Intermezzo – Toos Buijssen

‘Ineens drong het afgelopen zaterdag bij mijn zoektocht naar straten die naar personen zijn vernoemd tot me door: als we de vrouwelijke leden van het koninklijk huis en de heiligen buiten beschouwing laten, heeft Horst (of althans de oude gemeente Horst) helemaal geen straten die naar vrouwen zijn vernoemd. Is het niet eens tijd dat daar verandering in komt?’

Dit schreef ik op 8 juli 2008 (klik hier), Horst-sweet-Horst was net een week in de lucht. Inmiddels zijn we een kleine veertien jaar verder. Als ik me niet vergis – niet uitgesloten dat ik de afgelopen jaren iets over het hoofd heb gezien – is Hanna van de Voort nog steeds de enige vrouw in de hele gemeente Horst aan de Maas met een officiële straatnaam (vrouwelijke heiligen en vrouwelijke leden van het koninklijk huis daargelaten). Diep triest! Goed om daar vandaag, op Internationale Vrouwendag, nog eens bij stil te staan.

Je zou je kunnen afvragen of er dan misschien geen straatnaamwaardige vrouwen zijn. Tuurlijk zijn die er wel! Ik heb in dat stukje uit 2008 maar ook in 2016 (klik hier) een hele reeks namen genoemd. Een van mijn suggesties was Toos Buijssen, de eerste vrouwelijke Horster wethouder. Toos (1955-1999) behoorde in 1976 tot de oprichters van de PvdA-afdeling Horst-Sevenum. In 1982 trad ze namens de PvdA toe tot de gemeenteraad. Dat bleef ze totdat ze in 1989 Arie Stas tussentijds opvolgde als wethouder. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1990 was ze vervolgens lijsttrekker. De PvdA behaalde drie zetels en Toos nam opnieuw zitting in het college van burgemeester en wethouders. Vier jaar later hield ze de lokale politiek voor gezien.

Toos Buijssen overleed op 9 juli 1999 op 44-jarige leeftijd. Toenmalig burgemeester Romé Fasol herdacht haar in de gemeenteraadsvergadering van 15 juli van dat jaar (klik ook hier):

‘Wij herinneren ons Toos Buijssen van haar werk hier in de gemeen­teraad. Strijdbaar voor de idealen, waarin haar mede­mens centraal stond. Een goed lid ook van haar fractie. Wie met haar sprak, ontmoette in haar de bevlogenheid van de sociaal-democratie. Een meer dan uitstekend lid ook van het college van burgemeester en wethouders. Integer om­gaand met de midde­len van onze gemeenschap. Collegiaal als weinig anderen. Zo was ze ook. Met wie zij optrok, kon op haar bou­wen. Ik laat zeker niet onvermeld dat zij ook wethouder was voor personele aangelegenheden. Daarin kon ze haar genegenheid voor haar medemens evenzeer kwijt. Rechtvaardigheidsgevoel en waarde­ring voor de inzet van medewerkers maakten haar geliefd in dit huis. De laatste jaren, na haar aftreden in 1994, liet ze zich hier wat minder zien.’

Zou het misschien zo kunnen zijn dat er mannen zijn die om minder een straatnaam in Horst aan de Maas naar zich vernoemd hebben gekregen?

Top 5 – Straatnaamwaardige Horster vrouwen

Onder het motto ‘Wij vrouwen eisen’ streden vrouwen in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw met succes voor liberalisering van de abortuswetgeving in Nederland. Mij dunkt dat de tijd rijp is voor een lokale variant op deze gevleugelde strijdkreet: Wij eisen vrouwen! Wij eisen vrouwen op de straatnaambordjes in de gemeente Horst aan de Maas.

Hallo Horst aan de Maas constateerde deze week dat de gemeente Horst aan de Maas een schrijnend gebrek heeft aan naar vrouwen vernoemde straten (klik hier). Horst-sweet-Horst kwam ruim acht jaar geleden al tot diezelfde trieste conclusie (klik hier). Vrouwelijke heiligen en vrouwelijke leden van het koninklijk huis daargelaten, is Hanna van de Voort (Tienray) de enige vrouw in de hele gemeente Horst aan de Maas die een straat (in dit geval plein) op haar naam heeft staan. Onbestaanbaar!

