Intermezzo – Moluks woonoord Tienray (3)

De volwassen bewoners van het Moluks woonoord in Tienray ontvingen drie gulden zakgeld per week en eenmaal per jaar kledingbonnen. Volgens dorpshistoricus Harrie Raaijmakers verdienden ze wat bij met seizoenswerk: aardappelen rapen, bonen, bessen en morellen plukken. Twee jongere bewoners, Frits Tumansery en Bram Heumassej, werkten bij ijzergieterij De Globe in Tegelen. Uit het Dagblad voor Noord-Limburg van 20 november 1953: ‘“Aardige jongens, waar iedereen best mee kan opschieten”, zeggen hun Tegelse collega’s ongevraagd.’ Bram had eerder in Echt gewerkt: ‘Toen hij in Tegelen kwam solliciteren, verbaasde hij zijn chefs met de laconieke verklaring, dat hij in Echt werkte en dat hij dagelijks van Tienray naar Echt en terug fietste (110 kilometer!).’

Behalve Bram en Frits werkten op dat moment nog negentien andere jonge Molukkers, die verbleven in de Molukse woonoorden in Well, Blerick en Heythuysen, bij De Globe. Ze deden hun werk tot wederzijds genoegen volgens de krant: ‘Zij verdienen er een weekloon, waarover zij zeer tevreden zijn en de fabrieksleiding is evenmin ontevreden over hun werk. “Ze zijn natuurlijk niet geschoold, maar over het algemeen zijn ze vlug van begrip, ze leren hun werk even snel als andere ongeschoolden en verschillenden zijn zelfs bijzonder handig met hun vingers.”’

Frits (links) en Bram aan het werk bij De Globe

Wat aan de integratie van de jonge Molukkers in het bedrijf zal hebben bijgedragen, zijn hun muzikale kwaliteiten. Van de bedrijfsleiding kregen ze toestemming om muziek te maken in de bedrijfskantine, aldus het Dagblad voor Noord-Limburg:

‘Dat werd het geboorte-uur van het orkestje der “Molana-Minstrels”, door de Globe-krant na het debuut op een bedrijfsfeest “een ware sensatie” genoemd. Sindsdien dringt op stille zondagen het wisselende rhythme van een electrische Hawaiïan-gitaar en een batterij van andere snaar-instrumenten uit het Tegelse fabrieksgebouw naar buiten. Het is geen Ambonese muziek, evenmin als het allemaal Globe-mensen zijn, die in deze band meespelen.’

Optreden van de Molana Minstrels. Tweede van links Anton Pattinaya

Behalve Frits Tumansery en mogelijk ook Bram Heumassej maakte nog een in Tienray verblijvende Molukker deel uit van de Molana Minstrels: de 18-jarige Anton Pattinaya. ‘Een boom van een kerel, die elke dag van Tienray naar Roermond reist, waar hij op de derde H.B.S. zit, en die later naar de M.T.S. wil’, aldus de krant. Anton behoorde vermoedelijk ook tot Rame Dendang. Dit uit bewoners van het Moluks woonoord in Tienray samengestelde orkestje maakte enige tijd furore in Noord-Limburg. Hierover volgende keer meer.

N.B. Dit is de derde aflevering in een serie van vijf over het Molukse woonoord in Tienray. Klik hier en hier voor de eerste twee afleveringen.

Intermezzo – Moluks woonoord Tienray (2)

In zijn editie van 20 november 1953 portretteerde het Dagblad voor Noord-Limburg enkele bewoners van het twee jaar eerder geopende Molukse woonoord in Tienray. Het bloemrijke artikel maakt duidelijk dat de bewoners er het beste van probeerden te maken, maar dat de omstandigheden niet meehielpen.

Neem nu de op dat moment 24-jarige Frits Tumansery, ‘een man van weinig woorden en als hij wat zegt, heeft hij er eerst tweemaal, en misschien wel driemaal, over nagedacht’. Frits tuft dagelijks op zijn brommertje op en neer van Tienray naar Tegelen naar zijn werk bij ijzergieterij De Globe. Samen met zijn moeder bewoont hij in ‘het grauwe barakkenkamp’ een ‘verveloos barakkenvertrekje’ dat door een houten schot in twee kleine ruimtes is verdeeld. De krant karakteriseert de door onkruid omgeven barakken als ‘een houten monument van eenzaamheid’.

Op zijn van de Nederlandse regering cadeau gekregen gitaar tovert Frits ’s zondags speciaal voor zijn moeder een ‘tintelende waterval van klankendruppels’ tevoorschijn. Behalve zijn gitaar en zijn bromfiets die ‘blinkt van het chroom’ heeft Frits ook ‘een stel sjieke zondagse kleren’.

