Intermezzo – Boompieper

‘Hij zegt weer boompieper’, zegt de vrouw tegen haar man en hun hondje, terwijl ze op het pad aan de rand van een door bossen omgeven Americaanse akker op haar smartphone kijkt. Ze zegt niet ‘wéér’ en ze zegt ook niet ‘verdomme’. Toch lijkt een zweem van teleurstelling door te klinken in haar stem. Waarop had ze dan gehoopt? Of misschien wel gerekend? De ortolaan? De kuifleeuwerik? De nachtegaal?

Alsof er iets mis is met de boompieper. Ja, z’n naam deugt niet, piepers staan niet hoog aangeschreven, misschien een trede hoger dan de mauwers en de mekkeraars, maar dan heb je het wel zo’n beetje gehad. Terwijl het ‘m ook maar gewoon is aangedaan, de boompieper, die naam. Geen misverstand: hij piept. Soms. Verder zingt-ie vooral. Melodieus en krachtig. Krachtiger dan je zou verwachten bij een vogeltje dat niet groter is dan een kleine hand. Vandaar dat Hij ‘m beter hoort dan de wat bescheidener zangers.

Hij is trouwens pas sinds een week of drie weer back in town: de boompieper brengt de winter door in Afrika. Als het nieuwe schooljaar is begonnen, vliegt-ie weer terug. Ergens ten zuiden van de Sahara strijkt-ie neer: Mali, Soedan, Ethiopië, die kanten, maar ook zuidelijker, zelfs tot in het noorden van Zuid-Afrika, ruim tienduizend kilometer verderop. Niet uitgesloten dat we ‘m daar ooit om gaan benijden, je weet maar nooit met die stijgende kerosineprijzen. Hij wel, wij niet meer.

Intermezzo – Opheffing blokkade Straat van Zoeaaf

America, 9 april – Een resultaat van de onderhandelingen dat tot dusverre enigszins onderbelicht is gebleven, is dat de Americanen ermee akkoord zijn gegaan de blokkade van de Straat van Zoeaaf de komende twee weken op te heffen. De Straat van Zoeaaf, die de Schikse Laagten doorsnijdt, verbindt de Golf van Smulders met de Kannegietse Bocht en is een belangrijke doorvoerroute voor de internationale scheepvaart.

De eerste schepen die meer dan een maand voor anker lagen in de Golf van Smulders hebben inmiddels koers gezet richting Kannegietse Bocht. Premier Jetten heeft verklaard dat Nederland bereid is de scheepvaart in de Straat van Zoeaaf te beveiligen. Jetten zei anti-piraterijmissies met Nederlandse deelname te overwegen: ‘De stremming van de scheepvaart raakt de hele wereld. De vrije doorvaart van de Straat van Zoeaaf is van groot belang, ook voor het internationaal recht.’

Intermezzo – Molenpark (2)

Nu de verhuizing van de Weisterbeekschool naar De Afhang aanstaande is, dringt zich steeds meer de vraag op wat er gaat gebeuren met het grote gebied dat daardoor vrijkomt. Twee weken geleden was er een bijeenkomst voor buurtbewoners en andere belanghebbenden. Aan de orde waren denkrichtingen die ontwerpbureau Falsework heeft ontwikkeld.  

Vreemd genoeg was ik niet uitgenodigd. Is dan niet elke inwoner van Horst een belanghebbende? Zou dit niet juist een onderwerp moeten zijn waar het hele dorp iets van mag vinden? Het gaat hier namelijk om een plek in het centrum die het gezicht van Horst voor de komende honderd jaar mede bepaalt. Geef Horst daarom de kans zich expliciet uit te spreken over de toekomst van deze plek.

Onwetend van de denkrichtingen van Falsework heb ik eerder (klik hier) opgeroepen om de herinrichting van dit gebied tot onderwerp te maken van het eerste burgerberaad in de gemeente Horst aan de Maas. Kan geen kwaad deze denkrichting juist op dit moment nog eens te herhalen. De introductie van een burgerberaad staat immers op de agenda van de komende coalitiebesprekingen.

Het is allerminst zeker dat zo’n burgerberaad er daadwerkelijk van komt. Daarom maar eens mijn andere, eveneens eerder geventileerde denkrichting toelichten: herstel de situatie van vóór 1850 en maak van deze locatie een dorpspark. Van oudsher is dit een nagenoeg onbebouwd gebied en het totaal versteende centrum van Horst heeft grote behoefte aan licht, lucht en groen. Deze situatieschets uit 1848 maakt prachtig duidelijk hoeveel open ruimte hier tot 1850 was:

Opmerkelijk hoe weinig er in de afgelopen tweehonderd jaar is veranderd aan de ruimtelijke structuur. De huidige Jacob Merlostraat, Molenstraat, Schoolstraat en Herstraat hebben nog steeds ongeveer dezelfde loop. Daar tussenin ligt het grote terrein dat nu onderwerp van gesprek is. De cijfers 1 tot en met 5 geven verdere duiding:

• 1, op de hoek van de huidige Jacob Merlostraat en Molenstraat, was eigendom van de familie Beuijssen, die hier in 1850 een molen bouwde met de eerste stoommachine van Noord-Limburg;
• 2 (moeilijk leesbaar), schuin tegenover wat ook toen al ’t Groenewoud heette, is het destijds enige bebouwde perceel: hier stond de woning van klokkenmaker Frans Trommar;
• 3 en 5 zijn bleekvelden: weitjes waarop wasgoed en linnen werden gelegd om in het zonlicht te drogen en spierwit te worden, te ‘bleken’. 5 ligt ongeveer op de plek van de in 1921 gebouwde jongensschool (nu appartementen);
• 4, ongeveer op de plek van de huidige speelplaats van de Weisterbeekschool, is een poel.

