Intermezzo – Mijn sociaaldemocratische opa

Als hij nog had geleefd, zou mijn opa van moederskant morgen 120 zijn geworden. Op verkiezingsdag. Daar zou hij zeer verguld mee zijn geweest, mijn opa was bijzonder politiek bewust. Geboren in 1906 in Meerssen trad hij op 13-jarige leeftijd als leerling-meterijker in dienst bij de Stroom Verkoop Maatschappij (de latere PLEM) in Maastricht. Nadat hij zijn opleiding had voltooid, trok hij als meterijker door de hele provincie. In Horst leerde hij mijn oma kennen. In 1932 trouwden ze. Sindsdien woonde mijn opa in Horst.

Nadat hij in Maastricht een toespraak had bijgewoond van Willem Vliegen, voorman van de SDAP (een voorloper van de PvdA), had mijn opa zijn hart verpand aan de sociaaldemocraten. Anders gezegd: mijn opa was ‘enne roëje’. Daarmee was hij een uitzondering in het homogeen katholieke Limburg, waar achtereenvolgens RKSP, KVP en CDA een enorme overmacht hadden. Ter illustratie: bij de Tweede Kamerverkiezingen in 1937 behaalde de RKSP in de gemeente Horst 3280 van de 3455 uitgebrachte stemmen. Mijn opa was een van de 14 SDAP-stemmers. In 1952 was er weinig veranderd: 4584 van de 4923 stemmen gingen naar de KVP, de PvdA bleef op 90 steken. Twee jaar later, in 1954, werd het katholieken verboden lid te zijn van socialistische organisaties. Met dit zogeheten Bisschoppelijk Mandement werd de overtuiging van mijn opa danig op de proef gesteld. Toch bleef hij de sociaaldemocratie trouw.

Vanaf eind jaren zestig gloorde er hoop. Het kabinet-Den Uyl trad aan en Horst kreeg in 1976 een afdeling van de PvdA. Mijn opa was een van de eerste leden. In 1978 kwam de PvdA voor het eerst in de gemeenteraad, met drie zetels nog wel. Bij de volgende verkiezingen, in 1982, prijkte mijn opa op de voorzijde van een verkiezingsfolder van de PvdA.

In 1986 vielen de gemeenteraadsverkiezingen op 19 maart, de naamdag van de heilige Jozef, naar wie mijn opa was vernoemd. Elke stemgerechtigde inwoner van de gemeente Horst vond op de verkiezingsdag dit lichtelijk provocerende kaartje in zijn brievenbus:

Desalniettemin (of juist daardoor?) behaalde de PvdA bij deze verkiezingen een nooit meer overtroffen score van 24 procent van de stemmen. Daarna ging het geleidelijk minder, zowel met mijn opa als met de PvdA. Dat Wim Kok de PvdA in de jaren negentig ontdeed van haar ideologische veren drong gelukkig niet meer helemaal tot hem door – hij overleed in 1997.

‘Wij geloven in die droom van die andere samenleving en die droom zal nooit sterven’, zei de door mijn opa bewonderde Joop den Uyl ooit. Nee, die droom zal hopelijk inderdaad nooit sterven. Maar die droom lijkt wel jaar na jaar verder af te brokkelen. Begrippen als ‘streng’, ‘keihard’, ‘eigen verantwoordelijkheid’, ‘ondernemers’ en ‘realisme’ voerden deze verkiezingscampagne in Horst aan de Maas de boventoon. Idealen zijn verdacht, idealisme is verworden tot een scheldwoord. Het CDA beroept zich erop dat solidariteit een van zijn beginselen is. Vervolgens lees je tot drie keer toe in het verkiezingsprogramma ‘Solidariteit is niet onbeperkt’. Kraaide de haan ook niet driemaal?

Als mijn opa in een graf lag, zou hij zich er ongetwijfeld in hebben omgedraaid.