Maar laat je daar niet door misleiden, schrijft de krant:

‘Blinkende fietsen, polshorloges, armbandjes, radio’tjes en smetteloze zomercostuums zijn het schoonschijnende decor, waaraan deze verbannen kinderen van het land der zon weliswaar hun vreugde beleven, maar waarachter zij toch eigenlijk slechts de kleine tragiek verbergen van hun kleurloze en propere barakkenarmoede. Achter chroom, geperste zomerpantalons en fleurige dassen gaat de onmacht schuil van mensen, die weten, dat ze toch niet kunnen ontvluchten aan de barak. Misschien is het wel dit neerdrukkende gevoel van afhankelijkheid, dat Frits zo zwijgzaam maakt, op het achterdochtige af.’

De buurman van Frits en zijn moeder is een zestigjarige, niet bij naam genoemde voormalige sergeant van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL). ‘Hij deelt er twee vertrekjes van twee bij drie meter met zijn vrouw, die op Java jarenlang een gerieflijk huis met enkele bediendes had. Meubels zijn er bijna niet. Een kacheltje, een tafeltje en drie stoelen.’ Hij moet er met zijn vrouw rondkomen van elk drie gulden per week, ‘een schamele beloning voor een leven lang van trouwe dienst’, aldus de krant.

N.B. Dit is de tweede aflevering in een serie van vier over het Molukse woonoord in Tienray. Klik hier voor de eerste aflevering. Volgende keer meer over dit krantenartikel.

Intermezzo – Moluks woonoord Tienray (1)

Ook al heb ik dan geschiedenisonderwijs tot op het hoogste niveau genoten, ik kan me niet herinneren dat daarin ook maar één woord was gewijd aan de Molukse kwestie. Dit illustreert de verkrampte manier waarop Nederland omgaat met zijn niet bepaald glorieuze koloniale verleden. Een collectief bewustzijn is er niet, laat staan een collectief schuldgevoel.

Ik kom hierop omdat het vandaag 75 jaar geleden is dat de eersten van in totaal 12.500 Molukkers in Nederland arriveerden. Zij waren hun leven op de Molukken (een eilandengroep in het oosten van de Indonesische archipel) niet veilig omdat ze in de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd (1945-1949) hadden meegevochten aan Nederlandse zijde, in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL). Die Molukse militairen in Nederlandse dienst kwamen in 1951 met hun gezinnen naar Nederland met de belofte van een snelle terugkeer – een belofte die Nederland nooit zou inlossen. De Molukkers werden ondergebracht in door het hele land verspreide kampen, ook wel woonoorden geheten.

Eén van die woonoorden was het voormalige DUW-kamp aan de huidige Zwanenweg in Tienray. De Dienst Uitvoering Werken (DUW) had dit in 1946 laten bouwen met de bedoeling er arbeiders onder te brengen die werkten in het kader van de werkverschaffing. Toen dat er niet van kwam, functioneerde het kamp korte tijd als jeugdherberg. Vanaf het najaar van 1951 deed het dienst als woonoord voor Ambonezen, zoals de Molukkers destijds werden genoemd.

Dagblad voor Noord-Limburg 6 december 1951

Het is niet de bedoeling hier een complete geschiedenis van het woonoord in Tienray te schrijven. Ik volsta, in drie of vier afleveringen, met wat snippers, sommige aangenaam, andere minder aangenaam. Aangenaam voor de Molukse kinderen lijkt het te zijn geweest op de lagere school in Tienray als we dorpshistoricus Harrie Raaijmakers (1936-2023) mogen geloven. Hij schreef daarover op zijn website Mooi Tienray:

‘De integratie op school leverde geen problemen op, omdat de missiezusters het heel normaal vonden met buitenlandse kinderen te werken. Zij vormden het bestuur van de school en de leerkrachten waren veelal religieuzen. In tegenstelling tot elders, mochten hun (protestantse) kinderen gewoon in Tienray naar de katholieke school. Met Kerstmis heeft zelfs één van deze Molukse meisjes in een toneelstuk de rol van Maria gespeeld. Enkele jongens werden lid van de voetbalclub. De Tienrayse jongens waren kind aan huis in het kamp. De meisjes mochten er echter meestal niet komen van hun ouders.’

In een volgende aflevering aandacht voor minder aangename kanten van het verblijf in Tienray.

Intermezzo – Duidingsdebat (2)

Het was het proberen waard, een Duidingsdebat (klik hier), maar toch niet voor herhaling vatbaar. ‘Openbare gedachtewisseling’ luidt de definitie van debat. Dat was het niet. Wat het wel was? Een bijeenkomst van uitgeputte mensen voor wie – zo leek het – dit niet per se had gehoeven. Felicitaties over en weer (zelfs voor de verliezers), wat platitudes, goede voornemens.

