorjaar verschenen bundel Het dorp & de wereld. Over 30 jaar Rowwen Hèze. Hoewel zijn artikel (p. 251-254) me grotendeels boven de pet gaat, maak ik er wel uit op dat in zijn ogen het Horster een zogeheten toondialect is en het Americaans niet. In een toondialect kunnen twee woorden hetzelfde klinken, behalve in toon. Hermans noemt als voorbeeld het paar bein en bein: ‘Uitgesproken met een zogenaamde sleeptoon duidt bein enkelvoud aan; maar uigesproken met een valtoon duidt bein meervoud aan.’ In tegenstelling tot het Horster zou het Americaans volgens Hermans geen betekenisverschil tussen twee identieke woorden uitdrukken door een toonverschil. Helaas laat hij voorbeelden om deze bewering te staven achterwege. Ik vraag me ook af of die voorbeelden er zijn. Ik waag zelfs in ernstige mate te betwijfelen of er überhaupt verschillen zijn tussen het Americaans en het Horster.
Dat het Horster woorden kent die hetzelfde klinken maar verschillen in toon, staat denk ik buiten kijf. Drie voorbeelden: biën (been én benen), daag (dag én dagen) en beuk (beuk én boeken). Het toonverschil is telkens uiterst subtiel, maar een verschil is er. En die arme Americanen zouden verstoken zijn van die subtiliteit? Die zouden het verschil tussen biën (enkelvoud) en biën (meervoud), tussen daag (enkelvoud) en daag (meervoud) en tussen beuk (de boom) en beuk (boeken) enkel en alleen uit de context kunnen opmaken? Elke gelegenheid om de superioriteit van het Horster te benadrukken grijp ik met twee handen aan, maar dit is me toch wat al te kras.
Americanen, sta op en bewijs dat ook jullie het toondialect machtig zijn! En mochten jullie hier onverhoopt niet in slagen, dan ben ik graag bereid ontwikkelingshulp te komen verlenen.

Intermezzo – Lei Martens (7) / Woonhuis W. Janssen, Gebroeders Van Doornelaan

Slecht nieuws voor wie deze serie stukjes over het oeuvre van de Horster architect Lei Martens maar matig kan boeien: het einde is nog niet in zicht! Dit betekent overigens niet dat ik elk door hem ontworpen pand afzonderlijk ga bespreken. Een aantal woningen zal samen in één stukje aan de orde komen. Dat geldt dan weer niet voor het woonhuis aan de Gebroeders Van Doornelaan dat Lei Martens in 1965 ontwierp voor W. Janssen. Aan de hand hiervan valt namelijk mooi te illustreren hoezeer de Welstandscommissie de architect soms dwarsboomde (of hielp – het hangt er maar vanaf hoe je het bekijkt).
Uit de in het gemeentelijk archief bewaard gebleven stukken meen ik te mogen concluderen dat Martens in de zomer van 1963 een eerste ontwerp voor het huis indiende. De reactie daarop van de Welstandscommissie liet aan duidelijkheid weinig te wensen over: ‘De Welstandscommissie is van oordeel dat het ter beoordeling voorgelegde plan op de aangegeven plaats niet aanvaardbaar is, zulks in verband met de bebouwing aan het verder westelijk gelegen gedeelte van de Zegersstraat.’ Wat moest er dan wel komen? ‘De commissie acht ter plaatse alleen aanvaardbaar een huis met eenvoudige architectuur en met pannendak.’ Dit laatste stond althans aanvankelijk in een op 16 september 1963 gedateerde brief. In een gecorrigeerde versie heet het: ‘De commissie acht ter plaatse alleen aanvaardbaar een huis dat zich primair aansluit bij de bebouwing in het verder westelijk gedeelte van de Zegersstraat en secundair een overgang kan zijn naar de oostelijke belending.’
Martens kwam met een nieuw ontwerp. Daarop had de commissie minder kritiek: alleen de koppeling van de laagbouw aan de hoogbouw en de aansluiting van verticale plankjes op het dak in een van de gevels konden niet door de beugel. Martens was het hier blijkbaar niet mee eens, want blijkens een brief van 11 november 1963 bracht hij slechts kleine wijzigingen aan in het plan. ‘Geen wezenlijke verbetering’, aldus de commissie, die haar bezwaren nogmaals uiteenzette en bovendien wat explicieter maakte: ‘De schoorsteen is lelijk van verhouding ten opzichte van het muurvlak ernaast.’
Wat er daarna is gebeurd, is me niet helemaal duidelijk. Heeft de architect moeten inbinden? Of wist hij de Welstandscommissie te overtuigen van de juistheid van zijn visie? Bij gebrek aan verdere correspondentie en ontwerptekeningen in het dossier moet ik u het antwoord schuldig blijven. Wie er meer over weet, mag het zeggen.
Feit is dat de gemeente op 1 februari 1965 vergunning verleende voor het bouwen van het huis. Vandaag de dag staat het wat in zichzelf gekeerd te verpieteren. Evenals het naastgelegen pand Geurts (klik hier) gaat het schuil achter veel te veel bomen en planten. En ook hier hebben verbouwingen het aanzien en de transparantie danig aangetast. Geef het huis een flinke opknapbeurt en het gaat vanzelf weer shinen.

