Horst in oude ansichten (15) | Villa Sonneheerdt

‘De villa Sonneheerdt (Venloseweg 9; circa 1950) is een goed voorbeeld van een naoorlogse villa in traditionalistische stijl.’ Te lezen op bladzijde 164 van het deel Limburg uit de reeks Monumenten in Nederland, uitgegeven in 2003. Waarmee de bouwstijl is geduid.

Sonneheerdt mist wat kleur op de wang. Het oogt ondanks de vele ramen enigszins hermetisch. Sonneheerdt zou gebaat zijn geweest bij enkele bomen. En bij meer ruimte. Dat vooral. Had Sonneheerdt twintig meter verder van de weg gelegen, met een perfect getrimd gazon ervoor en zonder dat witte optrekje ernaast dat z’n naam (Bagatelle) eer aandoet, dan was Sonneheerdt helemaal het mannetje geweest. Nu moet Sonneheerdt het vooral van z’n naam hebben. Sonneheerdt: ‘zonnige haard’, ‘zonnig huis’, zoiets. Hoewel een enkeling beweert dat Vondel het woord heeft gemunt, lijkt het niet veel ouder dan een eeuw. Geboren uit een hang naar nostalgie, naar verheerlijking van een verleden waarvan het de vraag is of het ooit heeft bestaan. Een hang van alle tijden, zie hedendaagse equivalenten als Heerstate en Kercke Veld State.

Alom schoten de Sonneheerdts en Sonnehaer(d)ts uit de grond. Bekendste Sonneheerdt: een blindeninstituut in Ermelo, geopend in 1926. Nauwelijks te geloven dat die naam niet cynisch was bedoeld.

Intermezzo – Canadese woningen (6)

Slotaflevering van de serie over de 21 zogeheten Canadese woningen aan de Meterikseweg en Zegersstraat in Horst. Hoe was de indeling van deze houten woningen? Uit de Volkskrant van 18 juli 1967:

‘Elke woning bevat een woonkamer van 8.54 x 3.74 m, een flinke keuken met tussen beide een ruime, open doorgeef en ingebouwd buffet, een halletje met toilet en een kelderkast. Op de verdieping komen vier slaapkamers met ertussen onderling uitwisselbare kastenwanden en een ruime badkamer met douchecabine, wastafel en toilet.’

Die slaapkamerbrede houten kastenwanden met schuifdeuren staan mij – bewoner van een Canadese woning aan de Zegersstraat tussen 1971 en 1974 – nog helder voor de geest. Hetzelfde geldt voor de heteluchtverwarming en de schuiframen die de woningen onderscheidden van die van vriendjes in de buurt.

Blok van vier Canadese woningen aan de Meterikseweg anno 2026

Een van de woningen aan de Zegersstraat werd vanaf januari 1976 bewoond door Joop en Anneke Vossen en hun kinderen. Toen het Algemeen Dagblad op 11 december 1982 een artikel wijdde aan houtskeletbouw, kwam ook Anneke Vossen aan het woord: ‘Omdat we van tevoren niet goed waren geïnformeerd over houtskeletbouw hadden we er niet zoveel vertrouwen in. Andere huizen zijn tenslotte van steen. Ik dacht steeds: vandaag of morgen komt het plafond naar beneden. Maar het plafond is nog nooit naar beneden gekomen.’ Vergeleken met traditionele woningen sprong vooral het lagere gasgebruik in het oog. Anneke: ‘Ik verstook voor nog geen honderd gulden per maand.’ Daar tegenover stond een grotere gehorigheid: ‘Als je boven in bed ligt en goed luistert, kun je bijna woordelijk horen wat ze in de woonkamer tegen elkaar zeggen.’

Met behulp van AI bewerkte foto van Anneke en zoon Joep uit het Algemeen Dagblad, waarbij AI van de houten planken tussen beneden- en bovenverdieping bakstenen heeft gemaakt.

‘We kregen te horen dat zo’n houtskeletwoning twaalf jaar mee zou gaan’, zegt Anneke Vossen ook nog in het artikel. Inmiddels bedraagt de levensduur al bijna zestig jaar. In die zin klopt wat het Dagblad voor Noord-Limburg enigszins gewaagd al daags na de officiële ingebruikname van de woningen op 28 december 1967 kopte: ‘Experiment van Canadese woningen in Horst geslaagd.’ Maar dat de Canadese woningen in Horst een doorbraak voor de houtbouw in Nederland zouden betekenen is een ijdele hoop gebleken.

Blok van acht Canadese woningen aan de Zegersstraat anno 2026

Lees de eerdere afleveringen van deze serie hier, hier, hier, hier en hier.

Intermezzo – Canadese woningen (5)

Wat in het vat zit verzuurt niet en belofte maakt schuld. Een half jaar later dan gepland daarom vandaag het eerste van twee nieuwe stukjes over de zogeheten Canadese woningen in Horst, de eerste woningwetwoningen in Nederland gebouwd volgens de Canadese houtskeletbouwmethode.