Mijn denkrichting is simpelweg: herstel zoveel mogelijk van de situatie van 1848. Sloop van de huidige bebouwing aan Herstraat en Schoolstraat en van de voormalige jongensschool zal vrees ik een brug te ver zijn. Maar breng die poel met de flankerende weitjes terug, maak van de rest van het terrein een park en markeer daarin de plekken met historische betekenis (school, molen, eerste stoommachine, klokkenmaker, Boerenleenbank) met kunstwerken die refereren aan die betekenis.

Waag het trouwens niet deze denkrichting out of the box te noemen: veel preciezer dan hierboven geschetst kun je niet binnen de lijntjes kleuren.

Intermezzo – Moluks woonoord Tienray (4)

Verveling lag op de loer voor veel bewoners van het Moluks woonoord in Tienray. Muziek – maken en beluisteren – was een van de mogelijkheden om die verveling te bestrijden. Uit het Dagblad voor Noord-Limburg van 3 december 1952:

‘De bewoners van het Ambonezenkamp te Tienray hebben niet veel te doen. Het noodzakelijke levensonderhoud vinden ze daar, maar het zakgeld is niet hoog en bovendien zet hun aangeboren activiteit de Ambonezen aan om zich nuttig te maken. Van nature muzikaal en vrolijk van aard grijpt de Ambonees al gauw naar ’n muziekinstrument.’

Al kort na aankomst in Tienray richtten enkele bewoners van het woonoord - onder wie de in de tweede aflevering van deze serie al ter sprake gekomen Frits Tumansery - een orkestje op dat vooral Hawaïaanse muziek speelde. Het kwam onder meer onder de benamingen Tienrayse Boys, Mena Moeria, Molana Boys, Molana Singers en Rame Dendang bekend te staan. Een van de eerste optredens vond plaats op de jaarlijkse concert- en toneelavond van de Tienrayse fanfare. Baron De Weichs de Wenne, burgemeester van Meerlo-Wanssum, sprak zijn contacten aan om optredens voor het orkestje te arrangeren. Brandweercommandant en gemeenteopzichter Bertus Poels regelde daarna het vervoer.

Bijzonder veel indruk maakte Rame Dendang op 4 december 1952 tijdens de Horster Anjeravond. De bomvolle zaal schudde volgens het Dagblad voor Noord-Limburg op zijn grondvesten toen bekend werd dat Rame Dendang (‘vrolijke dans’) onder leiding van de heer Luhukay de meeste stemmen had vergaard om Horst en omgeving te vertegenwoordigen op een gala-avond in Maastricht.

‘Het zal deze Limburgse Ambonezen goed doen, dat juist zij zijn gekozen om dit deel van Noord-Limburg in de provinciale hoofdstad te vertegenwoordigen. Zij hebben het in artistiek opzicht volop verdiend, maar in deze ovationeel begroete stemmingsuitslag is ook begrepen een erkenning door ons volk van hun trouw voor vaderland en vorstin. Noord-Limburg is trots op deze mensen.’

In Maastricht behaalde Rame Dendang vervolgens twee weken later een eervolle negende plaats en weer twee weken later in Valkenburg met een identiek deelnemersveld zelfs een tweede plaats.

De Molukkers in Tienray hadden ook muzikale contacten met Molukkers die verbleven in woonoorden in Blerick, Gennep, Venray en Well. Daaraan kwam in 1954 een einde toen de groep Molukkers die in april 1952 in Tienray was gekomen, diende te verhuizen. Aanleiding hiervoor waren conflicten in woonoord Vught tussen aanhangers van twee Molukse politieke partijen, BPRMS en CRAMS. De aanhangers van CRAMS verhuisden naar Tienray. De bewoners van het woonoord in Tienray, aanhangers van BPRMS, namen hun plaats in Vught in.

N.B. 1 Met dank aan Sjeng Ewalds voor het verschaffen van aanvullende informatie voor dit stukje.
N.B. 2 Dit is de vierde aflevering in een serie van vijf over het Moluks woonoord in Tienray. Klik hier, hier en hier voor de eerste drie afleveringen.

