maandag 21 maart 2016

Intermezzo – Gelukszoekers

Zaterdagmiddag, omstreeks half vier, Witveldweg.
Ter hoogte van Interchalet word ik staande gehouden door een man van een jaar of vijftig die uit een auto met Duits kenteken stapt. Hij houdt me een beduimeld briefje voor. Spor veg 6. AN-BERKT. Spreekt hij Duits, Engels? Nee, geen woord, uitsluitend Pools. Ik spreek geen woord Pools. Na enig vruchteloos heen en weer gepraat weet de man me duidelijk te maken dat Spor veg 6 een adres is dat hij zoekt. Terwijl ik me vertwijfeld afvraag waar in Horst een Sportweg ligt, tovert de man een beeldschermpje tevoorschijn waarop een straatnaam oplicht. Songertweg. Natuurlijk! Stom dat ik daar zelf niet opgekomen ben! Hier vijftig meter vandaan! Intussen licht er nog iets anders op zijn beeldscherm op. AB Werkt. Maar wacht eens even, uitzendbureau AB Werkt zetelt helemaal niet aan de Songertweg, maar aan de Spoorweg. Vijf kilometer verderop! Ook met handen en voeten lukt het me niet hem te wijzen hoe hij daar komt. Wat nu? ‘Ik voorop fietsen en jij achter me aan rijden?’, gebaarzeg ik. ‘Waarom zou ik je fiets niet in de auto leggen?’, gebaarzegt hij.
Fiets in de kofferbak, ik op de achterbank. Naast me een andere man, voorin een vrouw. Ook al geen woord Duits of Engels, uitsluitend Pools. Wat een uitkomst dat we bijna overal rechtdoor moeten. Posz to of iets dergelijks in het Pools. Veel dieper gaat het gesprek niet, kan het niet gaan. Of toch: ze wonen in Weeze en zijn afkomstig uit de buurt van Opole. Na vijf minuten arriveren we bij AB Werkt aan de Spoorstraat in Hegelsom. Geen mens te bekennen natuurlijk. De man, hij heeft zich inmiddels voorgesteld als Kuba, gebaarzegt dat hij me wil terugbrengen naar de Witveldweg. ‘Wacht eens even’, gebaarzeg ik, ‘waarom zouden we niet naar het Poolse informatiepunt in Meterik rijden?’ We draaien de Spoorweg weer op, gaan rechtsaf de Tongerloseweg op en vervolgens alsmaar posz to naar Meterik.
Natuurlijk is ook het Pools informatiepunt dicht. Gelukkig lopen we de uitbaatster van het aanpalende Poolse winkeltje tegen het lijf. Zij vertaalt voor mij de beerput die wordt opengetrokken. Ze zijn hier op zoek naar werk. In Duitsland houden ze het niet langer vol: twaalf uur per dag zware lichamelijke arbeid, loon van 800 euro, 560 euro huur voor een kamer van drie bij drie met stapelbed en een met dertig anderen gedeelde keuken, badkamer en wc. Wie het waagt er iets van te zeggen kan onmiddellijk vertrekken. De Sloveen die op z'n werk drie vingers verloor werd in allerijl op het vliegtuig naar z’n vaderland gezet. Enzovoort. Ze laten loonstrookjes en contracten zien. Om tranen van in de ogen te krijgen allemaal. Hoe graag zou ik willen gebaarzeggen dat het hier allemaal zoveel anders, zoveel beter is. Ik doe het niet: zoveel anders, zoveel beter is het hier niet. Leg je oor maar eens goed te luisteren. Om je kapot te schamen.
‘Gelukszoekers’ schijn je mensen zoals deze drie Polen denigrerend te moeten noemen. Zullen we daar eens heel snel mee ophouden?  

maandag 14 maart 2016

Klein mysterie 692 – Hojje wà (1)