Afb 1 Foto van de woningen aan de Meterikseweg in De Nieuwe Limburger van 29 december 1967

Zoals eerder geschreven werden de 21 woningen aan de Meterikseweg en Zegersstraat op 28 december 1967 officieel in gebruik genomen. Een dag later berichtte De Nieuwe Limburger over het bouwproces: ‘De skeletten werden vervaardigd op de woningfabriek van de firma Guelen uit Wychen, die de woningen tevens ter plaatse in elkaar zette. De gehele douchecel met polyester vloer en leidingen evenals w.c. met meterkast werden in hun geheel geprefabriceerd. De Canadese woningen zijn aan voor- en achterzijde afgewerkt met rood cederhout en aan de binnenzijde bekleed met gipsplaten. Het enige metselwerk, dat er aan te pas komt, is het plaatselijk bekleden van het skelet met een halfsteens muurtje.’

Afb 2 Cartoon uit Cobouw van 16 december 1967

De Studiegroep Houtskeletbouw, die de bouw begeleidde, betitelde vooral het feit dat de woningen niet van elkaar werden gescheiden door metselwerk als ‘revolutionair’. In plaats daarvan bestond de wand tussen twee woningen uit twee lagen gipsplaten, een houtskelet en houtwolcementplaten. De brandveiligheid daarvan was gelijk aan die van gemetselde wanden. De gehorigheid was zelfs duidelijk minder dan die bij een doorsnee gemetselde tussenmuur.

Afb 3 Bij de officiële ingebruikname van de woningen op 28 december 1967 overhandigt minister Schut de sleutel van de woning met huisnummer Meterikseweg 33 aan de toekomstige bewoners, het echtpaar Driessen (bron foto: Historische Kring Horst)

De Nieuwe Limburger was overigens ook lovend over het comfort van de woningen: ‘Zo bevatten ze dubbel beglaasde ramen. Er zijn isolatiedekens aangebracht in de buitenwanden en het plafond van de verdieping. Hiermee wordt een warmte-isolerend vermogen verkregen, dat driemaal zo groot is als dat van een traditionele spouwmuur. De woningen zijn voorzien van vloerverwarming. De houten gevels zijn beschermd met een afwerkmiddel, dat om de 4 à 5 jaar verfrist moet worden. Maar ook zonder behandeling is het hout weervast.’

Afb 4 Na de officiële ingebruikname van de woningen maakten de genodigden een bustour door de Norbertuswijk. Op de voorgrond links minister Schut en rechts locoburgemeester Chris Claassens. Daarachter links wethouder Hay Boots en rechts gemeentesecretaris Jan Poels (bron foto: Joost Claassens)

Nog enkele cijfers: de woningen hadden een inhoud van 420 kubieke meter, de bouwkosten bedroegen 29 duizend gulden per woning en de huurprijs werd vastgesteld op 158 gulden per maand.

 In de laatste aflevering van deze serie binnenkort aandacht voor de indeling van de woningen en over het ervaren woongenot van twee bewoners. Klik hier, hier, hier en hier voor de eerdere afleveringen in deze serie.

Horst in oude ansichten (12) | Hoofdstraat

Verzonden in 1957 volgens het poststempel. Alsof het poststempel nodig zou zijn om de kaart te identificeren als een jaren-vijftig-kaart. Alles ademt de jaren vijftig. De kleren, de fietsen, de kinderwagen, de lantaarnpalen. Het serene straatbeeld evenzeer. Geen enkele opsmuk. Zelfs de schaarse reclame-uitingen (‘Spaarbank’, ‘Meubels’) zijn bescheiden, alsof ze zijn aangebracht omdat het nu eenmaal moet, maar eigenlijk liever niet.

Statige huizen, bewoond door de hoge heren van het dorp. Ze ogen streng, hermetisch, in zichzelf gekeerd. Van het tweede pand van rechts wordt beweerd dat het in opdracht van de welgestelde ondernemersfamilie Thomeer zou zijn ontworpen door de grote Pierre Cuypers, beroemd architect uit Roermond. Ten tijde van de kaart is het de ambtswoning van de hoogste lokale vertegenwoordiger van het wereldlijk gezag: burgemeester Theo Gijsen. Een stuk verderop, voorbij meubelzaak Cuppen, woont zijn kerkelijke tegenhanger: de deken, op dat moment Leonard Debye.

Op de vrouw op de fiets na bevolken uitsluitend kinderen de straat. Babyboomers. Anders dan hun ouders torsen ze de last van een oorlog, dé oorlog, niet mee op hun schouders. Onbezorgd gaan ze de jaren zestig tegemoet. Het zal nog een halve eeuw duren voordat ze worden bespot om de boomerflap van hun telefoons.

Intermezzo – Molenpark (2)

Nu de verhuizing van de Weisterbeekschool naar De Afhang aanstaande is, dringt zich steeds meer de vraag op wat er gaat gebeuren met het grote gebied dat daardoor vrijkomt. Twee weken geleden was er een bijeenkomst voor buurtbewoners en andere belanghebbenden. Aan de orde waren denkrichtingen die ontwerpbureau Falsework heeft ontwikkeld.  

Vreemd genoeg was ik niet uitgenodigd. Is dan niet elke inwoner van Horst een belanghebbende? Zou dit niet juist een onderwerp moeten zijn waar het hele dorp iets van mag vinden? Het gaat hier namelijk om een plek in het centrum die het gezicht van Horst voor de komende honderd jaar mede bepaalt. Geef Horst daarom de kans zich expliciet uit te spreken over de toekomst van deze plek.