Oliecrisis (2) | Horster tankstationhistorie

Je kunt het je dezer dagen nauwelijks nog voorstellen, maar ooit gold de American way of living als het hoogst bereikbare. In september 1954 werd die American dream in Horst althans voor een deel werkelijkheid, toen bijna tegelijkertijd ineens twee futuristische tankstations werden geopend. Horst trad een nieuw tijdperk binnen, living in the fast lane kwam ineens binnen handbereik. ‘Service op zijn Amerikaans in een Amerikaanse sfeer’, schreef het Dagblad voor Noord-Limburg.

Vanaf zaterdag 11 september 1954 konden automobilisten terecht bij het Caltex-tankstation van Luc Kok aan de Venloseweg. Dit was volgens de krant uitgerust met ‘keurige toiletten en een gezellige wachtkamer’. Het zou dag en nacht open zijn. Met een reden, aldus de krant:

‘Horst ligt aan de route, die de groententransporten tussen het Westland en Duitsland zowel overdag als ’s nachts plegen te nemen. Het ligt derhalve voor de hand, dat er behoefte is aan servicestations voor de moderne koopvaarders van de weg, die hun gigantische trailers door de Horster straten loodsen en die liever onderweg even pauseren om bij te tanken en hun wagen even te laten nazien dan bij de toch al drukke grensovergangen hiermee extra tijd te verliezen.’

Ruim een week eerder, op donderdag 2 september, was aan de Venrayseweg ook al het vrijwel identieke Caltex-tankstation van Piet Janssen in gebruik genomen. De officiële opening hiervan volgde op 18 september. Ook dit tankstation was van alle gemakken voorzien. Het Dagblad voor Noord-Limburg:

‘De belangstelling van het deskundig personeel gaat bij dit service-station niet alleen uit naar de auto’s, maar niet minder naar degenen die deze auto bevolken. Zodra deze de oprijbaan naar de benzinepompen onder de wielen hebben, worden ze als gasten beschouwd. Er is voor hen een gerieflijke wachtkamer ingericht, en toiletten staan ter beschikking.’

Beide Horster tankstations staan niet op zichzelf: in juli 1954 was aan de Keulse Barrière in Venlo een Caltex-tankstation geopend dat veel overeenkomsten vertoont met die in Horst, zij het dat de luifel van dat Venlose station aanzienlijk groter was. Net als beide Horster tankstations was het gebouwd door het Horster aannemersbedrijf Poels en namen de Horster bedrijven Cortenbach, Keijsers en Van Well respectievelijk het stukadoorwerk, het timmerwerk en het schilderwerk voor hun rekening.

Alle drie deze tankstations kenmerken zich door een strakke belijning, smetteloos wit geschilderde muren, een eveneens witte luifel en een nagenoeg geheel in glas uitgevoerde voorgevel van de kiosk. Decoratieve elementen ontbreken, functionaliteit staat voorop. Het Dagblad voor Noord-Limburg noemde dit de ‘Californische stijl’. Je zou ook kunnen zeggen dat deze drie Noord-Limburgse tankstations veel stijlovereenkomsten hebben met het zogeheten Nieuwe Bouwen. Een exponent daarvan was de Sittardse architect Ben Schinkel (1909-1970). Hij ontwierp tal van tankstations in Limburg en het kan bijna niet anders of het Venlose en beide Horster tankstations zijn eveneens van zijn hand. Schinkel heeft ook het Caltex-tankstation in Withuis op zijn naam staan:

Dit is behouden gebleven en wordt momenteel gerenoveerd. Met beide Horster tankstations liep het aanzienlijk slechter af: dat aan de Venloseweg werd begin jaren zeventig het slachtoffer van de aanleg van een rondweg; dat aan de Venrayseweg moest een decennium later wijken voor een nieuw tankstation.

Oliecrisis (1) | Top 5 – Tankstations

Oliecrisis. Geschikt moment om eindelijk eens de exclusieve Horst-sweet-Horst top 5 van tankstations in Horst aan de Maas erin te gooien. In twee van mijn meest favoriete films aller tijden – O melissokomos (The Beekeeper) en Paris, Texas – spelen tankstations een belangrijke bijrol. Wat me zo aanspreekt in die tankstations? De onbestemde tristesse, het desolate, de leegte, het niet-alleen-maar-toch-eenzaam-gevoel dat ze uitstralen. Urenlang door het niets rijden, verlangend uitzien naar dat baken van licht in de verte om er bij aankomst achter te komen dat dat baken een voortzetting van het niets is.  

Naar tankstations met zo’n filmische allure is het in Horst aan de Maas tevergeefs zoeken – wist ik al bij voorbaat. Utiliteit in plaats van zwaarmoedigheid, functionaliteit in plaats van romantiek, zoals bij het tankstation hierboven aan de Midden Peelweg in Sevenum. Desalniettemin zijn ook de tankstations van Horst aan de Maas een top 5 waard. Komt ie:

5. Venloseweg, Sevenum

Overwegend dertien-in-een-dozijn-tankstations in Horst aan de Maas. Dit is daar een treffend voorbeeld van. Kraak noch smaak, zelfs geen huisstijl herkenbaar.

4. Californischeweg, Grubbenvorst

Ook al geen architectonisch wonder. Je zal maar op de eerste verdieping werken en de hele dag tegen die immense overkapping aan moeten kijken.
 
