Intermezzo – Automatiek

Heb je eenmaal Werelddierendag gehad, dan daagt het besef dat Nationale Krokettendag niet meer ver weg is. Vandaag, 9 oktober, is die grote dag! Wie hier vanwege dat heuglijk feit een ode aan de kroket verwacht, kan nu beter stoppen met lezen. Een heel groot krokettenliefhebber is aan mij namelijk niet verloren gegaan. De occasionele vleeskroket heeft na mijn vegetarische omwenteling plaatsgemaakt voor de occasionele groentekroket – goed te hebben, maar er zijn grotere lekkernijen.

Wat Nationale Krokettendag vooral bij mij teweegbrengt, zijn gedachten over de automatiek. Van Dale: ‘Automatiek – toestel of hal voor verkoop per automaat, vooral van eetwaren.’ ‘En dan vooral van snacks’, zou ik daaraan willen toevoegen.

Jaren zeventigherinnering: zaterdag was de vaste frietdag, Joosten (‘Joëste’) aan de Jacob Merlostraat in Horst de vaste frituur. Je kwam binnen in een kale ruimte, met achterin links een flipperkast. In de rechterzijmuur was een opening uitgespaard om de bestelling te plaatsen en in ontvangst te nemen. Rechts naast die opening de automatiek, een gesloten wand met naar schatting vijf keer acht glazen deurtjes, van elkaar gescheiden door zilvergrijze omlijstingen, waarachter de opgewarmde snacks voor de snelle hap je toelachten. Inworp? Twee kwartjes misschien?

Anno 2025 is het aanzien van Jacob Merlostraat 8 nauwelijks veranderd in vergelijking met vijftig jaar geleden. Aan het nu geblindeerde raam kon je destijds ijs kopen. Rechts daarnaast de toenmalige lunchroom.

De oprit naar een garage, links van het geblindeerde raam, moet toen de overdekte kale ruimte zijn geweest met de flipperkast en de automatiek. De automatiek bevond zich in de nu grijze zijgevel.   

Wikipedia:

‘De automatiek is al aan het begin van de 20e eeuw ontstaan, vermoedelijk in Duitsland. Van hier uit waaide het idee al snel over naar andere landen. In deze periode kwam het voedsel nog echt opgediend uit de automatiek, dus op een bord en een dienblad. Dranken werden in een glas geserveerd. De automatiek groeide in de jaren '50 uit tot een populaire voorziening, met name van de opgeschoten arbeidersjeugd, die voor het eerst iets te besteden had. De broodjes maakten plaats voor patates frites en snacks. Na de jaren zestig verminderde de populariteit van de automatiek in de meeste landen, en uiteindelijk verdween ze uit het straatbeeld. Behalve in Nederland: hier is de automatiek onverminderd populair.’

Wat de vraagt oproept of de automatiek ook in Horst aan de Maas nog ergens het straatbeeld opsiert. Verscheen de automatiek überhaupt wel ooit ergens in het straatbeeld van Horst aan de Maas?

Top 5 – Locaties uit mijn ijsjesverleden

Onlangs gekocht in Dortmund, toen ik daar J. en I. van het vliegveld moest halen. Thuisgekomen had ik al snel spijt van m’n aankoop omdat de prijssticker niet te verwijderen bleek (het op boeken en cd’s en dvd’s plakken van prijsstickers is een criminele handeling die zou dienen te leiden tot jarenlange eenzame opsluiting). Toen ik eenmaal in het boek begon, was die spijt weldra verdwenen: Axel Hacke schetst in Deutschlandalbum een indringend portret van Duitsland en de Duitsers.

Eén stuk is getiteld ‘Eis’ en begint zo:

‘Man müsste in Deutschland mal eine Umfrage machen: Menschen fragen nach ihrem ersten Eis. Wie es hieß, wie sein Geschmack war, wo man es holte … Wahrscheinlich könnte man überhaupt eine Geschichte des Landes schreiben mit Hilfe dieser Frage: Was jeweils wann und für wen das erste Eis war. Mein erstes Eis hieß Capri.’

Onvermijdelijk gevolg van het lezen van deze passage was dat ik in mijn eigen, weinig imposante ijsverleden begon te graven. Of de hiernavolgende weerslag daarvan bijdraagt aan eine Geschichte des Landes, waag ik te betwijfelen. Laten we het houden op een voetnoot bij de Horster geschiedenis van de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw. Hier komt-ie, de top 5 van (Horster) locaties uit mijn ijsjesverleden:

5.