Zijn er dan geen vrouwelijke equivalenten van Jan Drabbels, Jacob Poels, meester Hermans, Leopold Haffmans, Toon Reijnders, Constant Dietz, dokter Van de Meerendonk en noem ze allemaal maar op? Maak dat de kat wijs! Wat is het dan? Onwil? Onwetendheid? Een combinatie van beide? Wat dan ook, dit valt niet langer te tolereren. Wij eisen vrouwen!

Het moet een sinecure zijn een groslijst van laten we zeggen vijftig straatnaamwaardige vrouwen uit Horst aan de Maas op te stellen. Zo kom ik zelf in een vloek en een zucht al tot een reeks van vrouwen die absoluut straatnaamwaardig zijn. Met als resultaat de (uiterst willekeurige, subjectieve en absoluut niet uitputtende) Horst-sweet-Horst top 5 van straatnaamwaardige Horster vrouwen. Komt-ie:

           

5. Anna Sophia Vullinghs-Pauwels (Sevenum). Van 1796 tot 1844 de eerste gemeentelijke vroedvrouw in Sevenum. Maar ik had ook A.M. Driessen-van Osch (Horst), Maria Hanraets (Horst), G.H.E. Weustink (Sevenum), H.M. Tebbens (Grubbenvorst en Broekhuizen) of M.H. Valckx (Grubbenvorst en Broekhuizen) kunnen noemen, stuk voor stuk gemeentelijke vroedvrouwen met een lange staat van dienst.

4. Henriëtte Bels-Koning. Ik herhaal (klik hier): waarom wel een straatnaam voor Pieter Bels,

maar niet voor zijn echtgenote Henriëtte Bels-Koning, die evenveel betekenis heeft gehad voor de champignonteelt (lees het artikel van P.M. Schaper in Horster Historiën deel 3 er maar op na)?

3. Marie-Louise Linssen-Vaessen. Zwemster, zwempionier, zwemfenomeen. Zouden er behalve Marie-Louise Linssen-Vaessen nog heel veel drievoudige Olympische medaillewinnaressen zijn naar wie ook meer dan twintig jaar na hun overlijden géén straat is vernoemd? Als het niet zo was, zou je het niet geloven.

2. Toos Buijssen. Eerste vrouwelijke wethouder in de gemeente Horst (klik ook hier). Maar ik had ook E. Moorrees-Peeters (eerste vrouwelijke Horster gemeenteraadslid), Riet Geurts (eerste naoorlogse vrouwelijke Horster gemeenteraadslid) of Riet Greweldinger-Beudeker (voor zover ik weet eerste en enige vrouwelijke gedeputeerde uit Horst aan de Maas) kunnen noemen. Stuk voor stuk vrouwen die door het glazen plafond heen wisten te breken. Dat alleen al is voldoende voor een straatnaam. Politieke gevoeligheid – zoals de gemeente ook nu weer beweert – is daarom niet aan de orde.

1. Eugénie Boutet. Uit Vervolgd in Limburg door Herman van Rens (Hilversum 2013), p. 225: ‘Eugénie Boutet was de centrale figuur voor de joodse onderduikers in Sevenum. Mede dankzij haar inspanningen was het aantal onderduikers in het dorp, in vergelijking tot het aantal inwoners, het grootste van heel Limburg.’

Wij eisen vrouwen!

Intermezzo – Dialectpolitie

De uitdrukking ‘van de regen in de drop komen’, kent u die? ‘In plaats van in de gehoopte betere in een nog slechtere toestand komen’, zegt mijn woordenboek. Dat is precies wat de gemeente Horst aan de Maas is overkomen. ‘Politieke gevoeligheid’ deed het gemeentebestuur onlangs besluiten een steegje tussen de Steenstraat en een nieuw aan te leggen parkeerplaats niet te vernoemen naar voormalig (PvdA-)wethouder Toos Buijssen. Met de naam Bôtterpedje speculeerde het gemeentebestuur op een onbewolkte hemel en volop zonneschijn. Niets is minder waar: de gemeente is onder de wielen van de dialectpolitie gekomen, het zwerk is asgrauw geworden en het regent harder dan ooit tevoren.