3. Lottumseweg, Broekhuizen

Waar vind je dat nog, een tankstation met, bij gebrek aan menselijke bemanning, een potige kip die een oogje in het zeil houdt?

2. Zwarte Plakweg, America

De Peel binnen handbereik. Enige tankstation in Horst aan de Maas dat enigszins het eind-van-de-wereld-gevoel oproept.

1. Stationsstraat, Horst

Het oog wil ook wat – en het oog krijgt wat. Tankstation Vissers staat op eenzame hoogte in het Horster tankstationlandschap. Hier geen allesbepalende corporate identity, maar architecten (Ben Keijsers en Huub Branderhorst) die hun eigenwijze gang zijn gegaan. De imposante dakconstructie, met een tot de hemel reikende mast, overheerst alles en verbindt alle onderdelen met elkaar. Van de voorkant bekeken zou je er een schip in kunnen zien, van de zijkant doet het zowaar denken aan een kerk.

N.B. Morgen hier aandacht voor enkele pareltjes uit de Horster tankstationhistorie, waaronder De Kamp.

Intermezzo – Cijfers

‘Cijfers liegen niet’, heb ik altijd geleerd. In politiek Horst aan de Maas lijken cijfers te zijn gedegradeerd tot ‘ook maar een mening’. Lees het gisteren gepubliceerde Eindverslag informatieronde Horst aan de Maas (klik hier) er maar op na. De twee informateurs, Erik Ronnes en Arie Stas, vroegen elke partij te reflecteren op de verkiezingsuitslag. Dat leidde tot een aantal hoogst opmerkelijke redeneringen. Ik noem er vier:

1. ‘Essentie is de grootste verliezer’, zegt het CDA. Ook de SP noemt Essentie een verliezer. Essentie ziet dat zelf heel anders. Het noemt zich ‘één van de winnaars’. Inderdaad behaalde Essentie nu 20,1 procent van de stemmen en in 2022 slechts 18,6. Conclusie: de bewering dat Essentie een van de verliezers of zelfs de grootste verliezer zou zijn is volkomen uit de lucht gegrepen.

2. ‘Er zijn 3 winnaars, de VVD, BVH en de SP’, zegt de SP. De VVD (van 8,9 naar 10,2 procent) en BVH (van 8,1 naar 11,7) zijn inderdaad winnaars. Net als het CDA (van 23,8 naar 24,5). En Essentie dus. En de SP dan? Die deed de vorige keer niet mee. Dan zou je kunnen zeggen dat elke stem winst betekent. Eerlijker is om de uitslag van 2018 als uitgangspunt te nemen. Toen behaalde de SP 13,9 procent van de stemmen en vier zetels; nu slechts 3,4 procent en één zetel. Conclusie: de SP is behoorlijk achteruitgeboerd.  

3. Perspectief zegt: ‘Perspectief is de vorige periode met 3 zetels begonnen, maar door afsplitsing waren dat vanaf 2023 er maar 2. De vraag is of de uitslag van huidige verkiezingen dan een verlies of een bestendiging is.’ In 2022 behaalde Perspectief 11,7 procent van de stemmen; nu 6,8. Conclusie: de uitslag van de huidige verkiezingen is absoluut geen bestendiging maar een verlies, zelfs als je het tussentijdse verlies van een zetel in de berekening zou verdisconteren.

4. ‘Leef en Perspectief zijn de verliezers’, zegt de SP. Wat Perspectief betreft klopt dat dus. Dan Leef. In Leef zijn D66-GroenLinks en PvdA samengekomen. Die behaalden in 2022 samen 28,7 procent (acht zetels); Leef nu 22,9 (zes zetels). Conclusie: Leef behoort inderdaad tot de verliezers.

Verder op het eerste oog weinig verrassends onder de zon in het Eindverslag: er wordt gekoerst op een coalitie van CDA, Essentie, Leef en VVD die elk een wethouder leveren, Leef noemt Perspectief alleen voor de vorm als potentiële coalitiepartner, een zogeheten raadsakkoord gaat er niet van komen en het CDA trekt als vanouds een grote broek aan met zijn eisen dat de Omgevingsvisie van tafel moet dan wel grotendeels op de schop gaat en dat Essentie moet dimmen.

Trapveldjesvoetballers (19)

Ontvallen aan het legioen der trapveldjesvoetballers: Jawad Younes, 11 jaar, overleden op 27 maart 2026 in Saksakiyeh, Zuid-Libanon

Behalve in Gaza en op de Westelijke Jordaanoever houdt Israël sinds enkele weken ook weer eens huis in Libanon. Sinds 2 maart zijn meer dan een miljoen mensen gedwongen hun huis te ontvluchten. Meer dan duizend mensen zijn gedood. Onder hen ook Jawad Younes.  