Twee weken geleden kwam I. ineens in mijn leven. I. woont sinds kort in Sevenum. I. spreekt geen dialect. I. beseft wel ten volle dat je geen volwaardig inwoner van Horst aan de Maas kunt zijn als je niet op z’n minst een béétje dialect spreekt.
I. heeft eerder in Maastricht gewoond. I. was de aldaar gangbare lokale afscheidsgroet bijgebleven: hoihoi. I. vroeg of die in deze contreien ook gebruikelijk is. Daarop heb ik I. aan het verstand gepeuterd dat wie het hier waagt hoihoi te bezigen, zonder pardon de gemeente wordt uitgeknikkerd. En dat adieë-, ajuus-, doeg-, doei- en houdoe-zeggers hetzelfde wrede lot wacht. Waarop I. zichtbaar geschrokken informeerde met welke afscheidsgroet hier dan wel goede sier viel te maken. ‘Met hojje’, vertrouwde ik I. toe. Waarop I. vroeg of we dat misschien konden oefenen. Zo gezegd zo gedaan. I. bleek een snelle leerling: binnen enkele minuten produceerde I. een hojje die niet van een autochtone hojje te onderscheiden was.
Die hojje stond alvast. Omdat I. er duidelijk plezier in had, besloot ik I. ook maar meteen in te wijden in het echte werk. Ik vertelde I. dat hojje-zeggers in Horst aan de Maas weliswaar in hoge achting staan, maar dat je er pas echt bij hoort als je op dat hojje nog een kort woordje laat volgen. Omdat I. er echt bij wil horen, moest I. natuurlijk weten wat dat korte woordje dan wel mocht zijn. ‘Wà. Hojje wà.’
Opnieuw gingen we aan de slag. En binnen de kortste keren had I. ook dat wà onder de knie. Niet zomaar een wà, nee een echte wà, met een van diep komende w en een lang aangehouden à. Een wà om trots op te zijn. En I. wás trots, en niet zo’n beetje ook.
Leergierig als I. is, wilde I. daarna weten wat dat wà eigenlijk betekent. Ik probeerde het eerst met ‘Wà betekent eigenlijk niets’, maar daar trapte I. niet in. I. was meer onder de indruk van ‘Wà is een min of meer overbodige toevoeging die dat hojje moet benadrukken. Wà als een soort van hè.’ Toch nam I. hiermee geen volledig genoegen. Want dan moest ik I. maar eens uitleggen waarom ze in Maastricht geen hoihoi wà zeiden en in Amsterdam geen tot ziens hè. Ik moest I. het antwoord schuldig blijven. Wel beloofde ik I. die vraag in de Horst-sweet-Horst-groep te gooien. Wat ik bij dezen doe. 

Intermezzo – Voetbalveldgeweld

Als we alle berichten moeten geloven – en waarom niet? – is het er gistermiddag heet aan toe gegaan op sportpark ’t Spansel in Sevenum, na afloop van de voetbalwedstrijd tussen Sparta ’18 en het Helmondse Oranje Zwart. Pas nadat de politie massaal was uitgerukt kwam er een einde aan de onlusten. Ongetwijfeld koren op de molen van de volksstammen die ervan overtuigd zijn dat vroeger alles beter was. Vroeger, toen het er nog sportief aan toe ging op de groene velden. Vroeger, toen voetballers en publiek zich nog gedroegen als schoothondjes.
Allemaal valse nostalgie! Gelul van de bovenste plank! Voetbalveldgeweld is van alle tijden (net als jongerenbaldadigheid, witteboordencriminaliteit en bejaardenterreur – maar daarover een andere keer meer). Ter illustratie twee voorbeelden uit een grijs verleden van voetbalveldgeweld waarbij voetbalclubs uit Horst aan de Maas waren betrokken.
Het eerste dateert uit 1948, 68 jaar geleden. Het tweede elftal van Wittenhorst trad op 28 november van dat jaar in Boxmeer aan tegen het tweede elftal van Olympia ’18. Wittenhorst stond volgens het Dagblad voor Noord-Limburg van 2 december op een comfortabele voorsprong toen een Boxmeerse speler schijnbaar zonder enige aanleiding een Wittenhorstspeler sloeg. ‘De scheidsrechter, die de belhamel direct naar de kleedkamer verwees, werd daarna door een andere speler van Boxmeer aangevallen. Eerst na ingrijpen der aanwezige politie kon het spel verder doorgang vinden.’ Commentaar van de krant: ‘Het wordt onderhand toch wel eens tijd dat dergelijke lieden voorgoed van de voetbalvelden worden geweerd.’ Let vooral ook op dat ‘onderhand’.
Het tweede voorbeeld dateert uit 1939, 77 jaar geleden. Op 26 maart van dat jaar speelde het eerste elftal van America thuis tegen het Venlose DSO. Na een beslissing van de scheidsrechter waar hij het niet mee eens was, ging een 22-jarige Americaan volledig door het lint. Eerst ging hij twee tegenstanders te lijf en daarna liep het, getuige de Nieuwe Venlosche Courant, pas helemaal uit de hand:
‘De ruzie liep binnen enkele oogenblikken zoo hoog dat zelfs het publiek het terrein op stoof en verdachte die het nog niet genoeg was kwam terug met een stuk weipaal onder de jas en plotseling probeerde hij zijn tegenstander die tot alles niet de minste aanleiding gegeven had met den paal op het hoofd te slaan, doch deze maakte zich uit de voeten en kreeg nog een flinke ontvelling aan den arm, terwijl inmiddels de scheidsrechter den wedstrijd had gestaakt.’
De Americaan moest voor de rechtbank verschijnen, waar de politierechter hem veroordeelde tot naar keuze een boete van 25 gulden of een gevangenisstraf van 25 dagen. Noteer ook dat de rechter er volgens de krant ‘nogmaals op wees dat er een einde moest komen aan al die mishandelingen bij de voetbalsport’. 1939, 77 jaar geleden.