Twee weken geleden gaf ik hier uiting aan mijn boosheid over het niet naar Toos Buijssen vernoemen van het steegje. Facebookreactie van Mart van den Munckhof: ‘Bôtterpedje! Ook nog FOUT gespeld! Het moet Bótterpedje zijn! Een hoedje op een klinker is een rekteken!’ Wakker als altijd deed Hallo Horst aan de Maas afgelopen week navraag bij de gemeente: ‘Een woordvoerder van de gemeente geeft aan dat er geen officiële spelling voor dialectwoorden is. Zij beroept zich in dit soort gevallen op de dialectwoordenlijst die website mijnwoordenboek.nl hanteert.’ Helemaal fout, aldus Mart: ‘Van den Munckhof wijst er op dat de website die de gemeente raadpleegt, een Wiki-woordenboek is, waar iedereen zonder controle aanvullingen op kan geven. “Vrij onbetrouwbaar dus.”’ Mart pleit ervoor de zogeheten Veldekespelling te hanteren of anders te rade te gaan bij de twee Horster dialectwoordenboeken. Een goede raad die niet aan de gemeente is besteed, zo blijkt uit Hallo: ‘De gemeente geeft aan het bij de door hen [sic] gekozen spelling te houden.’

Mart liet het er na verschijning van het artikel in Hallo niet bij zitten en ging over tot actie: ‘Zo. Even het internetwoordenboek MWB verbeterd waar de gemeente zich op baseert. Nu baseren ze zich dus op mij. Betrouwbaar! :-)’ Inderdaad staat waar blijkbaar tot voor kort bôtter stond, nu bótter (klik hier). Heerlijk! Ouderwets genieten! Vol verwachting zie ik uit naar de onthulling van het straatnaambordje. Bij bookmakers schijnt vooralsnog vooral te worden ingezet op het accent aigu van Mart (notering 1:2). Het accent circonflexe van de gemeente noteert momenteel 1:2,5. De onnavolgbaarheid van de gemeente kennende heb ik zelf al mijn geld gezet op het accent grave.  

Hoe ik zelf in de discussie zit (om het maar eens modern te zeggen)? De klotskopperigheid (Klótskopperigheid? Klôtskopperigheid? Klòtskopperigheid? Klötskopperigheid?) van onze vroede vaderen is natuurlijk om je te bescheuren. Hetzelfde geldt voor het argument dat het dakje van bôtter ‘ook voor iemand die geen dialect spreekt, houvast biedt’. In mijn ogen is elke discussie over het geschreven dialect een achterhoedegevecht: dialectsprekers hebben al die accenten niet nodig voor de juiste uitspraak en niet-dialectsprekers zullen de juiste uitspraak toch niet onder de knie krijgen, welke accenten je er ook tegenaan gooit.

Overigens ben ik van mening dat Mart moet worden bevorderd tot hoofdagent van de Horster dialectpolitie. Zolang zulks nog niet het geval is, wil hij misschien enkele gedachten wijden aan een vraag waardoor ik al enkele dagen wordt gekweld: waarom moet bótter (en ook bôtter) eigenlijk met dubbele t worden geschreven? 

Top 5 – Door gevoeligheid bedreigde Horster straatnamen

Weekblad Hallo Horst aan de Maas berichtte deze week dat het paadje tussen de Steenstraat en de nieuwe parkeerplaats in Horst-centrum Bôtterpedje gaat heten (klik hier). Een voorstel om het paadje naar Toos Buijssen, van 1989 tot 1994 de eerste vrouwelijke wethouder van de voormalige gemeente Horst, te noemen, werd door het gemeentebestuur in de wind geslagen. Waarom? ‘Een vermelding van een wethouder [is] lastig, omdat er veel wethouders zijn geweest en omdat er een politieke gevoeligheid mee zou spelen’, zo vernam Hallo van het gemeentebestuur.