Onwetend van de denkrichtingen van Falsework heb ik eerder (klik hier) opgeroepen om de herinrichting van dit gebied tot onderwerp te maken van het eerste burgerberaad in de gemeente Horst aan de Maas. Kan geen kwaad deze denkrichting juist op dit moment nog eens te herhalen. De introductie van een burgerberaad staat immers op de agenda van de komende coalitiebesprekingen.

Het is allerminst zeker dat zo’n burgerberaad er daadwerkelijk van komt. Daarom maar eens mijn andere, eveneens eerder geventileerde denkrichting toelichten: herstel de situatie van vóór 1850 en maak van deze locatie een dorpspark. Van oudsher is dit een nagenoeg onbebouwd gebied en het totaal versteende centrum van Horst heeft grote behoefte aan licht, lucht en groen. Deze situatieschets uit 1848 maakt prachtig duidelijk hoeveel open ruimte hier tot 1850 was:

Opmerkelijk hoe weinig er in de afgelopen tweehonderd jaar is veranderd aan de ruimtelijke structuur. De huidige Jacob Merlostraat, Molenstraat, Schoolstraat en Herstraat hebben nog steeds ongeveer dezelfde loop. Daar tussenin ligt het grote terrein dat nu onderwerp van gesprek is. De cijfers 1 tot en met 5 geven verdere duiding:

• 1, op de hoek van de huidige Jacob Merlostraat en Molenstraat, was eigendom van de familie Beuijssen, die hier in 1850 een molen bouwde met de eerste stoommachine van Noord-Limburg;
• 2 (moeilijk leesbaar), schuin tegenover wat ook toen al ’t Groenewoud heette, is het destijds enige bebouwde perceel: hier stond de woning van klokkenmaker Frans Trommar;
• 3 en 5 zijn bleekvelden: weitjes waarop wasgoed en linnen werden gelegd om in het zonlicht te drogen en spierwit te worden, te ‘bleken’. 5 ligt ongeveer op de plek van de in 1921 gebouwde jongensschool (nu appartementen);
• 4, ongeveer op de plek van de huidige speelplaats van de Weisterbeekschool, is een poel.

Mijn denkrichting is simpelweg: herstel zoveel mogelijk van de situatie van 1848. Sloop van de huidige bebouwing aan Herstraat en Schoolstraat en van de voormalige jongensschool zal vrees ik een brug te ver zijn. Maar breng die poel met de flankerende weitjes terug, maak van de rest van het terrein een park en markeer daarin de plekken met historische betekenis (school, molen, eerste stoommachine, klokkenmaker, Boerenleenbank) met kunstwerken die refereren aan die betekenis.

Waag het trouwens niet deze denkrichting out of the box te noemen: veel preciezer dan hierboven geschetst kun je niet binnen de lijntjes kleuren.

Intermezzo – Canadese woningen (4)

In december 1966 viel het besluit tot de bouw van zogeheten Canadese woningen in Horst. Precies een jaar later waren de 21 woningen aan Meterikseweg en Zegersstraat gereed. De officiële ingebruikname van de eerste woningwetwoningen in Nederland gebouwd volgens de Canadese houtskeletbouwmethode vond plaats op 28 december 1967.

De gemeente Horst had flink uitgepakt voor deze plechtigheid. De dag begon om tien uur met een persconferentie in restaurant De Oude Lind, waarvoor onder meer het Journaal en alle actualiteitenrubrieken waren uitgenodigd. Een uur later volgde, eveneens in De Oude Lind, de ontvangst van de genodigden, onder wie minister Schut van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, de per helikopter gearriveerde Canadese ambassadeur Bull en de Limburgse commissaris van de Koningin, Van Rooy.

Ambassadeur Bull stapt uit de helikopter

Daarna waren er toespraken van locoburgemeester Claassens (burgemeester Geurts kon vanwege ziekte niet aanwezig zijn), voorzitter Kluiters van de Studiegroep Houtskeletbouw en minister Schut.

Minister Schut (links) en ambassadeur Bull

De minister, die de woningen een Nederlandse ‘love-in’ ten opzichte van Canada noemde, ging vooral in op het landelijke volkshuisvestingsbeleid. Kluiters schetste de achtergronden van het proces dat had geleid tot de bouw van de woningen. Locoburgemeester Claassens onthulde de beweegredenen van de gemeente om de woningen te bouwen:

‘Met alle begrip voor de belangen van degenen, die in het welslagen van dit experiment zakelijk zijn geïnteresseerd, waren wij zo egoïstisch vooral de gelegenheid aan te grijpen een 20-tal woningen naar ons toe te halen, die vanwege een groter wooncomfort speciaal de doorstroming uit goedkopere woningwetbouw op gang zouden kunnen brengen.’

De minister in de bus, met naast hem locoburgemeester Claassens (foto: Historische Kring Horst)

Na de toespraken ging het gezelschap de bus in voor een ritje van twintig minuten door de gloednieuwe Norbertuswijk, van microfonische toelichting voorzien door Ludwig Greweldinger, directeur Openbare Werken van de gemeente. Om half een arriveerde de bus bij de Canadese woningen aan de Meterikseweg. Daar overhandigde minister Schut de sleutel van de woning met huisnummer 33 aan de toekomstige bewoner, J. Driessen, technisch opzichter bij de gemeentelijke Dienst van Volkshuisvesting. De minister: ‘Ik hoop dat u zich met uw gezin in dit nieuwe huis zeer gelukkig moogt voelen.’