Meteen maar een bekentenis: erg heiß auf Eis ben ik nooit geweest. Lekker hoor, maar niet iets waar ik me voor verhang. En dan meteen ook maar een tweede bekentenis: verpakt ijs en softijs hebben me altijd meer kunnen bekoren dan vers ijs. Verwacht van mij dus geen lyrische recensies van het Clevers- of Passi-ijs. Dan nog eerder van Heldro, de 2CV onder de ijzen: zonder overbodige toeters en bellen, maar ongemeen lekker. In Horst sinds jaar en dag onder meer verkrijgbaar bij tankstation De Kamp.

4.

Een waterijsje was het eerste (zie nummer 1), maar niet uitgesloten is dat mijn eerste softijs een Jan Joosten-softijs was. Kleinste formaat hoorntje waarschijnlijk, verkrijgbaar aan het raam aan de Jacob Merlostraat dat nu met rolluiken zo hermetisch gesloten is. Voor een dubbeltje extra kreeg je er een laagje chocola op. Dat helaas meteen hard werd.

   

3.

Op dinsdag stond op de markt, vóór wat nu De Smidse is, altijd een oudere, wat norse man met bril en strohoed. Hij verkocht verpakt ijs uit wat denk ik een ijscobrommer heet. De man heeft waarschijnlijk al lang geleden het tijdelijke met het eeuwige verwisseld, maar wat zou er van zijn brommer zijn geworden?

2.

Vaste prik: op zaterdagmiddag voetballen in de Schaak en daarna op kosten van mijn vader een ijsje bij ’t Hukske in Meterik. Mijn vader steevast een mokkastick, ik meestal een vanille- of bananenstick, anderen een waterijsje, chocoladestick of split. Behalve X. Terwijl iedereen genoegen nam met een ijsje van veertig of maximaal vijftig cent, koos X altijd voor de TV-pak, een groot blok vanille-ijs van 1,50 gulden in een roodwitblauwe verpakking die een tv moest suggereren.    

1.

Waar nu Chinees-Indisch restaurant New Fong Shou is gevestigd, zetelde omstreeks 1970 de wasserette van Jac van den Munckhof. Je kon er ook snoep en ijs krijgen. En voetbalplaatjes. Zelfs op zondagmorgen. Ik weet zeker dat ik hier mijn eerste voetbalplaatjes heb gescoord. Nog geen Panini, maar Vanderhout (waarom geen Geschichte des Landes aan de hand van ieders eerste voetbalplaatjes?). Het zou me niet verbazen als ik hier ook mijn allereerste ijsje heb genuttigd. Een waterijsje, roodoranje, bevestigd aan twee stokjes die al snel plakkerig werden van het naar beneden druppelende gesmolten ijs. Naam? Merk? Al sla je me dood.

P.S. Het staat iedereen natuurlijk vrij zijn of haar (al dan niet Horster) ijsverleden met andere Horst-sweet-Horst-lezers te delen. 

Intermezzo – Verschnaufpause (5)

Jazeker, het was weer eens tijd voor een Verschnaufpause. Een dag Bad Schandau (aan de Duits-Tsjechische grens), vier dagen Praag, twee dagen Berlijn. Allemaal per trein. Veel moois gezien, veel lelijks, veel onbegrijpelijks. Veel water ook, en helaas niet alleen van de Elbe, de Moldau en de Spree.
Van mijn oorspronkelijke voornemen hier een gedetailleerd reisverslag te publiceren, zie ik af. Dat zou immers volkomen in het niet vallen bij het relaas dat onze burgervader gedurende zes weken in Hallo Horst aan de Maas publiceert over z’n vakantieperikelen: ‘[We] hebben een caravan gehuurd; zo één die je alleen maar hoeft aan te koppelen. Alles zit erop en eraan, zeggen ze. Alleen voor kleren en beddengoed moet je zelf zorgen. We gaan dus kamperen. Hoewel ik er niet echt naar uitkijk om zolang achter het stuur te zitten en Jolanda vroeger kamperen altijd omschreef als kramperen.’ Als dat maar goed gaat! Ben razend benieuwd naar het vervolg! Ik voorzie overigens een bestseller als Hallo die stukjes na afloop zou bundelen tot een boekje.