Slechts één nieuwsfeitje: op voorstel van CDA-fractievoorzitter Leon Litjens komen er twee informateurs, één van CDA-huize en één van PvdA-huize. Zij moeten na gesprekken met alle partijen vóór 1 april komen met een voorstel voor het vervolg. Dit was overigens al voorgekookt, bleek uit de woorden van Leef-fractievoorzitter Roy Bouten, die meteen ook liet weten dat zijn partij graag een andere weg had bewandeld:

‘Wat ik niet met de heer Litjens eens ben, en dat wist ie van tevoren al, is dat wij het liefst hadden gezien dat we niet met een informateur hadden gewerkt maar dat we hadden geprobeerd om tot een raadsakkoord te komen. Dat hadden wij in dit duidingsdebat dan ook liefst met elkaar verkend, maar ook wij kunnen tellen.’

Alle andere partijen gingen voetstoots akkoord met het voorstel van Litjens.

De namen van de twee informateurs wilde Litjens nog niet prijsgeven omdat een van hen nog niet definitief had toegezegd. Heel mooi! Dat opent namelijk de weg voor twee exclusieve Horst-sweet-Horst top 5’s. Eerst de exclusieve Horst-sweet-Horst top 5 van mogelijke informateurs van PvdA-huize:

    5. Arie Stas
    4. Arie Stas
    3. Arie Stas
    2. Arie Stas
    1. Arie Stas

De exclusieve Horst-sweet-Horst top 5 van mogelijke informateurs van CDA-huize:

    5. Jan Loonen
    4. Ger Driessen
    3. Raymond Knops
    2. Camiel Eurlings
    1. Ger Koopmans

Intermezzo – Duidingsdebat (1)

IJzeren wet: verkiezingsuitslagen vallen altijd tegen. Ook nu weer. Forse winst voor rechts. Het CDA wéér de grootste. Links geslonken tot 33,1 procent – minder dan ooit tevoren in de gemeente Horst aan de Maas in haar huidige vorm.

Meteen vanavond al is er een zogeheten Duidingsdebat. Een novum in de Horster politieke geschiedenis. Afwachten hoe het verloopt, maar in beginsel een goed initiatief. Hangt ook af van de interpretatie van het begrip ‘duiding’ door de zeven lijsttrekkers die het debat voeren. Prietpraat over de vraag waarom de kiezers hebben gestemd zoals ze hebben gestemd, kan bijvoorbeeld achterwege blijven: voor een serieus antwoord op die vraag moet je bij elke kiezer individueel langs, anders blijft het bij speculeren.

Interessant kan het worden als ‘duiding’ wordt opgevat als het begin van een antwoord op de vraag tot welk nieuw college de verkiezingsuitslag zou moeten leiden. Laat elke partij maar haar voorkeursvariant op tafel leggen. Ogenschijnlijk is het vrij eenvoudig. De na de vorige verkiezingen gevormde coalitie (CDA, Essentie, D66/GroenLinks en PvdA) vertegenwoordigde 71,1 procent van de stemmen. Ditmaal behaalden CDA, Essentie en Leef (de combinatie van D66/GroenLinks en PvdA) samen 67,5 procent. Weliswaar een klein verlies, maar geen afstraffing. Voortzetting van die coalitie zou voor de hand liggen, ware het niet dat het CDA in de verkiezingscampagne van de daken heeft geschreeuwd dat alles anders moet. Dat maakt  die voortzetting iets minder logisch. Maar wat dan? Leef vervangen door de VVD? Wil de VVD dat? Wenst het CDA wel afstand te doen van zijn hondstrouwe bondgenoot? Wil Leef überhaupt voortzetting van de vorige coalitie? Willen Leef en Essentie wel van elkaar worden gescheiden?

De uitslag maakt ook een coalitie zonder CDA mogelijk. Nog nooit vertoond, maar waarom niet? Het CDA heeft zich de afgelopen raadsperiode een onstabiele coalitiepartner betoond. Bovendien: het CDA heeft van 1978 tot maart 2025 onafgebroken als grootste partij aan het roer gestaan in Horst (aan de Maas). Als je dan nu ineens zegt dat alles anders moet, is nederigheid op zijn plaats en siert het je als je het pluche even laat voor wat het is. Vier jaar oppositie kan trouwens ook voor een machtspartij goed uitpakken, zo laat de uitslag van het CDA in Venray zien.

Na vanavond weten we meer. Of niet.

Intermezzo – Mijn sociaaldemocratische opa

Als hij nog had geleefd, zou mijn opa van moederskant morgen 120 zijn geworden. Op verkiezingsdag. Daar zou hij zeer verguld mee zijn geweest, mijn opa was bijzonder politiek bewust. Geboren in 1906 in Meerssen trad hij op 13-jarige leeftijd als leerling-meterijker in dienst bij de Stroom Verkoop Maatschappij (de latere PLEM) in Maastricht. Nadat hij zijn opleiding had voltooid, trok hij als meterijker door de hele provincie. In Horst leerde hij mijn oma kennen. In 1932 trouwden ze. Sindsdien woonde mijn opa in Horst.