Intermezzo – Franz Clemens von Fürstenberg (5)

Slotaflevering – in elk geval voorlopig – van een korte serie over Franz Clemens von Fürstenberg (1755-1827). 
De vorige drie afleveringen (klik hier, hier en hier) over het leven van de laatste bewoner van kasteel Huis ter Horst waren gebaseerd op een prachtig artikel van Horst Conrad (klik hier voor de titelgegevens). Helaas laat Conrad de Horster periode van Franz Clemens (1791-1827) bijna volledig buiten beschouwing. Ook anderen hebben nauwelijks over die Horster periode gepubliceerd. Als ik het wel heb blijft het bij wat waarschijnlijk niet al te serieus te nemen anekdotes (gememoreerd in de eerste aflevering; klik hier) én een postuum artikel van H.G. ter Voert, gepubliceerd in deel 1 van Horster historiën. Ter Voert bestudeerde een aantal processen die Franz Clemens in 1796 aanspande voor de Horster schepenbank. Hieruit rijst het beeld op van een autoritaire man, die nauwgezet toezag op de naleving van allerlei regeltjes en die door het minste of geringste geprikkeld kon raken. Over die lichtgeraaktheid zei hij zelf:
‘De een vindt belangrijk wat een ander voor een kleinigheid houdt. Voor mij is het geen kleinigheid wanneer iemand 24 uur van mijn kostbare tijd in beslag neemt, waardoor andere zaken worden opgehouden. En intussen word ik dan toch maar door jan en alleman voor een bedrieger uitgemaakt.’
Ter Voert oppert dat het gedrag van Franz Clemens mogelijk voortvloeit uit frustratie over het feit dat sommige Horstenaren preludeerden op de afschaffing van de heerlijke rechten (in 1798) en het minder nauw namen met het nakomen van hun verplichtingen. Dit zal wellicht hebben meegespeeld, maar uit het artikel van Conrad weten we inmiddels dat het optreden van Franz Clemens past in een patroon dat al minstens twintig jaar eerder tot ontwikkeling kwam.
Zoals gezegd in de eerste aflevering stond Franz Clemens in Horst te boek als zonderling – ‘de gekke graaf’ was z’n weinig vleiende bijnaam. Niet te ontkennen valt dat Franz Clemens bij tijd en wijle abnormaal gedrag vertoonde. Ook Conrad levert daarvoor karrenvrachten aan bewijs. Een vraag die Conrad jammer genoeg een beetje uit de weg gaat – en die mij intrigeert – is of Franz Clemens gewoon zo gek was als een deur óf dat hij door zijn tijdgenoten, met inbegrip van zijn naaste familie, werd uitgekotst vanwege zijn weinig gangbare ideeën en een levenswijze die afweek van de norm. Conrad tendeert naar het eerste. Ongetwijfeld op goede gronden. Toch zou ik het toejuichen als iemand het leven van Franz Clemens eens bestudeerde met in het achterhoofd de vraag of Franz Clemens in bepaalde opzichten z’n tijd niet ver vooruit was.