De minister overhandigt de sleutel aan de heer Driessen. Naast Schut locoburgemeester Claassens en daarnaast gemeentesecretais Poels (foto: Historische Kring Horst)

De ceremonie werd vervolgens weer bij De Oude Lind afgesloten met een koud buffet, aangeboden door de British Columbia Lumber Manufacturers.

(Dit is de vierde aflevering in een serie van zes over de Canadese woningen in Horst. Klik hier, hier en hier voor de eerste drie afleveringen)

Intermezzo – Canadese woningen (3)

Nadat de Horster gemeenteraad op 11 december 1966 had ingestemd met de bouw van 21 zogeheten Canadese woningen aan de Meterikseweg en Zegersstraat gingen de ontwikkelingen in hoog tempo verder. Vijf dagen later al werden de namen van architect en aannemer bepaald. H. van Wetten jr. uit Helmond, een pionier in Nederland op het gebied van houtskeletbouw, werd architect, in samenwerking met de Nationale Woningraad. De keuze voor de aannemer viel op aannemingsmaatschappij Guelen uit Wijchen, een bedrijf dat eveneens enige ervaring had opgebouwd in houtbouw. Guelen nam het werk in januari 1967 aan voor 609.000 gulden en begon begin mei met de bouw.

De situering van de woningen (bron: gemeentearchief Horst)

Intussen was in maart op de Voorjaarsbeurs in Utrecht flink propaganda gemaakt voor Canadese woningen. Op het middenterrein van de beurs had de Canadese regering twee houten demonstratiewoningen laten bouwen. Ook professor Gout, hoofd van de afdeling bouwkunde van de Technische Hogeschool in Delft, probeerde de geesten rijp te maken voor Canadese woningen. Hij was ervan overtuigd dat ze een belangrijke bijdrage konden leveren aan het oplossen van de woningnood in Nederland. Gout wees daarbij op de lage bouwkosten, de brandveiligheid die de vergelijking met stenen huizen kon doorstaan, de korte bouwtijd en de lange levensduur.

Ben van der Woerd, de in Utrecht zetelende vertegenwoordiger van de British Columbia Lumber Manufacturers, bracht de Canadese houtbouw eveneens onder de aandacht. Hij was het ook die in juli 1967 een persbericht opstelde over de bouw van de woningen in Horst. Dit vormde de basis voor een artikel in de Volkskrant van 18 juli. Een fragment daaruit:

Het blok van zes woningen aan de Zegersstraat in aanbouw (foto: Historische Kring Horst)

‘Het Limburgse Peeldorp Horst krijgt dit jaar de primeur van de luxe woningwetwoning. Met Canadees hout en naar Canadese methoden worden daar 21 woningen in vier blokken gemonteerd waaraan de metselaar nauwelijks meer te pas komt. Zelfs de wanden tussen de woningen onderling worden niet meer gemetseld zonder dat dit iets afdoet aan de brandveiligheid of de geluidsisolering. De woningen krijgen dubbelbeglaasde schuiframen, een luxueuze keuken en centrale verwarming. De meerkosten hiervan worden goedgemaakt door de besparingen die zijn verkregen door de fabriekmatige aanmaak van de samenstellende delen en de vermindering van de bouwtijd.’

(Dit is de derde aflevering in een serie van vijf over de zogeheten Canadese woningen in Horst. Klik hier en hier voor de eerste twee afleveringen)

Intermezzo – Canadese woningen (2)

Als het Journaal afreist naar Horst, moet er wel iets bijzonders aan de hand zijn. Precies dat was het geval op 28 december 1967: de officiële ingebruikname van 21 zogeheten Canadese woningen aan de Meterikseweg en de Zegersstraat. ’s Avonds was deze plechtigheid goed voor een reportage van bijna anderhalve minuut.

De ingebruikname van de woningen was het sluitstuk van een proces dat nauwelijks een jaar eerder in gang was gezet en dat zijn wortels had in een bezoek van vijftien Nederlandse bouwkundigen aan Canada in de zomer van 1965. Dat bezoek, dat plaatsvond op uitnodiging van de Canadese regering, was bedoeld als een oriëntatie op de mogelijkheden van houtskeletbouw. Canada gold, net als de Verenigde Staten, als een voorloper op dit gebied.

De Nederlandse delegatie keerde enthousiast terug uit Canada. Twee ambtenaren van het ministerie van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, die deel uitmaakten van de delegatie, adviseerden de minister ‘alle medewerking te verlenen voor het realiseren van een aantal ontwikkelingsobjecten in de woningbouw, opdat de nodige ondervinding kan worden opgedaan’. Ruim een jaar later kwam Horst in beeld voor zo’n ‘ontwikkelingsobject’.

Eind november 1966 benaderde de hoofdingenieur-directeur Volkshuisvesting van de provincie Limburg, ir. C.H. Kluiters, burgemeester Geurts met de vraag om medewerking te verlenen aan de bouw van woningwetwoningen in Canadese houtbouw. Dit leidde op 6 december tot een gesprek tussen Kluiters en de burgemeester. ‘Een prettig onderhoud’, aldus de burgemeester, die daarna met ongekende voortvarendheid aan de slag ging. Nog dezelfde dag lichtte hij zijn wethouders in. De volgende dag bracht hij samen met de gemeentesecretaris en twee ambtenaren een bezoek aan Guelen, een aannemersbedrijf in Wijchen met ervaring in houtbouw. Weer vier dagen later, op 11 december, stemde eerst het college van burgemeester en wethouders en daarna de gemeenteraad in met de bouw van 21 woningen als proefproject. Locaties waren ook al gevonden: aan de Zegersstraat één blok van acht en één van zes woningen, van elkaar gescheiden door de Prins Bernhardstraat, en driehonderd meter verderop aan de Meterikseweg één blok van drie en één van vier woningen.