Afgelopen vrijdag, iets na enen, voerde het Israëlische leger een luchtaanval uit op het huis van de familie Younes. Jawad was op dat moment aan het voetballen bij zijn huis, samen met negen neven. Behalve Jawad overleefde ook zijn 41-jarige oom, Ragheb Younes, de Israëlische aanval niet. Een tante van Zawad, die zwaargewond raakte, verklaarde tegenover de BBC dat Israël van te voren niet had gewaarschuwd voor een op handen zijnde aanval. Het Israëlische leger heeft geweigerd te reageren op vragen naar het beoogde doelwit van de aanval.

Overal ter wereld zijn trapveldjes. Nergens ter wereld komen zoveel trapveldjesvoetballers om het leven als in Gaza, de Westelijke Jordaanoever en Libanon – allemaal door toedoen van Israël. Ter nagedachtenis aan hen deze serie. Die opent telkens met een foto van een trapveldje in Horst aan de Maas, waar trapveldjesvoetballers weinig te vrezen hebben. Ditmaal een foto van het trapveldje aan de Burgveldweg in Meerlo. Klik hier voor de voornaamste bron voor dit stukje.

Horst in oude ansichten (11) – Steenstraat

De oorlogsschade is hersteld, de antenne heeft zijn intrede gedaan, het gemeentehuis straalt als nooit tevoren – we zijn pas halverwege de jaren vijftig, maar de Steenstraat is al klaar voor het volgende decennium. Alles spic en span. De torenklok van de fonkelnieuwe Sint-Lambertuskerk heeft zojuist kwart over vier geslagen. Zinderende augustushitte. De scholen zijn net uit. Een meisje wacht bij de trap naar het bordes van het gemeentehuis op het vriendinnetje met wie ze heeft afgesproken. Een jongen in korte broek is, terwijl hij bij de kerk een auto zag naderen, rennend de straat overgestoken. De verkeerszuilen in de bocht zien het gebeuren. Een dissonant, die auto: het zijn fietsen die het straatbeeld domineren. Stalen rossen nog. Vier geparkeerd bij kapper Van Heesch, waarvan drie slordig op een kluitje. Een jongen fietst, staand op de trappers, richting fotograaf. Achter hem zet een moeder haar zoontje op de bagagedrager, hij is al te groot voor een stoeltje. Drie vrouwen vergapen zich aan de nieuwste aanwinsten in de etalages van manufacturenhandel Van Well. Het zal niet lang meer duren voordat de winkelpui totaal wordt gerenoveerd. In pand Wijnhoven, rechts op de voorgrond, brengt tien jaar later schrijver dezes zijn eerste levensjaren door. 

Intermezzo – Moluks woonoord Tienray (3)

De volwassen bewoners van het Moluks woonoord in Tienray ontvingen drie gulden zakgeld per week en eenmaal per jaar kledingbonnen. Volgens dorpshistoricus Harrie Raaijmakers verdienden ze wat bij met seizoenswerk: aardappelen rapen, bonen, bessen en morellen plukken. Twee jongere bewoners, Frits Tumansery en Bram Heumassej, werkten bij ijzergieterij De Globe in Tegelen. Uit het Dagblad voor Noord-Limburg van 20 november 1953: ‘“Aardige jongens, waar iedereen best mee kan opschieten”, zeggen hun Tegelse collega’s ongevraagd.’ Bram had eerder in Echt gewerkt: ‘Toen hij in Tegelen kwam solliciteren, verbaasde hij zijn chefs met de laconieke verklaring, dat hij in Echt werkte en dat hij dagelijks van Tienray naar Echt en terug fietste (110 kilometer!).’

Behalve Bram en Frits werkten op dat moment nog negentien andere jonge Molukkers, die verbleven in de Molukse woonoorden in Well, Blerick en Heythuysen, bij De Globe. Ze deden hun werk tot wederzijds genoegen volgens de krant: ‘Zij verdienen er een weekloon, waarover zij zeer tevreden zijn en de fabrieksleiding is evenmin ontevreden over hun werk. “Ze zijn natuurlijk niet geschoold, maar over het algemeen zijn ze vlug van begrip, ze leren hun werk even snel als andere ongeschoolden en verschillenden zijn zelfs bijzonder handig met hun vingers.”’

Frits (links) en Bram aan het werk bij De Globe

Wat aan de integratie van de jonge Molukkers in het bedrijf zal hebben bijgedragen, zijn hun muzikale kwaliteiten. Van de bedrijfsleiding kregen ze toestemming om muziek te maken in de bedrijfskantine, aldus het Dagblad voor Noord-Limburg:

‘Dat werd het geboorte-uur van het orkestje der “Molana-Minstrels”, door de Globe-krant na het debuut op een bedrijfsfeest “een ware sensatie” genoemd. Sindsdien dringt op stille zondagen het wisselende rhythme van een electrische Hawaiïan-gitaar en een batterij van andere snaar-instrumenten uit het Tegelse fabrieksgebouw naar buiten. Het is geen Ambonese muziek, evenmin als het allemaal Globe-mensen zijn, die in deze band meespelen.’