maandag 7 maart 2016

Intermezzo – Hekwerkrotonde

Qua tot de verbeelding sprekende rotondes heeft Horst aan de Maas een naam hoog te houden. Denk bijvoorbeeld aan de houtenbenzinepomprotonde (klik hier) en de oranjedobberrotonde (klik hier).
Hoewel de jongste rotondologische aanwinst niet in de schaduw kan staan van genoemde twee voorbeelden, is ze wel degelijk een korte vermelding waard. Het betreft de rotonde op de kruising Midden Peelweg – Peelstraat – Patersstraat in Evertsoord. Een al enkele jaren bestaande rotonde, die evenwel pas recent is aangekleed. En wel door ABC Hekwerk, hoveniersbedrijf De Middelpas en mengvoederbedrijf Vitelia.
Het is natuurlijk best een waagstuk dat de provincie Limburg, de wegbeheerder, hier is aangegaan: drie zulke uiteenlopende bedrijven samen verantwoordelijk maken voor de aankleding van één rotonde. Maar het resultaat is werkelijk verbluffend.
Hier, te midden van dit uitgestrekte Peelse niets, wordt duidelijk wat samenwerking vermag. Deze rotonde is het levende bewijs dat het geheel soms meer kan zijn dan de som der delen. Ontstaan is een symbiotisch ensemble dat zijn rotondologische weerga niet kent. De geslaagde integratie van vakmanschap, vernuft en esthetisch gevoel doet deze rotonde mijlenver boven zichzelf uitstijgen.
Merk bijvoorbeeld op met hoeveel raffinement aan de westzijde van de rotonde een uitgekiende vlakverdeling is geschapen, waarbij witte kiezel, roodbruine klinkers en diepgroen kunstgras een spannende verbinding met elkaar aangaan, met het grijze hekwerk met ABC-hekwerkbordje als onnadrukkelijk trait d’union tussen enerzijds kiezel en klinkers en anderzijds kunstgras.
Aan de oostzijde heeft dit fraaie tafereeltje een passende pendant gekregen. Ook noord- en zuidzijde van de rotonde zoeken op al even speelse wijze de dialoog met elkaar. Hekwerk vormt hier een luchtig terzijde van een statige groene kunstgrasloper die vrije toegang verschaft tot een vierkant plateau dat is bekleed met helderwitte kiezel en drie ingenieus ten opzichte van elkaar gepositioneerde bomen.       
Zoveel mag duidelijk zijn: hier is een nieuw fonkelend pareltje geregen aan de toch al zo prachtige krans van rotondes in Horst aan de Maas. Chapeau!

Intermezzo – Franz Clemens von Fürstenberg (4)

Nieuwe aflevering in de kleine serie over Franz Clemens von Fürstenberg, de laatste bewoner van kasteel Huis ter Horst. Het zij nog maar eens herhaald: bron is een prachtig artikel van Horst Conrad (klik hier voor de titelgegevens).
We waren gebleven in 1788. Sophie von Ascheberg, de echtgenote van Franz Clemens, heeft een dochter gebaard. Die wordt op gezag van Franz Clemens na drie weken ondergebracht bij een boerin, twintig kilometer verderop, waar Charlotte onder eenvoudige omstandigheden dient op te groeien. Franz Clemens blijft ondertussen lichamelijk geweld tegen zijn echtgenote gebruiken. Sophie is dat in 1791 – het jaar waarin Franz Clemens naar Huis ter Horst verhuist – zo beu dat ze Franz Clemens na zeven jaar huwelijk verlaat. Een in die tijd uiterst ongebruikelijke stap, die indruist tegen het katholieke huwelijksrecht. Franz Clemens eist meerdere keren dat Sophie bij hem terugkeert. Zij is daartoe bereid mits hij belooft zijn eigenzinnige levenswijze op te geven. Franz Clemens weigert categorisch: hij laat zich niet door zijn eigen vrouw de les lezen – als er iemand voorwaarden dient te stellen, dan hij.

Onder druk van de familie van Franz Clemens komt het in 1798 tot een nieuwe verzoeningspoging. Sophie wordt nogmaals aan het verstand gebracht dat ze zondigt tegen het katholieke huwelijksrecht. Als ze de onderhandelingen afbreekt, geeft bisschop Franz Egon von Fürstenberg, een oom van Franz Clemens,
haar te verstaan dat ze dan ook niet langer op verdere ondersteuning van de familie hoeft te rekenen. Verbitterd schrijft Sophie: ‘Der Gedanke an Noth sollte mich also näher zu einer Aussõhnung stimmen? Elend macht nur niedrige Seelen kriechen.’ Ze besluit definitief met haar man te breken en keert terug naar Münster. Daar ondervindt ze opmerkelijk veel steun voor haar handelwijze. Zelfs bij de familie Von Fürstenberg heeft Sophie het niet helemaal verkorven. Een jongere broer van Franz Clemens stopt haar regelmatig wat toe en bisschop Franz Egon von Fürstenberg, die haar eerder zo onder druk heeft gezet, bepaalt bij testament dat Sophie en haar dochter een jaarlijkse toelage van tweeduizend daalder krijgen. Franz Clemens ontvangt niets: zijn keuze voor een filosofische levenswijze betekent volgens zijn oom tevens een keuze voor een leven zonder behoeften.
In 1802 raakt Franz Clemens ook nog eens zijn dochter kwijt: waarschijnlijk op initiatief van de familie Von Fürstenberg komt Charlotte definitief onder de hoede van haar moeder, iets waartegen Franz Clemens zich altijd heftig had verzet.