Intermezzo – Molensteen

Een van de meer troosteloze plekken in Horst is het plantsoentje op het punt waar Jacob Merlostraat, Molenstraat en Vijverlaan elkaar ontmoeten.
Waar ’m die troosteloosheid nu precies in zit? Valt nog niet mee er de vinger op te leggen. Heeft misschien iets te maken met de veelheid aan borden, palen, paaltjes en ijzerdraad die de paaltjes met elkaar verbindt. Ook ontbrekende intimiteit en met elkaar vloekende bestratingspatronen spelen mogelijk een rol. Plus dat desolate bankje dat de indruk wekt alsof het in de vijftien jaar dat deze eeuw nu oud is, nog geen bezoeker heeft mogen begroeten.
Ach, misschien hebben plantsoentjes wel per definitie iets troosteloos. Een zekere mate van troosteloosheid hier en daar valt eigenlijk ook alleen maar toe te juichen. Toch zou je uitgerekend deze plek iets minder troosteloosheid toewensen. Als er dan toch troosteloosheid moet zijn, dan maar in de Willem Alexanderstraat, Achter de Smaalbrug of op het Pastoorsveld. Maar niet hier. Niet op deze historische plek. Hier werd namelijk ruim 160 jaar geleden de allereerste stoommachine van Horst en mogelijk zelfs van heel Noord-Limburg in gebruik gesteld. Hier begon met andere woorden de Industriële Revolutie van Horst.
Het had overigens nog heel wat voeten in de aarde voordat het zo ver was. Toen molenaar Pieter Frans Beuijssen in 1848 aankondigde een stoommachine te plaatsen in zijn olie- en pelmolen, kwamen elf buurtbewoners in opstand. Ze vreesden brandgevaar en schade aan hun gewassen. Ook zouden het ‘gedruisch’ en de lichtstralen van de molen leiden tot ‘dagelijks onheil’ voor paarden en voertuigen die de molen passeerden. Beuijssen wist de bezwaren van de buurtbewoners met succes te pareren en kreeg uiteindelijk vergunning voor het installeren van de stoommachine.
‘Beuijsse Meule’ zou daarna ruim een eeuw lang een begrip blijven in Horst (klik hier). Omstreeks 1970 verkocht de familie Beuijssen haar bezittingen aan de Jacob Merlostraat aan de gemeente Horst. Kort voor de sloop, enkele jaren later, zag het er ter plekke zo uit:
Het plantsoen kwam ongeveer te liggen op de plaats van het pand met de VVD-posters. Ik veronderstel dat de drie stenen in het plantsoen fragmenten zijn van molenstenen die zich ooit in Beuijsse Meule moeten hebben bevonden.
Om terug te keren naar het begin: die grauwe molensteenfragmenten dragen ook bij aan de troosteloosheid van het plantsoen. Ik zou zeggen: conserveer die stenen, berg ze mooi op in een depot, laat een kunstenaar aan de slag gaan met het gegeven dat op deze plaats Horster geschiedenis is geschreven en je zult zien dat Horst een troosteloos plekje armer is.  

dinsdag 6 oktober 2015

Intermezzo – Café De Verbeelding (1)

Hilarische selfies, een adembenemend lied met draaiorgelbegeleiding (klik hier), de Gezond-Verstand-Burger, do’s en don’ts van het rechtopzetten van verloren wieldoppen, de Nieuwe Verlichting, Joost Zwagerman, de formule vin=va, een stoplicht dat maar niet op groen wil springen. 
Wereldleed en ander klein ongemak: het kwam op 10 september allemaal voorbij tijdens de première van Café De Verbeelding. Er werd uitbundig gelachen, ademloos geluisterd, geanimeerd nagetafeld. Er werden wenkbrauwen gefronst, tranen gelaten, tenen gekromd. Café De Verbeelding liet kortom geen van de aanwezigen onberoerd – en dat was precies de bedoeling. 
Ik kan niet ontkennen dat ik samen met drie anderen achter de schermen een rolletje speel bij Café De Verbeelding, geesteskind van Jan Duijf, uitbater van café Cambrinus. Ondanks die nauwe betrokkenheid valt het nog niet mee uit te leggen wat Café De Verbeelding nu precies is. Laten we zeggen dat het ergens het midden houdt tussen een open podium, Speakers’ Corner en – in de woorden van Jan himself – ‘een ontmoetingsplaats voor mensen die zich bekommeren om de wereld, voor friskijkers, andersdenkers en geïnteresseerden in een avond uit met inhoud’. Met als kernwoord: verbeelding (zie ook hier).
U tast nog steeds in het duister? Geen probleem, de redding is nabij. Zéér nabij zelfs: overmorgen, donderdag 8 oktober, is de tweede aflevering van Café De Verbeelding. Vanaf 20.00 uur, café Cambrinus (Venrayseweg 93 Horst), toegang gratis. Programma? Is er niet en komt er niet. Gewoon afwachten wie en wat zich aandient. Inderdaad, dat maakt elke editie van Café De Verbeelding in zekere zin tot een ongewis avontuur. Maar daarin schuilt nu juist een groot deel van de charme.
Beleef het donderdag mee en laat u verrassen. Tussendoor en na afloop is er meer dan genoeg gelegenheid voor het nuttigen van al dan niet alcoholische consumpties. En mocht het u onverhoopt niet aanstaan, dan mag u op elk gewenst moment het café verlaten. Maar ik garandeer u: zover zal het niet komen. Tot donderdag!