Nadat hij in Maastricht een toespraak had bijgewoond van Willem Vliegen, voorman van de SDAP (een voorloper van de PvdA), had mijn opa zijn hart verpand aan de sociaaldemocraten. Anders gezegd: mijn opa was ‘enne roëje’. Daarmee was hij een uitzondering in het homogeen katholieke Limburg, waar achtereenvolgens RKSP, KVP en CDA een enorme overmacht hadden. Ter illustratie: bij de Tweede Kamerverkiezingen in 1937 behaalde de RKSP in de gemeente Horst 3280 van de 3455 uitgebrachte stemmen. Mijn opa was een van de 14 SDAP-stemmers. In 1952 was er weinig veranderd: 4584 van de 4923 stemmen gingen naar de KVP, de PvdA bleef op 90 steken. Twee jaar later, in 1954, werd het katholieken verboden lid te zijn van socialistische organisaties. Met dit zogeheten Bisschoppelijk Mandement werd de overtuiging van mijn opa danig op de proef gesteld. Toch bleef hij de sociaaldemocratie trouw.

Vanaf eind jaren zestig gloorde er hoop. Het kabinet-Den Uyl trad aan en Horst kreeg in 1976 een afdeling van de PvdA. Mijn opa was een van de eerste leden. In 1978 kwam de PvdA voor het eerst in de gemeenteraad, met drie zetels nog wel. Bij de volgende verkiezingen, in 1982, prijkte mijn opa op de voorzijde van een verkiezingsfolder van de PvdA.

In 1986 vielen de gemeenteraadsverkiezingen op 19 maart, de naamdag van de heilige Jozef, naar wie mijn opa was vernoemd. Elke stemgerechtigde inwoner van de gemeente Horst vond op de verkiezingsdag dit lichtelijk provocerende kaartje in zijn brievenbus:

Desalniettemin (of juist daardoor?) behaalde de PvdA bij deze verkiezingen een nooit meer overtroffen score van 24 procent van de stemmen. Daarna ging het geleidelijk minder, zowel met mijn opa als met de PvdA. Dat Wim Kok de PvdA in de jaren negentig ontdeed van haar ideologische veren drong gelukkig niet meer helemaal tot hem door – hij overleed in 1997.

‘Wij geloven in die droom van die andere samenleving en die droom zal nooit sterven’, zei de door mijn opa bewonderde Joop den Uyl ooit. Nee, die droom zal hopelijk inderdaad nooit sterven. Maar die droom lijkt wel jaar na jaar verder af te brokkelen. Begrippen als ‘streng’, ‘keihard’, ‘eigen verantwoordelijkheid’, ‘ondernemers’ en ‘realisme’ voerden deze verkiezingscampagne in Horst aan de Maas de boventoon. Idealen zijn verdacht, idealisme is verworden tot een scheldwoord. Het CDA beroept zich erop dat solidariteit een van zijn beginselen is. Vervolgens lees je tot drie keer toe in het verkiezingsprogramma ‘Solidariteit is niet onbeperkt’. Kraaide de haan ook niet driemaal?

Als mijn opa in een graf lag, zou hij zich er ongetwijfeld in hebben omgedraaid.

Wandelvondst (4)

vondst: sticker
datering: 2026
materiaal: vinyl
afmetingen: 7,6 x 7,6 centimeter
gewicht: 0,67 gram
locatie: Meterik, Schadijkerweg, nabij splitsing met Dr. Droesenweg
datum: 15 maart 2026
tijdstip: 13.09 uur

In deze verkiezingstijd krijg je soms de indruk dat de wereld niet groter is dan Horst aan de Maas. Laat je niets wijsmaken. Aan de Schadijkerweg in Meterik ligt de globalisering in de berm, in de vorm van een sticker uit Marokko die is losgerukt van zijn drager. Een stukje verderop zijn de drager en een identieke sticker nog wel innig verenigd.

Shafton. Preisoort. Produit: Jeunes Plants Enracinés. Product: jonge gewortelde planten. Genre: Alluim Porum. Geslacht: alluim porum. Maar bedoeld is allium porrum, prei. Lieu de production: Azemmour Maroc. Plaats van productie: Azemmour Marokko. Meer specifiek: Sidi Ali Ben Hamdouch Douar Lhouachma. De jonge gewortelde planten hebben vanuit Sidi Ali Ben Hamdouch 2880 kilometer afgelegd om in Meterik te volgroeien. Met de auto doe je er volgens Google Maps dertig uur over – zonder ook maar één pauze veronderstel ik.

Sidi Ali Ben Hamdouch – Casablanca – Rabat – Tanger – boot naar Gibraltar – Sevilla – Salamanca – Parijs – Luik – Maastricht – tussenstop bij Lenders BV in Kessel – Meterik.

Ga er maar aan staan als eenvoudige preiplant. Welke weg zou hem nog te wachten staan voordat hij ergens op een bord ligt om in een mond te verdwijnen?