Optreden van de Molana Minstrels. Tweede van links Anton Pattinaya

Behalve Frits Tumansery en mogelijk ook Bram Heumassej maakte nog een in Tienray verblijvende Molukker deel uit van de Molana Minstrels: de 18-jarige Anton Pattinaya. ‘Een boom van een kerel, die elke dag van Tienray naar Roermond reist, waar hij op de derde H.B.S. zit, en die later naar de M.T.S. wil’, aldus de krant. Anton behoorde vermoedelijk ook tot Rame Dendang. Dit uit bewoners van het Moluks woonoord in Tienray samengestelde orkestje maakte enige tijd furore in Noord-Limburg. Hierover volgende keer meer.

N.B. Dit is de derde aflevering in een serie van vijf over het Molukse woonoord in Tienray. Klik hier en hier voor de eerste twee afleveringen.

Intermezzo – Moluks woonoord Tienray (2)

In zijn editie van 20 november 1953 portretteerde het Dagblad voor Noord-Limburg enkele bewoners van het twee jaar eerder geopende Molukse woonoord in Tienray. Het bloemrijke artikel maakt duidelijk dat de bewoners er het beste van probeerden te maken, maar dat de omstandigheden niet meehielpen.

Neem nu de op dat moment 24-jarige Frits Tumansery, ‘een man van weinig woorden en als hij wat zegt, heeft hij er eerst tweemaal, en misschien wel driemaal, over nagedacht’. Frits tuft dagelijks op zijn brommertje op en neer van Tienray naar Tegelen naar zijn werk bij ijzergieterij De Globe. Samen met zijn moeder bewoont hij in ‘het grauwe barakkenkamp’ een ‘verveloos barakkenvertrekje’ dat door een houten schot in twee kleine ruimtes is verdeeld. De krant karakteriseert de door onkruid omgeven barakken als ‘een houten monument van eenzaamheid’.

Op zijn van de Nederlandse regering cadeau gekregen gitaar tovert Frits ’s zondags speciaal voor zijn moeder een ‘tintelende waterval van klankendruppels’ tevoorschijn. Behalve zijn gitaar en zijn bromfiets die ‘blinkt van het chroom’ heeft Frits ook ‘een stel sjieke zondagse kleren’.

Maar laat je daar niet door misleiden, schrijft de krant:

‘Blinkende fietsen, polshorloges, armbandjes, radio’tjes en smetteloze zomercostuums zijn het schoonschijnende decor, waaraan deze verbannen kinderen van het land der zon weliswaar hun vreugde beleven, maar waarachter zij toch eigenlijk slechts de kleine tragiek verbergen van hun kleurloze en propere barakkenarmoede. Achter chroom, geperste zomerpantalons en fleurige dassen gaat de onmacht schuil van mensen, die weten, dat ze toch niet kunnen ontvluchten aan de barak. Misschien is het wel dit neerdrukkende gevoel van afhankelijkheid, dat Frits zo zwijgzaam maakt, op het achterdochtige af.’

De buurman van Frits en zijn moeder is een zestigjarige, niet bij naam genoemde voormalige sergeant van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL). ‘Hij deelt er twee vertrekjes van twee bij drie meter met zijn vrouw, die op Java jarenlang een gerieflijk huis met enkele bediendes had. Meubels zijn er bijna niet. Een kacheltje, een tafeltje en drie stoelen.’ Hij moet er met zijn vrouw rondkomen van elk drie gulden per week, ‘een schamele beloning voor een leven lang van trouwe dienst’, aldus de krant.

N.B. Dit is de tweede aflevering in een serie van vier over het Molukse woonoord in Tienray. Klik hier voor de eerste aflevering. Volgende keer meer over dit krantenartikel.

Intermezzo – Moluks woonoord Tienray (1)

Ook al heb ik dan geschiedenisonderwijs tot op het hoogste niveau genoten, ik kan me niet herinneren dat daarin ook maar één woord was gewijd aan de Molukse kwestie. Dit illustreert de verkrampte manier waarop Nederland omgaat met zijn niet bepaald glorieuze koloniale verleden. Een collectief bewustzijn is er niet, laat staan een collectief schuldgevoel.

Ik kom hierop omdat het vandaag 75 jaar geleden is dat de eersten van in totaal 12.500 Molukkers in Nederland arriveerden. Zij waren hun leven op de Molukken (een eilandengroep in het oosten van de Indonesische archipel) niet veilig omdat ze in de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd (1945-1949) hadden meegevochten aan Nederlandse zijde, in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL). Die Molukse militairen in Nederlandse dienst kwamen in 1951 met hun gezinnen naar Nederland met de belofte van een snelle terugkeer – een belofte die Nederland nooit zou inlossen. De Molukkers werden ondergebracht in door het hele land verspreide kampen, ook wel woonoorden geheten.

Eén van die woonoorden was het voormalige DUW-kamp aan de huidige Zwanenweg in Tienray. De Dienst Uitvoering Werken (DUW) had dit in 1946 laten bouwen met de bedoeling er arbeiders onder te brengen die werkten in het kader van de werkverschaffing. Toen dat er niet van kwam, functioneerde het kamp korte tijd als jeugdherberg. Vanaf het najaar van 1951 deed het dienst als woonoord voor Ambonezen, zoals de Molukkers destijds werden genoemd.