(Dit is de tweede aflevering in een serie van vier over de zogeheten Canadese woningen in Horst. Klik hier voor aflevering 1)

Intermezzo – Canadese woningen (1)

Precieze data vallen niet te achterhalen, maar van 1971 tot 1974 – zeg maar van mijn zesde tot mijn negende – woonde ik met mijn vader, moeder en zus aan de Zegersstraat in Horst, huisnummer 32. Tijdelijk vormde trouwens ook Bas, een cockerspaniël, onderdeel van ons gezin. Onhandelbare hond, die meer (vraat)sporen achterliet in onze verzameling boeken en langspeelplaten dan in mijn geheugen.

Wat me vooral bijstaat van die tijd in de Zegersstraat is het buiten spelen. In het voorjaar, als de dagen begonnen te lengen, trefballen op de grasstrook voor de rijtjeswoningen tot het donker werd. Op lange zomeravonden met kinderen uit de buurt en hun ouders volleyballen achter het huis van de familie P. Tijdens de eindeloze zomervakantie stoepranden (‘stoepránte’) met C. totdat we erbij neervielen. En overal en altijd voetballen. Met W. en E. op de grasstrook voor de woningen. Met anderen bij de vier garageboxen aan de overzijde van de straat, met een van die vier garageboxen als doel (maar niet die van meneer S.; meneer S. was op z’n zachtst gezegd geen voetballiefhebber). Met grotere groepen op het buurttrapveldje achter het huis.

Nog een herinnering: op de dag dat Stan Smith de Wimbledonfinale won (Google: 9 juli 1972) veranderde een wolkbreuk de Zegersstraat in een mum van tijd in een zwembad. Zwemmen op straat! De volgende dag had ik diarree. 

Een eigentijdse foto van het exterieur van Zegersstraat 32 is niet te vinden. Ik moet volstaan met een carnavalsfoto van een gemaskerd figuur in clownspak waarop een fragment van de voorgevel is te zien.

Zegersstraat 32 was (en is) de tweede (of zevende – het is maar van welke kant je het bekijkt) woning in een blok van acht. Huurwoning. Doorzon, semi-open keuken, vier slaapkamers, vlizotrap naar zolder. Verder niets bijzonders. Ware het niet dat het een Canadese woning was.

‘Waar woon je?’
‘In de Zegersstraat.’
‘Oh, die straat met de Canadese woningen.’

De Canadese woningen waren (zijn?) een begrip in Horst. Maar wat daar nu precies achter schuil ging, vroeg ik me vreemd genoeg nooit af. Tot vorig jaar. Toen ben ik het gaan uitzoeken. Van mijn bevindingen doe ik hier de komende tijd in enkele afleveringen verslag.

Horst in oude ansichten (9) | Bejaardenflats Kuiperplein

Als een bok op de haverkist is ie erop gesprongen, de fotograaf, op de gloednieuwe Kuiperpleinflats. Misplaatste gretigheid. Had ie enkele maanden fotografisch geduld geoefend dan was er geen spoor meer te bekennen geweest van de woestenij op de voorgrond. Wat de monsterlijkheid van het flatgebouw onverlet laat. De jaren zeventig hebben hun intrede gedaan. De frisheid, de sprankeling, het vooruitgangsgeloof, vaak kenmerkend voor de architectuur van de eerdere naoorlogse decennia, hebben plaatsgemaakt voor ongeïnspireerde grauwe eenvormigheid. Illustratief: bejaardenhuis Berkele Heem (jaren vijftig) en de verpleegstersflat (jaren zestig) zijn letterlijk naar de zijkant gedirigeerd. De twee populieren houden de schone schijn nog enigszins op.

Vitrage tiert nog welig. Alle 24 raak, tel zelf maar na. Vitrage omdat het zo hoort, omdat iedereen het heeft? Voorkomen van inkijk? Toch niet op vijf hoog? Was het een voorwaarde om in aanmerking te komen voor een flat? Te allen tijde te vermijden: wegkwijnen achter de vitrage. Dus heeft moeder de vrouw manlief weggestuurd om boodschappen te gaan doen. Daar staat ie, enkele meters rechts van de ingang: zwart pak, wit colbertje, in z’n rechterhand een donkergekleurde boodschappentas van klein formaat. Verweesd, niet op z’n gemak, onzeker, de weg nu al een beetje kwijt.

Top 5 – Norbertuswijkse binnenterreinen

Op 23 februari van het afgelopen jaar ontving ik een e-mail van Jan Geurts, bewoner van de Noordsingel in Horst. Citaat: ‘Tijdens mijn wandelingen door o.a. de Norbertuswijk heb ik de verschillende hofjes bezocht die ooit bewust zijn aangelegd in deze wijk. Ik vond dat speciaal. Misschien is het wel aardig om een stuk te schrijven over de hofjes.’