Intermezzo – Stop de uithongering van Gaza (2)

Op 27 september 1975 liet het regime van de Spaanse dictator Franco vijf leden van de Baskische afscheidingsbeweging ETA executeren. Enkele dagen later vond hiertegen in Utrecht een massale demonstratie plaats. Een van de sprekers was toenmalig minister-president Joop den Uyl. Citerend uit het zesde couplet van het Wilhelmus zei hij: ‘Wij staan hier om te strijden tegen de tirannie die ons hart doorwondt.’ En verder: ‘Als naast de deur het vuurpeloton aantreedt, dan moeten die schoten ons uit de slaap houden. Wij zijn één. Hun strijd is onze strijd. Internationale solidariteit!’

Zoiets zal je werkelijk nooit horen van onze huidige minister-president Dick Schoof als het om Palestina gaat. En ook niet van andere kabinetsleden. Als zij het niet doen, moeten wij het maar doen. Woensdag om 19.00 uur voor het gemeentehuis in Horst met een lawaaiprotest en daarna met een lawaai-optocht door het centrum.

Of Hun strijd – onze strijd – internationale solidariteit, nog altijd een ijzersterke leus, dan ook zal worden gescandeerd? Vermoedelijk niet, helaas een beetje uit de mode geraakt. Maar maakt niet uit, genoeg andere leuzen.   

 Tot woensdag!

Intermezzo – Verkiezingsterzijdes

1. Woensdag 15 maart, 16.52 uur, station Maastricht. Op het perron waar de trein richting Amsterdam klaarstaat voor vertrek, hoor ik in het voorbijgaan een vrouw tegen een man zeggen: ‘Wat zou het geweldig zijn als er eindelijk eens een linkse meerderheid zou komen … Welke partijen maakt me niet uit, als het maar een linkse meerderheid is.’

2. Woensdag 15 maart, 21.02 uur, thuis. Meteen is duidelijk dat die linkse meerderheid er verdomme wéér niet komt. Ik moet denken aan de vrouw op het perron in Maastricht. In stilte lijd ik met haar mee.

3. Donderdag 16 maart, 8.23 uur, thuis. Nee, ook ik heb niet gestemd op de PvdA. Voor de zoveelste keer niet. Toch is leedvermaak me vreemd: met de vrouw op het perron in Maastricht ben ik aanhanger van de grootlinkse gedachte. En grootlinks heeft een verpletterende nederlaag geleden.

4. Vrijdag 17 maart, 16.05 uur, Zegersstraat, Horst. De Zegersstraat, waar ik als 7-, 8-jarige begin jaren zeventig woonde. En eindeloze zomeravonden voetbalde, bij voorkeur met een van die vier garageboxen als doel (tot grote ergernis van meneer S.). De garageboxen en de parkeerplaatsen ervoor zijn er nog steeds.

Ik zie nu pas dat ze zijn vernoemd naar m’n achterbuurman van toen, de vorig jaar overleden Dré van den Bosch. Ontroerend.

5. Vrijdag 17 maart, 17.22 uur, Kerkstraat, Horst. Ik loop J. – eveneens PvdA-verlater, eveneens geen PvdA-hater – tegen het lijf. Ook bij hem treurnis.

6. Vrijdag 17 maart, 18.07 uur, thuis. De verpletterende grootlinkse nederlaag, de jaren zeventig, de garageboxen, Dré en de ontmoeting met J. hebben me weemoedig gemaakt. Ter zwelging in die weemoed bekijk ik nogmaals De mooiste jongen van de klas, een prachtige documentaire (bekijk ‘m hier) van Suzanne Raes, kind van linkse ouders, over haar jeugd in Nijmegen in de jaren zeventig.

7. Vrijdag 17 maart, 18.11 uur, thuis. Voice-over Suzanne Raes: ‘Zouden m’n klasgenoten vaak terugdenken? En voelen zij dan ook die verbazing, soms verwarring, die ik voel? Omdat het zó anders was. Ik heb een soort heimwee. Ik mis onze klas, de wijk, de tijd misschien wel. Het lijkt wel alsof ik toen meer thuis was, dan ik me nu voel. Zouden zij daar ook last van hebben? Van dat gevoel iets te zijn kwijtgeraakt?’