Volgende keer: meer over de gedragingen van Franz Clemens in Horst.

Intermezzo – Horstensia (5) / St. Lambertusschool

Object: tegel
Afmetingen: 15 x 15 x 0,5 cm.
Gewicht: 233 gram
Materiaal: aardewerk
Producent: ?
Vervaardigd in: Tsjechoslowakije
Datering: 1965 (?)
‘St. Lambertusschool.’ Is die naam ooit in zwang geweest? Was en bleef het niet altijd ‘jongensschool’ dan wel ‘jóngesschoël’? Hoor je zelfs nu nog wel eens. Terwijl de school toch al sinds 1968 geen exclusief jongensdomein meer is en sindsdien Weisterbeekschool heet.
Intrigerende vormgeving. ‘Een beetje impressionistisch, graag, maar ook weer niet té. Klooi maar wat aan met uitlijning en perspectief. Oh ja, en zie maar of je die onderste punt van de ruit afwerkt of dat je daar het mes in het varken laat steken.’
De vlag hangt uit. Vier meeuwen vliegen over de aanbouw. Of zijn het straaljagers?
Maar dan de achterkant. Maakt alles goed wat met de voorkant mis is. Ondanks die rare zwarte stippellijn. Licht geribd, vervaagde opschriften, cijfercombinaties die kunnen doorgaan voor codenamen van geheim agenten, gaatje voor de spijker, verbleekt beeldmerk. Zo, en niet anders, hóórt de achterkant van een St. Lambertusschooltegel zijn.
‘Made in Czechoslovakia.’ In zo’n piepende en knorrende vooroorlogse fabriek in Brno? České Budějovice? Košice? Vervaardigd door een het regime onwelgevallige intellectueel die voor straf z’n dagen moest slijten met productiewerk in de tegelfabriek? Of werden zulke praktijken pas na de Praagse Lente usance?
A-65. 6-88. XI-65. Ondoorgrondelijk inderdaad. Of toch niet helemaal? Is ‘65’ wellicht het jaar van vervaardiging? En ‘XI’ de maand van vervaardiging? De twee aangebouwde klaslokalen werden op 4 januari 1966 in gebruik genomen. Markeert de tegel soms de feestelijke ingebruikname? Hangt daarom de vlag uit? Komen daarom vier straaljagers overvliegen?

maandag 29 februari 2016

Top 5 – Ergernissen over toekomstvisie op Horster centrum (2)

De top 5 van vorige week over mijn ergernissen over de toekomstvisie op het Horster centrum (klik hier) riep nogal wat reacties op. Instemmende en afkeurende. Zo liet het Centrummanagement Horst Centrum weten er niet bepaald gelukkig mee te zijn. Wat niet vreemd is – het zou juist vreemd zijn als het Centrummanagement er wél gelukkig mee was geweest. Maar met een ongelukkig Centrummanagement schieten we ook niets op. Dus kwam het tot een gesprek, afgelopen vrijdag, in het hol van de leeuw. Een driekoppige delegatie van het Centrummanagement tegenover de gewraakte blogger. En toch werd het een, zoals dat heet, goed gesprek. Uiteindelijk blijken we het over een hele hoop dingen met elkaar eens te zijn, andere dingen blijken net iets anders te liggen dan op het eerste gezicht misschien lijkt en weer andere dingen zijn een kwestie van smaak. En over smaak …
‘Iets genuanceerder zou fijn zijn’, was de kern van de boodschap. Waarom had ik niet wat meer benadrukt dat ik het rapport op tal van wezenlijke punten onderschrijf? Waarom had ik het hele stukje nou juist opgehangen aan die vijf kleinigheden waaraan ik me had geërgerd? Waarom niet wat meer positiefkritisch? Wat ik ook goed moest begrijpen: dit zijn slechts plannen, die de komende tijd worden getoetst op hun haalbaarheid. En anders dan ik suggereerde heeft het Centrummanagement niet de alleenheerschappij: de gemeente heeft nog altijd de grootste vinger in de pap. Waarvan akte.  
Waarna we de top 5 van mijn ergernissen over de toekomstvisie van het Centrummanagement op het Horster centrum afliepen:

5. Bewegwijzering
Toekomstvisie: er komen bewegwijzeringsbordjes in het Horster centrum.
Ik: ‘Grootheidswaanzin.’
Centrummanagement: ‘Je moet dat niet te groot zien. Misschien wordt het wel digitale bewegwijzering in plaats van fysieke.’
Conclusie: ik moet het gewoon een kans geven, dan kom ik later wel met een oordeel.  

4. Reclameborden
Visie: rondslingerend afval, weinig groen, geparkeerde fietsen, minimale aankleding en belichting doen afbreuk aan het aanzien van het Horster centrum.
Ik: ‘Dat woud van op straat geparkeerde reclameborden doet pas afbreuk aan het aanzien van het Horster centrum.’
Centrummanagement: ‘Ook wij zijn geen grote liefhebbers van die reclameborden. Dit is in het verleden al zo vaak aan de orde geweest dat het nu niet is vermeld.’
Conclusie: hoogste tijd voor de gemeente om op dit punt actie te ondernemen.

3. Atrium
Toekomstvisie: atrium en kerk moeten meer deel uit gaan maken van de gemeenschap en een open karakter krijgen.
Ik: ‘Behalve commerciële belangen zijn er ook nog andere belangen. En heeft de kerk er zelf ook nog iets in te zeggen?’
Centrummanagement: ‘Je interpreteert dat “open karakter” veel te negatief. Het atrium wordt heus geen kermis. Wat er gebeurt moet passen bij het karakter van het atrium. Juist door er af en toe iets te organiseren krijgen kerk en atrium, die uniek zijn, meer aandacht. Dit gebeurt nu veel te weinig. En ja, de kerk heeft er iets in te zeggen. De deken juicht een grotere openheid juist toe.’
Conclusie: met die uitleg erbij lijkt het wat minder verontrustend. Dat de kerk blijkbaar instemt met de plannen, valt nergens te lezen in het rapport en kon ik dus niet weten.

2. Muziek
Toekomstvisie: maak het Horster centrum het hele jaar door gezellig met achtergrondmuziek uit luidsprekers.
Ik: ‘Geen dwingend opgelegde gezellige achtergrondmuziek in de openbare ruimte. Als er al muziek zou moeten komen, dan live muziek.’
Centrummanagement: ‘Uit onderzoek blijkt dat bezoekers juist gehecht zijn aan die achtergrondmuziek. En je moest eens weten wat we al allemaal hebben ondernomen om ervoor te zorgen dat er meer live muziek in het centrum te horen is. Maar bijna niemand wil of kan. Toch blijven we ons daarvoor inzetten.’
Conclusie: over de wenselijkheid van achtergrondmuziek in de openbare ruimte blijven we van mening verschillen. Over de wenselijkheid van live muziek zijn we het helemaal met elkaar eens.

1. Sint-Lambertusplein
Toekomstvisie: het Sint-Lambertusplein wordt vanaf 1 april levendiger en groener gemaakt.
Ik: ‘De kruiwagens, shovels en stratenmakers zijn amper weg en nu wordt het plein alweer aangepakt. Ongelooflijk, ongehoord. Wat is het Centrummanagement dan wel dat het zulke beslissingen mag nemen?’
Centrummanagement: ‘De aankleding van het Sint-Lambertusplein is onderdeel van het oorspronkelijke plan. Alleen was voor de uitvoering aanvankelijk geen geld. Dat is er nu wel. Het gaat trouwens om niet veel meer dan wat banken en plantenbakken. We krijgen veel klachten dat het plein zo kaal is.’
Conclusie: dat het bij de aankleding van het plein blijkbaar om de afronding van het project gaat, valt nergens te lezen in het rapport en kon ik dus niet weten. Wat onverlet laat dat ik een groot voorstander ben van een zo kaal mogelijk plein. Maar dat is dan weer een kwestie van smaak.