‘Aardig’? Héél aardig! En dus reageerde ik als volgt: ‘Ik heb al sinds jaren een notitieboekje waarin ik onderwerpen noteer waarover ik ooit nog eens wil schrijven. Op 20 september 2014 noteerde ik daarin: “Binnenplaatsen Norbertus”. Ik vermoed dat wat bij jou, Jan, ‘hofjes’ zijn, bij mij ‘binnenplaatsen’ heten. Met andere woorden: volgens mij hebben we een fascinatie voor hetzelfde.’

We spraken af samen een wandeling te maken langs de Norbertuswijkse hofjes dan wel binnenplaatsen. Daar kwam het uiteindelijk pas op 4 juni van. Het enthousiasme spatte er aan beide zijden vanaf. Onze wandeling eindigde met mijn belofte op korte termijn een stuk te schrijven over de hofjes dan wel binnenplaatsen. En vervolgens liet ik het maes in ‘t vaerreke steken. Totdat ik twee weken geleden een mail van Jan ontving waarin hij onder meer schreef te hopen dat de hofjes nog steeds mijn interesse hebben. Jazeker hebben ze nog steeds mijn interesse, alleen hebben ze de pech te moeten concurreren met tal van andere interesses. Maar nu, een klein jaar na de eerste mail van Jan en met een herontwikkeling van de hofjes dan wel binnenplaatsen in aantocht, is het er dan toch eindelijk van gekomen.

Eerst iets over de Norbertuswijk. Door de naoorlogse bevolkingsgroei ontstond in de jaren vijftig van de vorige eeuw ook in Horst de behoefte aan meer woonruimte. Daarop besloot het gemeentebestuur ten noorden van de bestaande dorpskern een geheel nieuwe wijk te ontwikkelen. Ingenieursbureau J.J. Margry uit Breda maakte al in 1955 een ontwerp dat was gestoeld op de gedachte van de zogeheten parochiewijk. De parochiekerk, toegewijd aan Norbertus van Gennep, vormde het centrum van de nieuwe wijk. In de directe omgeving daarvan lagen pastorie, kapelanie, parochiehuis, school en winkels en daar weer omheen de woonhuizen, die waren bedoeld voor alle lagen van de samenleving. De nieuwe wijk, officieel Norbertuswijk geheten, maar in de volksmond ook bekend als Neej Dörp en Sjemdörp, kwam vanaf 1960 tot ontwikkeling. Met zijn ruime opzet, het vele groen en de differentiatie in woningtypes kan de wijk ook 65 jaar na zijn ontstaan wat mij betreft de toets der kritiek nog steeds doorstaan, waarbij dient aangetekend dat enig chauvinisme mij als langjarig bewoner niet helemaal vreemd is.

Maar dan nu de Norbertuswijkse hofjes dan wel binnenplaatsen, her en der in de wijk gelegen en in de meeste gevallen oases van rust en stilte. In het ideale geval zijn ze aan alle zijden ingeklemd tussen bebouwing, zijn ze aan één zijde toegankelijk voor auto’s en zijn ze aan meerdere zijden via brandgangen toegankelijk voor fietsers en voetgangers. Ik vermoed dat ze in de eerste plaats zijn bedoeld als veilige speelterreinen voor kinderen: zonder ook maar een straat te hoeven oversteken en zonder de noodzaak van ouderlijk toezicht kon het kroost zich hier uitleven. Daarnaast verschaffen ze toegang tot garageboxen. Maar hoe moeten we ze nu noemen: hofjes of binnenplaatsen? Ik zou zeggen: binnenterreinen. Voor ‘binnenplaatsen’ zijn ze te groot, voor ‘hofjes’ voor mijn gevoel niet idyllisch en niet intiem genoeg.

Zoals ik het zie telt de Norbertuswijk zeven binnenterreinen, maar ik geef onmiddellijk toe dat dat er ook meer of minder kunnen zijn als je er op een andere manier naar kijkt. Met mijn zienswijze snijd ik mezelf ook in de vingers omdat mijn geliefde biotoop tussen Prinses Marijkestraat, Julianastraat, Jan van Eechoudstraat en Gebroeders van Doornelaan, waarop ik van mijn derde tot mijn zesde vanuit onze huiskamer uitzicht had en waarin ik heel wat uurtjes heb doorgebracht, buiten de boot valt omdat hij niet aan alle zijden is ingeklemd tussen bebouwing.

Resteren dus zeven Norbertuswijkse binnenterreinen. Precies voldoende voor een, uiteraard uitermate subjectieve, Horst-sweet-Horst top 5 van Norbertuswijkse binnenterreinen. Komt ie:

5. Gelegen tussen Julianastraat (toegang voor auto’s), Jan van Eechoudstraat, Prinses Margrietstraat en Steffensstraat:

Dit is nauwelijks een oase te noemen; geasfalteerde oases bestaan helemaal niet. Het is ook geen kinderspeelparadijs, dus laten we het ‘functioneel’ noemen.
 
4. Gelegen tussen Noordsingel (toegang voor auto’s), Gebroeders van Doornelaan, Rembrandtstraat en Rubensplein (toegang voor auto’s):

Eerlijk gezegd nooit beschouwd als een binnenterrein. Pas mijn wandeling met Jan (achterbuurman) heeft me ervan overtuigd dat dit wel degelijk als een Norbertuswijks binnenterrein valt te definiëren. Dat ik het eerder niet zo zag, had te maken met het ontbreken van een ingeklemd-zijn-tussen-bouwblokken-gevoel. En dat had weer te maken met het vele groen, de niet gesloten bebouwing en de toegang voor auto’s aan twee zijden.
 