Van míjn vakantiewederwaardigheden dus geen gedetailleerd verslag, slechts wat losse observaties. Zo kunnen de ijsjes in Bad Schandau,

Berlijn

en vooral Praag

beslist wedijveren met de nummer 1 van mijn top 5 van Horster ijsjes, dat van Lo Solé in Sevenum.

Verder werd me duidelijk dat vermistedierenbriefjes geen exclusief Horster of Nederlands fenomeen zijn. Midden in Praag trof ik er zelfs een in het Russisch aan:

En mocht u Ziggy terugbezorgen bij de rechtmatige eigenaar, dan wacht u een financiële beloning (niet dat m’n Tsjechisch nou zo goed is, maar die laatste zin kán gewoon niets anders betekenen):

Waar hebben we dat meer gelezen?

Er zijn wel meer opmerkelijke overeenkomsten tussen Horst en Praag. Zo denken aanhangers van vermeende topvoetbalclubs in al hun arrogantie dat een afkorting (Horst)

of een jaartal (Praag)

volstaat om duidelijk te maken welke club ze verafgoden.

Ook protserige hotels vind je zowel hier als daar, al moet ik bekennen dat het stalinistische Praagse Crown Plaza Hotel

het Horster Parkhotel

in dit opzicht naar de kroon steekt.

Ten slotte: onvermijdelijk tijdens zo’n reisje zijn de toeristische topattracties. Ik moest er in sommige gevallen uren voor in de rij staan, maar dan heb je ook wat: de drijvende drol (Praag),

de man op de ladder-zonder-begin (Berlijn)

en de artistieke boodschap (gemengde technieken) van de anonieme onheilsprofeet (Berlijn).

Top 5 – Horster ijsjes

Dagblad De Limburger berichtte onlangs dat ijssalons als paddenstoelen uit de grond schieten in Limburg. Omdat het nogal een verschil maakt of ze als wintermycena’s dan wel als oesterzwammen uit de grond schieten, had ik waarschijnlijk gekozen voor de vergelijking met een zich verspreidende inktvlek, hoewel je in dat geval weer voor de lastige opgave zou komen te staan om te bepalen vanuit welk punt de inktvlek zich begon te verspreiden. Maar goed, doet allemaal niet ter zake, waar het om gaat is dat het aantal ijssalons in Limburg groeit als kool (en val me in godsnaam niet lastig met de vraag welke kool). Wacht even. Gaat het daar eigenlijk wel om? Kwantiteit is allemaal leuk en aardig, maar komt kwaliteit niet op de eerste plaats? Retorische vraag. Dus gingen medewerkers van Horst-sweet-Horst de afgelopen weken anoniem op pad. Ze onderwierpen de ijsjes van alle ijsverkooppunten in Horst aan de Maas aan een smaaktest. Dit resulteerde in een top 5 van Horster ijsjes. Een top 5 die ongetwijfeld zal inslaan als een bom. Wat wil je ook als erkende grote jongens als IJssalon Clevers en Passi buiten de prijzen vallen? Zelfs het tot Kwalitaria van het Jaar uitgeroepen kwalitaria ’t Hukske aan het Wilhelminaplein in Horst wist niet door te dringen tot de top 5. Hoe die top 5 van Horster ijsjes er dan wel uitziet? Zo:

5.

IJsboerderij De Veldweide in Sevenum. Klinkt misschien wat vreemd bij een ijsje, maar toch roept dit onmiskenbaar een associatie op met gebakken lucht. Zadelt je ook op met een wat hol gevoel in de maag.

4.

De Plaggenhut in Griendtsveen. Fris ijsje, dat nog een beetje karakter tekort komt. Heeft wel groeipotentie.

3.

Nieuw Kronenbergerhof in Kronenberg. Op het ijs en de bijzonder krokante hoorn is weinig aan te merken, alleen dat ijzeren console, daar is bijna niet doorheen te komen.

2.

Wienerhof in Griendtsveen. Dit ijsje lacht je gewoon tegemoet. Elegant, welgevormd, krachtige krul, hapklare hoorn, geurig bouquet. Enige nadeel: de wat fritesachtige aflik.

1.

Lo Solé in Sevenum. De onbetwiste nummer 1 mogen we wel zeggen. Deze sorbet is nog lekkerder dan ie oogt. En vergis u niet: dat mosgroene bolletje ijs waarvan de samenstelling wel voor altijd het geheim van de ijsbereider zal blijven, is overheerlijk. Ook het gifgroene exotisch fruit dat in de verte aan druiven doet denken, is niet te versmaden.