8. Vrijdag 17 maart, 18.31 uur, thuis. Moeder Suzanne Raes: ‘Het was ook echt zo dat je dacht “Wauw, we gaan het goed doen”.’
Suzanne: ‘Misschien mis ik dat dan wel een beetje.’
Moeder: ‘Wat mis jij?’
Suzanne: ‘Nou dat. Dat gevoel dat je het helemaal goed kan doen. Dat je samen iets kan veranderen.’
Moeder: ‘Jaaaaja, ja.’

9. Vrijdag 17 maart, 19.17 uur, thuis. Suzanne Raes: ‘We zijn het houvast kwijt, terwijl we wel van binnen voelen hoe we het zouden willen, en we herkennen ons niet meer in de politiek. We missen een betrokkenheid bij onze bestuurders, maar we hebben ook geen zin om zelf te gaan besturen.’

10. Zondag 19 maart, 10.21 uur, Landgoed De Gortmeule, Horst. Rondleiding over Landgoed De Gortmeule en presentatie van burgerinitiatief De Groene Corridor, door de familie Hoeijmakers en enkele getrouwen. Idealisme, bevlogenheid, strijdbaarheid: het bestaat nog, óók in Horst aan de Maas. Ontroerend.

11. Zondag 19 maart, 12.43 uur, thuis. In Buitenhof maakt socioloog Willem Schinkel beredeneerd, overtuigend en genadeloos gehakt van de PvdA (en en passant ook van de rest van traditioneel links). Ik vrees dat ik het grotendeels met ‘m eens ben. Is mijn gebrek aan leedvermaak om de teloorgang van de PvdA dan toch misplaatst?

12. Zondag 19 maart, 13.38 uur, thuis. ‘Wij geloven in die droom van die andere samenleving en die droom zal nooit sterven’, hoor je Joop den Uyl enkele malen zeggen in de documentaire van Suzanne Raes. Nog veel verontrustender dan dat die andere samenleving er waarschijnlijk nooit zal komen, is dat de droom van die andere samenleving toch dreigt te sterven. Of ben ik te pessimistisch?

Intermezzo – Ziekenhuis Horst moet blijven

Bij het fotograferen van Hof te Berkel stuitte ik gisteren ook op het voormalige Sint-Antoniusziekenhuis. Het Sint-Antoniusziekenhuis dat in verregaande staat van ontbinding verkeert. Triest om een gebouw dat ooit zo machtig was nu zo weerloos te zien. Triest - zoals eerder gezegd - dat zelfs maar de gedachte dat het gebouw misschien wel het behouden waard was nooit in de hoofden van onze vroede vaderen is opgekomen. (Klik op de foto's om ze te vergroten.)

Het Sint-Antoniusziekenhuis zal voor mij eeuwig verbonden blijven met de actie Ziekenhuis Horst Moet Blijven. Nog geen vijf jaar na de opening dreigde in 1973 alweer sluiting voor het ziekenhuis. Horst en omgeving kwamen massaal in opstand. In mijn herinnering was elke Horster auto in die dagen voorzien van een witte strook met daarop in zwarte letters de tekst ‘Ziekenhuis Horst moet blijven’.

Mijn vader behoorde tot de actievoerders van het eerste uur. Hij liet een hele archiefdoos vol documentatie na over de strijd voor behoud van het ziekenhuis. Gisteren ontrukte ik die doos voor even aan de vergetelheid. 