De exacte locatie van Domaine Chakboub (eigenaar Hassan Chakboub) kan ik niet vinden. Interessante plaats wel, dat Sidi Ali Ben Hamdouch. Circa dertigduizend inwoners en vernoemd naar de heilige Sidi Ali Ben Hamdouch, die er begraven is. Uit De Groene van 2 april 2008: ‘In en om Sidi Ali Ben Hamdouch wordt jaarlijks een moussem gevierd, een volksfeest met zowel religieuze als heidense wortels ter ere van een plaatselijke heilige, een pelgrimage en jaarmarkt ineen. Velen bezoeken de graftombe van de heilige om zo diens baraka, zegen, te verkrijgen. Een bezoek aan de grot van de heilige Lalla Aïcha, die zich eveneens onder de rook van Sidi Ali Ben Hamdouch bevindt, zou verstokte vrijgezellen, die er hun onderbroek achterlaten, aan een huwelijkskandidaat helpen. Meer in het algemeen heeft de moussem van Sidi Ali Ben Hamdouch een reputatie van losbandigheid.’

Afsluitend nog iets over de Shafton prei: ‘Prei groeit zeer snel in stengellengte. Korte oogstperiode. Zeer resistent tegen doorschieten. Ontwikkelingstijd: zeer snel.’ Weet wat je eet.

Intermezzo – Procentocento

Met nog vier dagen te gaan tot de gemeenteraadsverkiezingen van komende woensdag komt Procentocento, het aan Horst-sweet-Horst gelieerde verkiezingsonderzoekinstituut, naar buiten met opnieuw een puik stukje werk. Met vereende krachten heeft de instituutsbemanning de uitkomsten van alle gemeenteraadsverkiezingen sinds het ontstaan van de gemeente Horst aan de Maas in zijn huidige vorm op een rijtje gezet:

Interessante vragen met het oog op woensdag:
- bedraagt de opkomst opnieuw net iets meer dan vijftig procent? Of leidt de al dan niet vermeende onvrede over het beleid in de afgelopen vier jaar tot een hogere opkomst?
- behoudt de huidige coalitie zijn twee derde meerderheid? 
- handhaaft het CDA ook ditmaal de status van grootste partij?
- behalen de (enigszins) links georiënteerde partijen opnieuw meer dan een derde van de stemmen? 
- weet de SP na een afwezigheid van vier jaar in de buurt te komen van haar in het verleden behaalde resultaten? 
- verdubbelt BVH zich ten opzichte van de vorige keer, toen het nog de naam BVNL droeg?

Intermezzo – Presidium

‘Harry, hol schon mal den Wagen.’ Gevleugelde woorden uit de cultserie Derrick, die de commissaris vreemd genoeg nooit letterlijk zo heeft uitgesproken. Hoe dan ook kreeg Harry, de bijwagen van Derrick, regelmatig opdracht van zijn baas om de auto te halen. Zoals Harry ook vaak opdracht kreeg ein Verdächtiger ins Präsidium zu bringen. Intrigerend woord, das Präsidium. Beetje geheimzinnig ook, waarvan ik me als kind afvroeg wat er achter schuilging. Totdat ik er achter kwam dat das Polizeipräsidium gewoon het politiebureau is.

Horst aan de Maas heeft geen politiebureau meer. Wel een presidium. Daar zitten geen agenten in, maar de voorzitters van de gemeenteraadsfracties, de vicevoorzitter van de gemeenteraad en de griffier. De burgemeester is de voorzitter. Wat het presidium doet? Lees mee op de gemeentelijke website: ‘Het presidium bepaalt de agenda van de gemeenteraad: wanneer komt welk onderwerp op de agenda? En op welke manier bespreekt de gemeenteraad het onderwerp? Het presidium zet de afspraken hierover in een afsprakenlijst.’

Klinkt saai, oninteressant. Dat zou het ook moeten zijn. Maar als trouw volger van de gemeenteraad kreeg ik de afgelopen jaren soms de indruk dat de ware politieke strijd zich in het presidium afspeelde. In raadsvergaderingen lieten oppositiefracties regelmatig doorschemeren dat in het presidium discussies plaatsvonden die daar helemaal niet thuishoorden en dat de fractievoorzitters van de coalitiefracties een gesloten front vormden bij het agenderen of juist niet agenderen van bepaalde zaken. Zeker weten doen we dit niet: het presidium vergadert achter gesloten deuren, alleen de afsprakenlijsten zijn openbaar. Wat wel zeker is, is dat de frustratie over wat zich in het presidium voltrok een van de oorzaken is van de totaal verziekte verhoudingen in de raad in de afgelopen periode. Des te verbazender is dat in de huidige verkiezingsprogramma’s weinig woorden worden vuilgemaakt aan het presidium.