Intermezzo – Franz Clemens von Fürstenberg (3)

Verder met Franz Clemens von Fürstenberg, de laatste bewoner van kasteel Huis ter Horst over wie Horst Conrad een geweldig artikel schreef (klik hier). Het is niet mijn gewoonte hier artikelen uitvoerig te parafraseren, maar in dit speciale geval wil ik een uitzondering maken. Omdat het artikel niet is gedigitaliseerd, omdat het niet zomaar even kan worden geleend in de bibliotheek, omdat het niet in het Nederlands is geschreven én, dat vooral, omdat het zo’n prachtig inzicht biedt in het getormenteerde leven van Franz Clemens en verklaart waarom hij in Horst werd beschimpt als ‘de gekke graaf’.
We waren gebleven in 1783. Franz Clemens is dan 28 en van zijn leven is nog niet veel terechtgekomen: conflicten met zijn uiterst dominante vader, ongeschikt bevonden voor de Pruisische staatsdienst en hoewel oudste zoon niet tot hoofderfgenaam gemaakt door zijn vader. Iemand ook met dwarse opvattingen: hij verheerlijkt het eenvoudige leven, de boerenstand en armoede en heeft de ambitie verstand en hartstocht in één systeem te verenigen. Inspiratie vindt hij in de theologie van Franciscus van Sales (1567-1622) en de filosofie van de antieke Stoa en die van Jean-Jacques Rousseau (1712-1778). 
Op aandringen van zijn broers wordt in 1783 een zoektocht ondernomen naar een geschikte huwelijkspartner voor Franz Clemens. Die wordt gevonden in de 17-jarige Sophie von Ascheberg (1767-1840), telg uit een oud Westfaals adellijk geslacht. In maart 1784 wordt het huwelijk voltrokken. Franz Clemens laat zijn schoonmoeder meteen maar weten dat hij het huwelijk ziet als een weg die niet altijd over rozen gaat. Als om die overtuiging kracht bij te zetten verbiedt hij Sophie onmiddellijk de omgang met haar vroegere vriendinnen en staat hij haar niet toe een eigen correspondentie te voeren. Om zijn ideaal van eenvoudig leven te verwezenlijken betrekt Franz Clemens met zijn echtgenote een vervallen bijgebouw van Haus Dieck (35 kilometer ten oosten van Münster; klik hier voor bron foto).
Sophie moet er onder meer metselwerkzaamheden verrichten, de stal uitmesten en houthakken. Zijn personeel verbiedt hij naar de kerk te gaan en ook sluit hij het bij tijd en wijle op. In 1785 pacht Franz Clemens het veertig kilometer ten oosten van Dortmund gelegen Haus Füchten (klik hier voor bron foto).
Aan zijn gedrag verandert dit niets. Zo laat hij uit angst voor tocht de vensters van het huis dichtmetselen. En hij ontzegt Sophie medische hulp omdat hij op de natuur vertrouwt en ziekte als een straf van god beschouwt. Ook schrikt hij niet terug voor lichamelijk geweld ten opzichte van zijn echtgenote.

Ondanks alles brengt Sophie op 20 december 1788 een dochter ter wereld, Charlotte. Al na drie weken wordt Charlotte gescheiden van haar ouders: Franz Clemens vertrouwt haar toe aan de zorgen van een boerin, woonachtig in de omgeving van het twintig kilometer verderop gelegen Soest. De boerin zou het meisje natuurlijker kunnen opvoeden, al erkent Franz Clemens ook dat hij op deze wijze zijn bittern Vattern wil laten zien dat hij eindelijk is opgewassen tegen het leven. Of dat daadwerkelijk zo is? Daarover een andere keer meer.