Vergeelde krantenknipsels. Langharig tuig. Een rapport van het Progressief Aktiecentrum met op de voorzijde een citaat van Karl Marx. Allerlei nota’s, anti-nota’s, rapporten en anti-rapporten. 1200 naar minister-president Joop den Uyl gestuurde briefkaarten. Een actievoerder die ook vandaag de dag nog altijd in de contramine is. Steunbetuigingen aan het actiecomité van mensen die de schrijfkunst nauwelijks machtig waren. Dirk de Vroome, alias De Rooie Reus. Verslagen van actiebijeenkomsten. Een symbolische begrafenis. Handgeschreven actieplannen. Een actievoerder die later zelf voor lange tijd op het pluche zou belanden. Een bezetting van de bestuurskamer van het ziekenhuis. Mannen met baarden. Een demonstratie op een maandagmiddag om twee uur met duizend deelnemers.

Lijsten met handtekeningen van duizenden sympathisanten. Tien tips voor de sluiting van kleine ziekenhuizen, een ‘ludieke handleiding’ aangeboden aan verantwoordelijk staatssecretaris Hendriks.

Strijdbaarheid, strijdbaarheid, strijdbaarheid. Een hele archiefdoos vol.

Wordt met de sloop van het ziekenhuis ook een tijdperk ten grave gedragen? Zijn het tekenen des tijds, het betrekkelijk geringe verzet tegen de sluiting van de bibliotheek in Grubbenvorst, tegen het minimaliseren van de bibliotheek in Sevenum, tegen de mogelijke verdwijning van het Horster zwembad, zelfs tegen de komst van een megastal? Heeft strijdbaarheid plaatsgemaakt voor apathie? Idealisme voor cynisme? Collectivisme voor idealisme?

Zeker na het doornemen van zo’n doos is het verleidelijk die vragen stuk voor stuk met ‘ja’ te beantwoorden. Zoals altijd ligt het natuurlijk een stuk genuanceerder. In de jaren zeventig zat beslist niet iedereen in het verzet en mensen met idealen en de bereidheid daarvoor te strijden zijn nog altijd niet van de aardbodem verdwenen. Toch kan ik enige heimwee naar die tijd niet onderdrukken. Suzanne Raes had last van hetzelfde gevoel en maakte er vorig jaar een schitterende, ontroerende en zeer herkenbare (althans voor mij) documentaire over (klik hier; kijken MOET). 

‘Wij geloven in de droom van die andere samenleving en die droom zal nooit sterven’, hoor je Joop den Uyl ergens aan het begin van de documentaire zeggen. ‘Die droom zal nooit sterven’ – maar veel leven zit er intussen toch niet meer in. Treurig. 

Klein mysterie 529 – Zondagsopening (3)

En nou mogen ze toch weer op zondag open, de Horster supermarkten, zo heeft het college van burgemeester en wethouders dinsdag in al z’n wijsheid besloten. Wel – niet – wel – niet – wel. Even triest als lachwekkend. Zou de gemeenteraad het college, of tenminste de winkelopeningstijdenwethouder, nog ter verantwoording roepen of vindt men het allemaal wel goed zo?

Intussen ontpopt de Horster PvdA zich tot de ondernemersvriendelijkste van alle partijen. In haar verkiezingsprogramma heet het (bladzijde 10): ‘Winkels mogen open zijn op zondag. Het is niet meer aan de overheid om te bepalen of winkels op zondag open mogen zijn. Ondernemers kunnen dat prima zelf regelen.’ De afgelopen dagen hebben Roy Bouten (klik hier) en Richard van der Weegen (klik hier) dit standpunt met veel omhaal van woorden toegelicht.

Vooral Roy Bouten houdt één grote lofzang op de ondernemer: ondernemers stralen trots uit, ondernemers willen verantwoordelijk zijn voor onze centra en onze gemeente, ondernemers hebben een groot maatschappelijk besef, ondernemers hebben oog voor de leefbaarheid van onze kleine kernen. Kortom: ‘Als Partij van de Arbeid hebben we vertrouwen in onze ondernemers en willen we hen de ruimte geven om samen invulling te geven aan het aanbod van koopzondagen in Horst.’ Want: ‘Als Partij van de Arbeid Horst aan de Maas hebben we ondernemersbelang hoog in het vaandel staan.’ Ferdinand Domela Nieuwenhuis, Pieter Jelles Troelstra, Joop den Uyl, Willem Vliegen en nog zo wat socialistische en sociaaldemocratische coryfeeën draaien zich om in hun graf. 