Perspectief wijdt er als enige een passage aan: ‘Het presidium doet alleen waar het voor bedoeld is: het opstellen van de agenda voor de gemeenteraad. De bijeenkomst mag niet gebruikt worden om andere afspraken te maken. De verslagen van het presidium moeten uitgebreid en openbaar zijn.’ Inderdaad! Maar waarom niet nog een stap verder en de bijeenkomsten van het presidium openbaar toegankelijk maken? In buurgemeente Bergen is dit al het geval. Waarom niet in Horst aan de Maas?

‘Harry, öffne schon mal die Türen des Präsidiums.’

Intermezzo – Raadsvergadering

Representatieve samenvatting van de laatste vergadering van de huidige gemeenteraad van Horst aan de Maas, afgelopen dinsdag:

(Voor wie er geen wijs uit kan worden: het komt erop neer dat uit de publiekrechtelijke relatie een kindstroom voortvloeide die leidde tot kwelgeulen, waardoor de automatische ihp-sleutel eraan te pas moest komen om het ruimtelijk spoor berijdbaar te houden en de inwoners slash raad mee te nemen naar het eetpunt met de kindpartners waar de warmte nu al voelbaar is, aldus de woordmelding.)

Intermezzo – Canadese woningen (4)

In december 1966 viel het besluit tot de bouw van zogeheten Canadese woningen in Horst. Precies een jaar later waren de 21 woningen aan Meterikseweg en Zegersstraat gereed. De officiële ingebruikname van de eerste woningwetwoningen in Nederland gebouwd volgens de Canadese houtskeletbouwmethode vond plaats op 28 december 1967.

De gemeente Horst had flink uitgepakt voor deze plechtigheid. De dag begon om tien uur met een persconferentie in restaurant De Oude Lind, waarvoor onder meer het Journaal en alle actualiteitenrubrieken waren uitgenodigd. Een uur later volgde, eveneens in De Oude Lind, de ontvangst van de genodigden, onder wie minister Schut van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, de per helikopter gearriveerde Canadese ambassadeur Bull en de Limburgse commissaris van de Koningin, Van Rooy.

Ambassadeur Bull stapt uit de helikopter

Daarna waren er toespraken van locoburgemeester Claassens (burgemeester Geurts kon vanwege ziekte niet aanwezig zijn), voorzitter Kluiters van de Studiegroep Houtskeletbouw en minister Schut.

Minister Schut (links) en ambassadeur Bull

De minister, die de woningen een Nederlandse ‘love-in’ ten opzichte van Canada noemde, ging vooral in op het landelijke volkshuisvestingsbeleid. Kluiters schetste de achtergronden van het proces dat had geleid tot de bouw van de woningen. Locoburgemeester Claassens onthulde de beweegredenen van de gemeente om de woningen te bouwen:

‘Met alle begrip voor de belangen van degenen, die in het welslagen van dit experiment zakelijk zijn geïnteresseerd, waren wij zo egoïstisch vooral de gelegenheid aan te grijpen een 20-tal woningen naar ons toe te halen, die vanwege een groter wooncomfort speciaal de doorstroming uit goedkopere woningwetbouw op gang zouden kunnen brengen.’

De minister in de bus, met naast hem locoburgemeester Claassens (foto: Historische Kring Horst)

Na de toespraken ging het gezelschap de bus in voor een ritje van twintig minuten door de gloednieuwe Norbertuswijk, van microfonische toelichting voorzien door Ludwig Greweldinger, directeur Openbare Werken van de gemeente. Om half een arriveerde de bus bij de Canadese woningen aan de Meterikseweg. Daar overhandigde minister Schut de sleutel van de woning met huisnummer 33 aan de toekomstige bewoner, J. Driessen, technisch opzichter bij de gemeentelijke Dienst van Volkshuisvesting. De minister: ‘Ik hoop dat u zich met uw gezin in dit nieuwe huis zeer gelukkig moogt voelen.’

De minister overhandigt de sleutel aan de heer Driessen. Naast Schut locoburgemeester Claassens en daarnaast gemeentesecretais Poels (foto: Historische Kring Horst)

De ceremonie werd vervolgens weer bij De Oude Lind afgesloten met een koud buffet, aangeboden door de British Columbia Lumber Manufacturers.

(Dit is de vierde aflevering in een serie van zes over de Canadese woningen in Horst. Klik hier, hier en hier voor de eerste drie afleveringen)

Intermezzo – Verkiezingskrant

Iemand vroeg me wat ik van de Verkiezingskrant Horst aan de Maas vond. Niks. Niet gelezen. Niet interessant, te voorspelbaar. Maar ik had de indruk dat die iemand waarde hechtte aan mijn opvatting. Dus alsnog gelezen.

Welnu, beste iemand, het overheersende geluid dat voor mij opklinkt uit de Verkiezingskrant is dat van bombastisch tromgeroffel, doorspekt met triomfantelijk trompetgeschal en opzwepende marsmuziek.