Dagblad voor Noord-Limburg 6 december 1951

Het is niet de bedoeling hier een complete geschiedenis van het woonoord in Tienray te schrijven. Ik volsta, in drie of vier afleveringen, met wat snippers, sommige aangenaam, andere minder aangenaam. Aangenaam voor de Molukse kinderen lijkt het te zijn geweest op de lagere school in Tienray als we dorpshistoricus Harrie Raaijmakers (1936-2023) mogen geloven. Hij schreef daarover op zijn website Mooi Tienray:

‘De integratie op school leverde geen problemen op, omdat de missiezusters het heel normaal vonden met buitenlandse kinderen te werken. Zij vormden het bestuur van de school en de leerkrachten waren veelal religieuzen. In tegenstelling tot elders, mochten hun (protestantse) kinderen gewoon in Tienray naar de katholieke school. Met Kerstmis heeft zelfs één van deze Molukse meisjes in een toneelstuk de rol van Maria gespeeld. Enkele jongens werden lid van de voetbalclub. De Tienrayse jongens waren kind aan huis in het kamp. De meisjes mochten er echter meestal niet komen van hun ouders.’

In een volgende aflevering aandacht voor minder aangename kanten van het verblijf in Tienray.

Intermezzo – Duidingsdebat (2)

Het was het proberen waard, een Duidingsdebat (klik hier), maar toch niet voor herhaling vatbaar. ‘Openbare gedachtewisseling’ luidt de definitie van debat. Dat was het niet. Wat het wel was? Een bijeenkomst van uitgeputte mensen voor wie – zo leek het – dit niet per se had gehoeven. Felicitaties over en weer (zelfs voor de verliezers), wat platitudes, goede voornemens.

Slechts één nieuwsfeitje: op voorstel van CDA-fractievoorzitter Leon Litjens komen er twee informateurs, één van CDA-huize en één van PvdA-huize. Zij moeten na gesprekken met alle partijen vóór 1 april komen met een voorstel voor het vervolg. Dit was overigens al voorgekookt, bleek uit de woorden van Leef-fractievoorzitter Roy Bouten, die meteen ook liet weten dat zijn partij graag een andere weg had bewandeld:

‘Wat ik niet met de heer Litjens eens ben, en dat wist ie van tevoren al, is dat wij het liefst hadden gezien dat we niet met een informateur hadden gewerkt maar dat we hadden geprobeerd om tot een raadsakkoord te komen. Dat hadden wij in dit duidingsdebat dan ook liefst met elkaar verkend, maar ook wij kunnen tellen.’

Alle andere partijen gingen voetstoots akkoord met het voorstel van Litjens.

De namen van de twee informateurs wilde Litjens nog niet prijsgeven omdat een van hen nog niet definitief had toegezegd. Heel mooi! Dat opent namelijk de weg voor twee exclusieve Horst-sweet-Horst top 5’s. Eerst de exclusieve Horst-sweet-Horst top 5 van mogelijke informateurs van PvdA-huize:

    5. Arie Stas
    4. Arie Stas
    3. Arie Stas
    2. Arie Stas
    1. Arie Stas

De exclusieve Horst-sweet-Horst top 5 van mogelijke informateurs van CDA-huize:

    5. Jan Loonen
    4. Ger Driessen
    3. Raymond Knops
    2. Camiel Eurlings
    1. Ger Koopmans

Intermezzo – Duidingsdebat (1)

IJzeren wet: verkiezingsuitslagen vallen altijd tegen. Ook nu weer. Forse winst voor rechts. Het CDA wéér de grootste. Links geslonken tot 33,1 procent – minder dan ooit tevoren in de gemeente Horst aan de Maas in haar huidige vorm.

Meteen vanavond al is er een zogeheten Duidingsdebat. Een novum in de Horster politieke geschiedenis. Afwachten hoe het verloopt, maar in beginsel een goed initiatief. Hangt ook af van de interpretatie van het begrip ‘duiding’ door de zeven lijsttrekkers die het debat voeren. Prietpraat over de vraag waarom de kiezers hebben gestemd zoals ze hebben gestemd, kan bijvoorbeeld achterwege blijven: voor een serieus antwoord op die vraag moet je bij elke kiezer individueel langs, anders blijft het bij speculeren.

Interessant kan het worden als ‘duiding’ wordt opgevat als het begin van een antwoord op de vraag tot welk nieuw college de verkiezingsuitslag zou moeten leiden. Laat elke partij maar haar voorkeursvariant op tafel leggen. Ogenschijnlijk is het vrij eenvoudig. De na de vorige verkiezingen gevormde coalitie (CDA, Essentie, D66/GroenLinks en PvdA) vertegenwoordigde 71,1 procent van de stemmen. Ditmaal behaalden CDA, Essentie en Leef (de combinatie van D66/GroenLinks en PvdA) samen 67,5 procent. Weliswaar een klein verlies, maar geen afstraffing. Voortzetting van die coalitie zou voor de hand liggen, ware het niet dat het CDA in de verkiezingscampagne van de daken heeft geschreeuwd dat alles anders moet. Dat maakt  die voortzetting iets minder logisch. Maar wat dan? Leef vervangen door de VVD? Wil de VVD dat? Wenst het CDA wel afstand te doen van zijn hondstrouwe bondgenoot? Wil Leef überhaupt voortzetting van de vorige coalitie? Willen Leef en Essentie wel van elkaar worden gescheiden?