Ach, het zal voor een deel misschien nog wel waar zijn ook. Heus, ondernemers zijn lang niet altijd de beroerdsten. En natuurlijk mag je het ondernemersbelang hoog in het vaandel hebben staan, zelfs als PvdA. Maar, naïef als ik ben, had ik gedacht dat een ander belang nog net iets hoger in datzelfde vaandel zou staan: het werknemersbelang. Dat blijkt teveel gevraagd. In de bijdragen van bovengenoemde heren komen allerlei belangen voorbij: naast ondernemersbelang ook consumentenbelang, maatschappelijk belang, gemeentebelang, dorpsbelang en leefbaarheidsbelang. Over werknemersbelang geen woord. Telt dat dan niet meer mee? ‘Jawel hoor, werknemersbelang telt zeker’, zegt Roy Bouten desgevraagd. Daaraan voegt hij – vrij vertaald – toe: ‘Werknemersbelang = ondernemersbelang.’

Ik waag dit laatste te betwijfelen. Wat de PvdA ook beweert, ondernemers zijn géén Barmhartige Samaritanen – en het is ze niet eens kwalijk te nemen. Ondernemers kijken in de eerste plaats naar het belang van hun onderneming. Is het in het belang van hun onderneming louter 20-jarigen in dienst te hebben in plaats van 25-jarigen? Dan zouden ze 25-jarigen het liefst op straat zetten. Is het in het belang van hun onderneming hun deuren zeven dagen per week 24 uur per dag open te gooien? Dan zouden ze hun deuren het liefst zeven dagen per week 24 uur per dag opengooien. Is het in het belang van hun onderneming de werknemers de hele dag te laten touwtjespringen? Dan zouden ze de werknemers het liefst de hele dag laten touwtjespringen. Is het in het belang van hun onderneming de toeslag voor werk in de avonduren en in de weekeinden af te schaffen? Dan zouden ze die toeslag het liefst afschaffen.

Dat in Nederland in het belang van werknemers grenzen zijn gesteld aan de wensen van ondernemers is een groot goed. Dat is niet in de laatste plaats te danken aan de PvdA en haar voorgangers. Door ondernemers zo op het schild te heffen, laadt de (Horster) PvdA de ernstige verdenking op zich haar wortels te verloochenen. (Al dient gezegd dat het persoonlijke standpunt van Roy Bouten dat hij geen voorstander is van het afschaffen van toeslagen dan toch weer een beetje hoopvol stemt.)

Klein mysterie 432 – Bestuurlijke waarheid

De Volkskrant van zaterdag bevatte een memorabel interview van Jan Tromp met Tom Pauka, onder meer politiek adviseur van Joop den Uyl, Wim Kok en Wouter Bos. Aanleiding was het verschijnen van Pauka’s boek Het geluk van links.

In het interview bewierookt hij Joop den Uyl en maakt hij gehakt van Wim Kok. Trouwe lezers weten dat je dan bij mij al niet meer kapot kunt. Maar er is meer. Tromp vraagt op een gegeven moment of in de politiek niet altijd het rendement, het resultaat, voorop staat, óók als dat ten koste gaat van de waarheid. Het antwoord van Pauka laat aan duidelijkheid niets te wensen over: ‘Tegenwoordig is authenticiteit een kwaliteit op zich in de politiek. En je kunt het ook moreel bekijken en zeggen dat er een aparte kwaliteit steekt in de waarheid spreken.’

Tromp: ‘Maar wat als de waarheid nul zetels oplevert?’

Pauka: ‘Als de waarheid nul zetels oplevert en je kunt iets bedenken dat wél rendement geeft, zou ik opstappen. Aan zoiets moet je niet meewerken, vind ik.’