Het overheersende beeld dat oprijst uit de Verkiezingskrant is dat van een in zichzelf gekeerd Horst aan de Maas, huiverig voor wat buiten de gemeentegrenzen gebeurt en van buiten komt. Een beeld ook van een materialistisch, vooral economisch gedreven Horst aan de Maas dat de rode loper uitlegt voor ondernemers en dat onnoemelijk veel woningen gaat bouwen, allemaal voor onszelf, eigen volk eerst.

Wat meer inzoomend: ‘We handelen vanuit een visie, met realisme in plaats van idealisme’, zegt het CDA. Belang van Horst aan de Maas: ‘Geen papieren idealen.’ Laat ik nou altijd hebben gedacht dat politieke partijen juist handelen op basis van idealen. Het ‘Zet je in voor je idealen’ van Perspectief klinkt een stuk logischer.

‘We nemen besluiten met verstand’, zegt Essentie. Nogal wiedes. ‘Het belangrijkste uitgangspunt van Belang van Horst aan de Maas is gezond verstand.’ Nogal van de pot gerukt. Wat is ‘gezond verstand’ in godsnaam? Is gezond verstand beter dan alleen verstand? ‘Gezond verstand’ impliceert dat er ook ongezond verstand bestaat. Wat is dat dan?

‘Minder regels’, zeggen Belang van Horst aan de Maas, CDA en VVD. Mag ik eraan herinneren dat onze voormalige wethouder Rudy Tegels in 2015 een zetel bemachtigde in Provinciale Staten met de slogan ‘Voor minder regels stem Tegels’? Desgevraagd kwam hij vier jaar later op de proppen met welgeteld één regel die door zijn toedoen was afgeschaft (klik hier). ‘Minder regels’ is een grijsgedraaide plaat die toch telkens weer wordt opgezet als verkiezingen in aantocht zijn. ‘Minder regels’ is een illusie, zo heeft de praktijk uitgewezen.

Is het dan louter kommer en kwel? Natuurlijk niet. ‘We hebben elkaar nodig’, de overtuiging die voor de SP leidend is, vind ik in al zijn eenvoud mooi, zeker afgezet tegen de grote woorden en het tromgeroffel en trompetgeschal van anderen. Perspectief slaat ook een aangenaam afwijkende toon aan, met teksten als ‘Mensen boven winst’ en ‘Laten zien dat verschillende identiteiten welkom zijn’.

Tot zover, beste iemand, mijn gezond subjectieve opvatting over de Verkiezingskrant.

Intermezzo – Stemwijzer

Over twee weken gemeenteraadsverkiezingen! Verkiezingen zijn vandaag de dag ondenkbaar zonder stemwijzer (ook wel kieswijzer of stemhulp genoemd). Dit speeltje heeft nu ook Horst aan de Maas bereikt met MijnStem (klik hier) en de Kieswijzer van De Limburger (klik hier, maar blijkbaar alleen toegankelijk voor abonnees). Over die laatste kan ik kort zijn: een zichzelf serieus nemende krant onwaardig. Verkiezingen laten zich niet reduceren tot vier stellingen waarop het enig mogelijke antwoord ‘eens’ of ‘oneens’ is. En al helemaal niet als er sprake is van tendentieuze stellingen, zoals deze: ‘De keuze om Klaver 7 bij Sevenum volledig te ontwikkelen wordt over twintig jaar als een van de grootste politieke fouten in de historie van Horst aan de Maas gezien.’

Nee, dan oogt MijnStem een stuk degelijker met dertig stellingen, uitvoerige uitleg en een schuifknop waarmee je kan aangeven in welke mate je het eens of oneens bent met elke stelling. Die knop staat garant voor enige nuance – politiek is meer dan het botte ‘eens’ of ‘oneens’ van de Kieswijzer van De Limburger. Evengoed valt ook op MijnStem, zoals op elke stemwijzer, het een en ander af te dingen. Zo zijn sommige stellingen te kort door de bocht en wordt het stemgedrag van partijen in de gemeenteraad in de voorbije periode niet meegewogen.

Wat zich zeker loont, is de uitleg te lezen van de partijen over hun standpunten. Zo verbaasde het me dat de SP het grotendeels eens is met de stelling ‘Gemeentelijk geld uittrekken voor extra handhaving op straat’. Maar wat blijkt? ‘De SP wil graag meer handhaving maar dan vooral op bedrijven, om erop toe te zien dat zij zich houden aan wet- en regelgeving.’ Wat iets heel anders is dan handhaving op straat.

Zelf zie ik stemwijzers, ook deze, als vermaak. Om te bepalen op welke partij ik stem, heb ik geen stemwijzer nodig. Ik zie een stemwijzer vooral als een hulpmiddel om de bevestiging te krijgen dat ik nog steeds links genoeg ben. Niet geheel onverwacht kreeg ik ook dit keer die bevestiging. Wel onverwacht: het CDA scoorde nóg slechter dan de VVD.