3. Gelegen tussen Prinses Marijkestraat (toegang voor auto’s), Prins Bernhardstraat, Jan van Eechoudstraat en Steffensstraat:

Uitlaatklep voor bewoners van de duplexwoningen aan de Prinses Marijkestraat. Die worden in de loop van dit jaar gesloopt, wat een verklaring vormt voor de momenteel enigszins verwaarloosde aanblik van het binnenterrein. Even verderop ligt, ingeklemd tussen Prinses Marijkestraat (toegang voor auto’s), Steffensstraat, Jan van Eechoudstraat en Julianastraat, een nagenoeg identiek binnenterrein:

2. Gelegen tussen Wittenhorststraat (toegang voor auto’s), Prinses Irenestraat, Meterikseweg en Prinses Beatrixstraat:

Het grootste van alle Norbertuswijkse binnenterreinen, eigenlijk de gedroomde nummer 1. Tot voor héél kort was het uitgerust met speeltoestellen voor kinderen, waarmee het misschien wel het meest exemplarische Norbertuswijkse binnenterrein is. Tussen 1970 en 1978 zetelde hier in een houten barak wijkgebouw ’t Östenriekske. Ook was er een peuterspeelzaal gevestigd.

1. Gelegen tussen Wittenhorststraat (toegang voor auto’s), Prinses Beatrixstraat, Zegersstraat en Prins Bernhardstraat:

Ondanks de gedroomde nummer 1 toch dit binnenterrein op 1 omdat dit van mijn zesde tot mijn negende mijn geliefde biotoop was, waar ik zicht op had vanuit mijn slaapkamer aan de Zegersstraat, waar ik via onze achterdeur meteen op uitkwam en waar ik ein-de-loos in heb gevoetbald. Nooit vergeten: net voordat we op een dag in Uden op bezoek gingen bij een oom en tante, kwam Joop T. me op het voetbalveldje nog snel even een keeperstraining geven. In de stortregen besloot Joop de focus te leggen op duiken. Met als gevolg dat ik van boven tot onder bemodderd thuiskwam, niet tot onverdeeld genoegen van mijn vader en moeder.

Even verderop ligt, ingeklemd tussen Wittenhorststraat (toegang voor auto’s), Prinses Beatrixstraat, Jan van Eechoudstraat en Prins Bernhardstraat, een nagenoeg identiek binnenterrein:

(Met dank aan Jan Geurts voor het idee, de wandeling en het becommentariëren van eerdere versies van dit stuk)

Horst in oude ansichten (5) – Zegersstraat

De Zegersstraat. Begin jaren zeventig even gewoond, in de Canadese woningen. Maar een ansichtkaartwaardige straat? Die treurwilg was inderdaad beeldbepalend. Alleen: treurwilgen zonder water in hun onmiddellijke nabijheid zijn als Laurel zonder Hardy, als De Koel zonder VVV, als C zonder A: een beetje treurig. De BLO paste niet op de kaart. In de verte lonkt kruidenier Grubben. Daarvoor, nog in volle glorie, het onovertroffen pand Geurts, van de onovertroffen Lei Martens.

Ansichtkaartachterkant dan. ‘Aan de soos van de Imanuelkerk, Heeswijkplein, Den Haag. Lieve allemaal. Ben lekker in Limburg. Vermaak me best. Groetjes aan bestuur en leden, van mevrouw van W. Af en toe zon.’ Afgestempeld 10 juli 1979. Stempel daarnaast: ‘Postcode. Oh ja!’

Vermaakt ze zich echt best? Nee, ze probeert zich manmoedig staande te houden. Zonder echtgenoot. Drie maanden geleden plotseling gestorven. Haar hondstrouwe steun en toeverlaat. Haar alles. Hoe moet ze ooit haar draai nog terugvinden? De kinderen? Niet tot last zijn, hebben hun eigen zorgen. Limburg? Hadden ze haar aangeraden op de soos. ‘Zal je je best vermaken.’ Af en toe zon. Leugentje om bestwil. De regen valt met bakken uit de hemel en het wordt maar niet droog. Treurwilg. Zonder water in haar onmiddellijke nabijheid.

Horst in oude ansichten (3) – Loevestraat

Jaren zestig. Vijfde week van de eindeloze grote vakantie. Wie zich al de luxe van een vakantie elders kan permitteren, komt doorgaans niet verder dan de Schatberg. Valkenburg en de Ardennen vallen soms ook nog net binnen het bereik. Alleen niet voor bewoners van de Kortestraat. Zij dienen hun vakantiegevoel vooral te puren uit hun Franse balkons. Vleugje Méditerranée dat naar binnen waait. Kinderen? Die moeten zichzelf maar zien te vermaken. Voetballen, spelletjes doen, beursje trekken, schupe. Vooral schupe. Maar in de vijfde week van de grote vakantie heeft de landerigheid het definitief gewonnen. Nergens geen zin meer in. Zelfs niet in schupe. Verveling, bij god niet weten wat te doen. Uiteindelijk zijn ze maar met z’n drieën op de stoep gaan zitten. Voor een keer heeft zelfs de in de verte lonkende Moelbaerenbos hen niet kunnen verleiden. Dan doorbreekt een auto de lethargie. Vader! Z’n zoon zwaait naar hem. Z’n twee vriendjes blijven onaangedaan zitten, de ene in kleermakerszit, de andere heeft z’n linkerbeen onder z’n rechter gemanoeuvreerd. Hun aandacht richt zich niet op hun vriendje en diens in gedachten verzonken vader, maar op iets of iemand aan de overzijde van de Loevestraat, bij de voormalige melkfabriek. De fotograaf?