Verstandige woorden. De gehele waarheid en niets dan de waarheid. Niet je oren laten hangen naar wat (je denkt dat) kiezers denken, maar opvattingen en uitgangspunten (‘beginselen’) hebben en die aan de man proberen te brengen.

Ik las het interview met Tom Pauka zaterdagochtend. Enkele uren later twitterde wethouder Leon Litjens dat we er weer bijna 71 parkeerplaatsen bijhebben in Horst. Gratis! ‘Hoezo gratis?’, reatwitterde (klik hier en hier) de Venrayse burgemeester Hans Gilissen: ‘Bij gratis parkeren betaalt gemeente (=eigen inwoners, incl. vele niet-gebruikers) de jaarlasten van aanleg+beheer. De lokale belastingbetaler betaalt gemak van alle klanten.’ Waarop Leon Litjens weer reageerde met: ‘Echter klant ervaart t anders en ziet t als een voordeel. Het gaat er om wat de klant vind en niet de bestuurlijke waarheid.’

‘Het gaat er om wat de klant vind en niet de bestuurlijke waarheid.’ Choquerend en ontluisterend, iets anders kan ik er niet van maken. En dan bedoel ik niet het armoedige Nederlands.

Ik weet het: elke gemeente krijgt de bestuurders die ze verdient. Maar wat hebben wij in godsnaam misdaan dat ons dit moet overkomen?   

Klein mysterie 166 – Verkiezingsborden (2)

Dit weekend overgestapt van analoge op digitale televisie. Ik mag wel zeggen dat er een wereld voor me is opengegaan, van dertig zenders naar misschien wel het tienvoudige. Snel even zappen is er niet meer bij. Op Geschiedenis 24 viel ik gisteren in het laatste kwartier van een verkiezingsuitzending van Brandpunt uit 1977 met Joop den Uyl. Wat een genot! Ja, ook ome Joop had beslist z’n fouten, maar politici van zijn kaliber worden vandaag de dag zowel links als rechts niet meer gemaakt. Bevlogenheid, hartstocht, vooruitgangsgeloof, belezenheid ook: Den Uyl had het allemaal. En het mooie is dat hij je altijd de indruk wist te geven dat hij er zelf echt in geloofde, in die betere wereld die in het verschiet lag. Kom daar bij de huidige generatie politici maar eens om. Of klink ik nu te veel als een kijker naar Nostalgienet?
Vergeef me, maar dit moest ik toch echt eerst even kwijt. Nu naar de actualiteit van vandaag. Aan de vragen die ik op 24 mei over de verkiezingsborden stelde – en waarvan er inmiddels enkele zijn beantwoord – wil ik er graag nog twee toevoegen:
1. Waarom zijn al die posters zo lelijk? Weerspiegelen ze het niveau van de huidige generatie politici? Of van de huidige generatie grafisch vormgevers? Of krijgt elke tijd soms de posters die hij verdient? Het enige dat me in esthetisch opzicht eigenlijk kan bekoren is deze rode tomaat van de SP. Dat het, getuige de loslatende plakletters een vertederend stukje huisvlijt betreft, mag de pret niet drukken. Integendeel.
2. Waarom blijven die posters zo ongeschonden? Geert Wilders mocht dan afgelopen zaterdag in Dagblad De Limburger z’n beklag doen over bekraste PVV-posters en verminkingen van zijn afbeelding, voor Horst aan de Maas gaat dit niet op. Ik heb heel wat verkiezingsborden gezien de afgelopen weken, maar een bekraste Geert Wilders ben ik slechts één keer tegengekomen (Meerlo). Tel daar nog twee bebrilde Raymond Knopsen (Meterikseweg)en één besnorde (Gasthuisstraat)en één bebrilde (Meterikseweg) Ger Koopmans bij op en dat was het dan. Opmerkelijk. Je zou je bijna af gaan vragen of het normen en waardenoffensief van JPB (ja, hij van ‘Fuck drugs’ en van die neuspiercing) dan tenminste toch in Horst aan de Maas z’n vruchten begint af te werpen.