Bullshit natuurlijk. Inderdaad zijn er heel veel wethouders geweest, maar slechts één was de eerste vrouwelijke. En politieke gevoeligheid? Toos Buijssen was bij mijn weten geen lid van de NSB en zelfs niet van de CPN. Nee, Toos Buijssen was lid van de PvdA, een – of je het nu met haar standpunten eens bent of niet – eerbiedwaardige partij, iets links van het midden (vroeger tenminste). En Toos Buijssen zelf was minstens even eerbiedwaardig. Lees bijvoorbeeld hoe toenmalig burgemeester Romé Fasol haar in 1999 kort na haar overlijden in de gemeenteraadsvergadering herdacht (klik hier en ga naar bladzijde 78): ‘Een meer dan uitstekend lid van het college van burgemeester en wethouders. Integer omgaand met de middelen van onze gemeenschap. Collegiaal als weinig anderen. Zo was ze ook. Met wie zij optrok, kon op haar bouwen. Ik laat zeker niet onvermeld dat zij ook wethouder was voor personele aangelegenheden. Daarin kon ze haar genegenheid voor haar medemens evenzeer kwijt. Rechtvaardigheidsgevoel en waardering voor de inzet van medewerkers maakten haar geliefd in dit huis.’ Me dunkt.

Sowieso zou die eventuele straatnaam niets van doen hebben met de politieke kleur van Toos Buijssen en alles met het feit dat ze de eerste vrouw in deze functie was. Voor hetzelfde geld was het het Riet Geurtspaadje of Mien Hofmanpaadje geworden.

Als gevoeligheid overigens ook een criterium is dat een rol speelt bij straatnaamgeving, dan zit het er dik in dat een groot deel van de Horster straatnamen binnenkort het veld moet ruimen. Daar komt-ie, de Horst-sweet-Horst top 5 van door gevoeligheid bedreigde Horster straatnamen:

5.

Oei! En Sparta’18, GFC, SVEB en al die andere Horster voetbalclubs dan? Voetbalclubgevoelig!

4.

Oei! En de moskee, de synagoge, de boeddhistische tempels en al die andere religieuze gebouwen dan? Religieus gevoelig!

3.

Oei! En Servaas Huijs, Raymond Knops, Truus Kok en al die andere Horster Tweede Kamerleden dan? Tweede Kamerlidgevoelig!

2.

Mevrouwsbosweg. Oei! En Moelbaerenbos, Doêvenbos, Schadijkse Bossen en al die andere Horster bossen dan? Bosgevoelig!

1.

Oei! En Glenn Hoddle, Paul Gascoigne, Danny Blanchflower en al die andere Tottenham Hotspur-cracks uit het verleden dan? Spursgevoelig! 

Intermezzo - Waarom geen vrouwen?

Ineens drong het afgelopen zaterdag bij mijn zoektocht naar straten die naar personen zijn vernoemd tot me door: als we de vrouwelijke leden van het koninklijk huis en de heiligen buiten beschouwing laten, heeft Horst (of althans de oude gemeente Horst) helemaal geen straten die naar vrouwen zijn vernoemd (tenzij Dr. Lemmen een vrouw was). Is het niet eens tijd dat daar verandering in komt? Als Frans Wolters – overigens met alle respect voor zijn verdiensten – wordt geëerd met een straatnaam,waarom dan niet het eerste vrouwelijke gemeenteraadslid (E. Moorrees-Peeters) of de eerste vrouwelijke wethouder (Toos Buijssen)? Of wat te denken van Anna Maria Driessen-van Osch en Maria Hanraets, twee gemeentelijke vroedvrouwen met een lange staat van dienst? En waarom wel een straatnaam voor Pieter Bels,maar niet voor zijn echtgenote Henriëtte Bels-Koning, die evenveel betekenis heeft gehad voor de champignonteelt (lees het artikel van P.M. Schaper in Horster Historiën deel 3 er maar op na)?