De uitslag maakt ook een coalitie zonder CDA mogelijk. Nog nooit vertoond, maar waarom niet? Het CDA heeft zich de afgelopen raadsperiode een onstabiele coalitiepartner betoond. Bovendien: het CDA heeft van 1978 tot maart 2025 onafgebroken als grootste partij aan het roer gestaan in Horst (aan de Maas). Als je dan nu ineens zegt dat alles anders moet, is nederigheid op zijn plaats en siert het je als je het pluche even laat voor wat het is. Vier jaar oppositie kan trouwens ook voor een machtspartij goed uitpakken, zo laat de uitslag van het CDA in Venray zien.

Na vanavond weten we meer. Of niet.

Intermezzo – Mijn sociaaldemocratische opa

Als hij nog had geleefd, zou mijn opa van moederskant morgen 120 zijn geworden. Op verkiezingsdag. Daar zou hij zeer verguld mee zijn geweest, mijn opa was bijzonder politiek bewust. Geboren in 1906 in Meerssen trad hij op 13-jarige leeftijd als leerling-meterijker in dienst bij de Stroom Verkoop Maatschappij (de latere PLEM) in Maastricht. Nadat hij zijn opleiding had voltooid, trok hij als meterijker door de hele provincie. In Horst leerde hij mijn oma kennen. In 1932 trouwden ze. Sindsdien woonde mijn opa in Horst.

Nadat hij in Maastricht een toespraak had bijgewoond van Willem Vliegen, voorman van de SDAP (een voorloper van de PvdA), had mijn opa zijn hart verpand aan de sociaaldemocraten. Anders gezegd: mijn opa was ‘enne roëje’. Daarmee was hij een uitzondering in het homogeen katholieke Limburg, waar achtereenvolgens RKSP, KVP en CDA een enorme overmacht hadden. Ter illustratie: bij de Tweede Kamerverkiezingen in 1937 behaalde de RKSP in de gemeente Horst 3280 van de 3455 uitgebrachte stemmen. Mijn opa was een van de 14 SDAP-stemmers. In 1952 was er weinig veranderd: 4584 van de 4923 stemmen gingen naar de KVP, de PvdA bleef op 90 steken. Twee jaar later, in 1954, werd het katholieken verboden lid te zijn van socialistische organisaties. Met dit zogeheten Bisschoppelijk Mandement werd de overtuiging van mijn opa danig op de proef gesteld. Toch bleef hij de sociaaldemocratie trouw.

Vanaf eind jaren zestig gloorde er hoop. Het kabinet-Den Uyl trad aan en Horst kreeg in 1976 een afdeling van de PvdA. Mijn opa was een van de eerste leden. In 1978 kwam de PvdA voor het eerst in de gemeenteraad, met drie zetels nog wel. Bij de volgende verkiezingen, in 1982, prijkte mijn opa op de voorzijde van een verkiezingsfolder van de PvdA.

In 1986 vielen de gemeenteraadsverkiezingen op 19 maart, de naamdag van de heilige Jozef, naar wie mijn opa was vernoemd. Elke stemgerechtigde inwoner van de gemeente Horst vond op de verkiezingsdag dit lichtelijk provocerende kaartje in zijn brievenbus:

Desalniettemin (of juist daardoor?) behaalde de PvdA bij deze verkiezingen een nooit meer overtroffen score van 24 procent van de stemmen. Daarna ging het geleidelijk minder, zowel met mijn opa als met de PvdA. Dat Wim Kok de PvdA in de jaren negentig ontdeed van haar ideologische veren drong gelukkig niet meer helemaal tot hem door – hij overleed in 1997.

‘Wij geloven in die droom van die andere samenleving en die droom zal nooit sterven’, zei de door mijn opa bewonderde Joop den Uyl ooit. Nee, die droom zal hopelijk inderdaad nooit sterven. Maar die droom lijkt wel jaar na jaar verder af te brokkelen. Begrippen als ‘streng’, ‘keihard’, ‘eigen verantwoordelijkheid’, ‘ondernemers’ en ‘realisme’ voerden deze verkiezingscampagne in Horst aan de Maas de boventoon. Idealen zijn verdacht, idealisme is verworden tot een scheldwoord. Het CDA beroept zich erop dat solidariteit een van zijn beginselen is. Vervolgens lees je tot drie keer toe in het verkiezingsprogramma ‘Solidariteit is niet onbeperkt’. Kraaide de haan ook niet driemaal?

Als mijn opa in een graf lag, zou hij zich er ongetwijfeld in hebben omgedraaid.