Top 5 – Patronaatstegelwanden

‘Wie herkent deze “handtekeningen” van graffitispuiters?’, vroeg de Horster politie donderdag (klik hier).
‘Wat leuk’, dacht ik meteen, ‘ook de politie krijgt nu eindelijk oog voor de kwaliteiten van de Horster graffitisten.’ En: ‘De politie heeft natuurlijk ergens een verborgen muurtje ontdekt dat wakker gespoten moet worden door graffitisten en acht Nakoe en Boer daar de meest aangewezen personen voor.’ Persoonlijk zou ik misschien een andere keuze hebben gemaakt, maar dat doet er verder niet zo veel toe: waar het om gaat is die erkenning door de politie. Helaas heb ik geen adres of telefoonnummer van Nakoe en Boer, anders zou ik de dienders dat beslist hebben gegeven – ik weet zeker dat Nakoe en Boer me dankbaar zouden zijn.
Wat ik wel een beetje jammer vond, was dat de politie geen betere foto’s van de handtekeningen van Nakoe en Boer verspreidde. De voegen en verschillende kleuren van zo’n tegelwand leiden namelijk af en zorgen voor een wat onrustig beeld, terwijl hun werk het best tot z’n recht komt op een egale achtergrond.
Beslist iets om voor een volgende keer rekening mee te houden. Toch hadden de politiefoto’s wat mij betreft ook een belangrijk positief effect: ze dwongen me om na meer dan dertig jaar eindelijk eens een bewuste blik te werpen op de tegelwanden van het Patronaat. Want dat die politiefoto’s daar zijn genomen, zal voor elke rechtgeaarde Horstenaar op slag duidelijk zijn geweest.
Heb ik veel gemist de afgelopen dertig jaar? Dat zou ik niet meteen willen zeggen, het is niet zo dat die tegelwanden vanaf nu een heel warm plekje in mijn hart hebben. Van de andere kant: zo heel rijk aan openbare tegelwanden is Horst (aan de Maas) nu ook weer niet. En ik zou de Patronaatstegelwanden ook niet direct ‘lelijk’ willen noemen. Wat in het verband van het Patronaat best opmerkelijk genoemd mag worden, omdat nagenoeg alles aan dat complex lelijk is.
Waar ik nog wel benieuwd naar ben: valt aan die tegelwanden de naam van een ontwerper te koppelen? En zo ja, om wie gaat het dan? Reacties zijn zoals altijd welkom! Voor nu volsta ik met de top 5 van Patronaatstegelwanden:

5.   

4.

3.

2.

1.

zondag 28 februari 2016

Intermezzo – Horster kookwedstrijd

Stel dat u mij een week geleden zou hebben gevraagd ‘Welke kans is groter: dat je wordt gevraagd als jurylid voor de Nobelprijs voor de literatuur of dat je wordt gevraagd als jurylid voor de Horster kookwedstrijd?’ Ik zou dan waarschijnlijk hebben geantwoord: ‘Ik acht het uitgesloten dat ik ooit voor een van beide jury’s zal worden gevraagd, maar die Nobelprijsjury lijkt me dan nog net iets minder onwaarschijnlijk dan de Horster kookjury. Ik kan niet koken, ik heb geen verstand van koken, ik heb geen affiniteit met koken, ik heb geen belangstelling voor koken.’
Woensdag werd ik gevraagd voor de jury van de Horster kookwedstrijd.
‘Maar ik kan niet koken, ik heb geen verstand van koken, ik heb geen affiniteit met koken, ik heb geen belangstelling voor koken.’
‘Eet je wel?’
‘Ja.’
‘Dan ben je ervaringsdeskundige en dat maakt je uitermate geschikt voor de jury.’
‘Is dat zo?’
‘Ja, dat is zo!’
Het lukte me niet weerstand te bieden aan die redenering. En dus meldde ik me vanmiddag in het Huis van de Streek als ervaringsdeskundig jurylid van de Horster kookwedstrijd. Gelukkig had ik de organisatie zover gekregen ook mijn Poolse Kumpel Gosia in de jury op te nemen. Gosia kan namelijk wél koken, heeft wél verstand van koken, heeft wél affiniteit met koken en heeft wél belangstelling voor koken. Kon ik me een beetje achter haar verschuilen (en natuurlijk ook achter Isabel, Joep en Tiny). 

En zo werd het toch een heel genoeglijke middag. Een heerlijke middag ook, dankzij de preisoep van Gré Geurts, de kastanjesoep met champignons van Marieke van Bussel en de portobelloburger met quinoa van Piet Peters. Lastig was dan wel weer om tussen die drie een keuze te moeten maken: vergelijk een portobelloburger maar eens met kastanjesoep en wat als die preisoep perfect is bereid maar je een afkeer hebt van prei? Uiteindelijk gaf het Horster aspect – aan het gerecht diende een ‘echt Horster smaakje’ te zitten – de doorslag voor de jury. Die proefde dat ‘echt Horster smaakje’ het meest in de preisoep met dille en Limburgse mosterd van Gré Geurts. Benieuwd hoe die smaakt? Haar preisoep staat binnenkort een maand lang op de menukaart van een aantal Horster restaurants!

En ik houd me vanaf nu aanbevolen voor het jureren van kookwedstrijden all over the world.