Intermezzo – Telefonalia

I
‘Eens kijken of we Twan aan de draad kunnen krijgen’, hoor ik de presentator van een podcast zeggen. Twan komt inderdaad aan de draad. Nooit eerder gehoord ‘iemand aan de draad krijgen’ als synoniem van ‘telefonisch contact met iemand opnemen’.

II

In een doos met op te ruimen spullen trof ik een dezer dagen een laatste-generatie-telefoontoestel aan, inclusief draad. Geen actieve herinneringen aan, in tegenstelling tot eerdere generaties telefoontoestellen. Desondanks moeilijk te bedwingen bewaarneigingen.

III
‘Een pluim voor de Horster telefoondienst’ luidt de kop boven een artikel in De Echo van Noord-Limburg van 27 juni 1953. Fragment daaruit:

‘Op zaterdag 20 juni hebben de telefoondames het druk gehad, druk met het doorgeven van de wisselende stand in de promotiewedstrijd Linne-Wittenhorst. Het was overbodig een bepaald nummer aan te vragen; een kort belletje van de aanvrager was reeds voldoende om in een oogwenk de juiste stand te weten, het was zelfs overbodig daarnaar te informeren; men vond het op ’t telefoonkantoor blijkbaar terecht een uitgemaakte zaak dat dit alleen van belang was en boven alles domineerde. De dames hebben het juist gezien en mede door deze bereidwilligheid gingen al direct na de wedstrijd de vlaggen uit. Vroeger nam men voor dit doel duiven mee, maar voor dit doel zijn deze gevleugelde bodes toch weer ouderwets.’

De telefonistes van het Horster postkantoor in 1955. Van links naar rechts: Kitty Haegens, Hennie Helmerich en Wilmi Boekesteijn (foto overgenomen uit Oud Horst in het nieuws 8 (Horst 1997) 

IV

Tijdens het schrijven van dit stukje rinkelt mijn vaste telefoon, een voorlaatste-generatie-toestel. Afspraak gemaakt met de beller. Ik vraag ‘m naar zijn 06-nummer. Hij: ‘Dat begint gemakkelijk, met 398.’ Inderdaad.

V
Uit de Venloosche Courant van 23 augustus 1890: ‘Thans is de thelephonische verbinding tusschen Horst en Venraai gereed en zal den 1n September in werking treden.’

VI
Ik ken alleen mijn eigen 06-nummer en dat van mijn zus uit m’n hoofd. Van vóór de 398-tijd, zeg maar de 04709-tijd, meer dan dertig jaar geleden, herinner ik me nog tal van abonneenummers en de bijbehorende abonnees: 1516, 1158, 2710, 1526, 5349, 5972 enz. 

Intermezzo – Werkelijkheidsverfraaiing

De zaken net een klein beetje anders voorstellen dan ze zijn of waren. Wie bezondigt zich er zo nu en dan niet aan een gevalletje werkelijkheidsverfraaiing? Betrekkelijk onschuldig, zo lang je maar uit de buurt blijft van de grens tussen werkelijkheidsverfraaiing en werkelijkheidsverdraaiing.

Ik kom hierop door een foto van de Canadese woningen aan de Zegersstraat in aanbouw die ik hier vrijdag publiceerde. Een zwart-witfoto uit 1967. Vanochtend zag ik dat iemand op de Facebookpagina Horst vroeger en nu een kleurenversie van deze foto had gepubliceerd (klik hier), naar ik veronderstel met behulp van AI of een fotobewerkingsprogramma.

‘Ah mooi, zo was het dus in werkelijkheid’, was mijn eerste gedachte bij het zien van de foto. Na nauwkeuriger bestudering wist ik wel beter. Dat het blauw (of grijs) links onder het raam van de eerste woning niet doorloopt onder de diagonale lat van het bouwhek is al een beetje raar. Maar kijk ook eens goed naar de auto links bij de lantaarnpaal.

Vind u ook niet dat die verdacht veel weg heeft van een moderne SUV en maar heel weinig van een jaren zestig auto? Bovendien: op de zwart-witfoto staat helemaal geen auto bij de lantaarnpaal. Wat er wel staat? Lastig te zien, vermoedelijk de aanhanger waarop de pannenlift, enkele meters verderop, heeft gestaan.

Achter de pannenlift staan nog twee auto’s. De tweede is op beide foto’s moeilijk te onderscheiden. De eerste oogt op de zwart-witfoto als een transportbusje, mogelijk een Volkswagen Transporter. Maar op de kleurenfoto is ook dit een hedendaags aandoend vehikel dat in de verste verte niet lijkt op het busje van de zwart-witfoto.

Héél erg dit? Nee. Werkelijkheidsverfraaiing of werkelijkheidsverdraaiing? Ik zou zeggen: een in dit geval betrekkelijk onschuldige vorm van werkelijkheidsverdraaiing.