Horst in oude ansichten (2) – Gebr. Van Doornelaan

Frisheid. Rust. Ruimtelijkheid. Strakke vormgeving, geen overbodige franje. Een idylle in zwartwit. Of zie ik het te gekleurd? Misplaatste nostalgie van een kind van de Norbertuswijk?

‘Gebr. Van Doornelaan.’ Inderdaad. Maar minstens zoveel Schutroedeplein. Zielloos plein, toen al. Bestrating in de trant van een parkeerplaats. Terwijl het geen parkeerplaats was. Mooie betonnen bloembakken, in een wat curieuze opstelling.  

Op de achtergrond de BLO in aanbouw.

Het braakliggend terrein rechts zou later plaatsmaken voor zielloze garageboxen en nog ziellozer woningen. Fungeerde dat braakliggend terrein niet tijdelijk als trapveldje? Twijfel. Stond op dat braakliggend terrein niet tijdelijk een frietkot? Minder grote twijfel. Uiterst rechts de een jaar of tien geleden helaas gesloopte maisonnettes. Lag daarnaast geen trapveldje? Nauwelijks twijfel.

Glansrijke winnaar van de strijd om de hoogste antenne is de antenne van, beredeneerd gokje, Van Stratum, pal naast de tweede lantaarnpaal van links. Strakker dan strak, die twee middelste lantaarnpalen. Pronkstukken van de wijk.

Twee jongetjes in korte broek op het helderwitte trottoir. Ze staren naar een vrouw met kinderwagen die flaneert over het Van Doornelaan-asfalt. Tafereel dat aanzienlijk aan allure zou hebben gewonnen zonder die twee geparkeerde auto’s. Een winkelboulevard had het moeten worden, de Van Doornelaan. Het bleef bij tekentafelwerkelijkheid.  

Intermezzo – Disselhoff

disselhoff

voorheen houthandel mol
gereduceerdd
tott
ontwikkelwaarr
doorr
medeklinkerverdubbelaarr

raarr

Intermezzo – De kaders

‘Dit plan zou moeten voldoen aan de kaders.’
‘We zijn scherper geworden op de kaders.’
‘De kaders moeten worden meegenomen.’

Inderdaad, de lucht was weer eens zwanger van de kaders, vorige week dinsdag tijdens de vergadering van de Horster gemeenteraad.

Ook in het concept van het coalitieakkoord van Horst aan de Maas is het kaders voor en kaders na. Afschrikwekkend voorbeeld: ‘Wel formuleren we heldere ambities en kaders aan de voorkant, in lijn met de afspraken uit het Masterplan Wonen.’

‘Heldere kaders aan de voorkant’: typisch zo’n moedeloos makende frase die je doet vermoeden dat althans in Horst aan de Maas ook in de komende periode de kloof tussen overheid en burger niet zal worden overbrugd. Maar dat geheel terzijde. Terug naar de kaders. Van Dale omschrijft een kader omslachtig als ‘wat iets als en tot een geheel omsluit’. Daar tegenover staat het synoniem dat Van Dale geeft voor kader: ‘raam’. Verhelderend: stel je een kader, dan is buiten de lijntjes kleuren er niet bij.

Je denkt: zo is het spel, zo zijn de regels. Maar niet in Horst aan de Maas. Daar kan het gemeentebestuur naar believen binnen of buiten de door de gemeenteraad gestelde kaders kleuren. Hoe vaak hebben we Horster wethouders de voorbije periode niet tegen de gemeenteraad horen zeggen ‘Ik zou het ook graag anders willen, maar het past nu eenmaal niet binnen de kaders die u heeft gesteld’? Vorige week dinsdag ging het plotseling andersom. Aan de orde was nieuwbouwplan Disselhof aan de Venloseweg (voormalig terrein houthandel Mol). Daarvoor gelden onder meer als kaders: bepaald percentage sociale huurwoningen, bepaalde hoeveelheid openbaar groen, maximaal toegestane bouwhoogte, maximaal toegestane geluidsbelasting. Maar verantwoordelijk wethouder Eric Beurskens (Essentie) had in dit geval ineens lak aan al die kaders. En hij waarschuwde ook maar meteen: ‘Het gaat vaker voorkomen dat we moeten afwijken van de kaders.’  

Je denkt: de gemeenteraad voelt zich geschoffeerd door deze opgestoken wethouderlijke middelvinger richting de kaders. Maar niet in Horst aan de Maas. Daar likt een grote meerderheid van de gemeenteraad aan de opgestoken wethouderlijke middelvinger als was het een overheerlijke lolly. Van je gemeenteraad moet je het maar hebben.

Wat staat er trouwens in het concept van het nieuwe coalitieakkoord? ‘We versterken de kaderstellende en volksvertegenwoordigende rol van de Raad.’

Om je te bescheuren.

(Dit stukje verscheen afgelopen woensdag ook in Via Horst-Venray)