Intermezzo – Christiaan Hesen (‘Rowwen Hèze’) (2)

Wat ik van tevoren niet had kunnen bedenken: door m’n artikel in De Maasgouw over Christiaan Hesen (klik hier) werd ik een autoriteit op Christiaan Hesengebied. Dé autoriteit zelfs. Niet tot m’n hele grote vreugde (zacht uitgedrukt) werd ik de afgelopen twintig jaar met enige regelmaat gevraagd om op radio en televisie, in de krant en in boeken m’n licht te laten schijnen over het leven van Christiaan.

In 2014 was het weer eens zo ver: er was een documentaire in de maak over Christiaan. Of ik kon opdraven? Ok dan maar weer. De opnamen waren thuis bij Jan Philipsen in Kronenberg. Jan Philipsen, die een jaar eerder na 28 jaar uit de band Rowwen Hèze was gestapt. Onder meer – zo werd me toen duidelijk – om tijd te krijgen voor het schrijven van een roman over Christiaan.

Het bleef die middag bij handjes schudden met Jan. Pas twee jaar later leerden we elkaar echt kennen, eerst in een groepje mensen dat zich het lot van vluchtelingen aantrok, daarna als vrijwilliger bij VluchtelingenWerk. We raakten bevriend en maakten zo nu en dan een wandeling. Zo leerde Jan dankzij mij het centrum van Horst beter kennen en leerde ik dankzij Jan De Peel een beetje kennen. Het hyperboolduin op de Zwarte Plak, de vreemde hoek in het kanaal tussen Griendtsveen en Helenaveen, de Zuringsberg, de waterscheiding, de Kamiël vaan de Piël, twee bijna parallel lopende Peelkanalen: dat en nog veel meer liet Jan me de afgelopen jaren zien tijdens onze wandelingen. En hij onderwees me erover, dat vooral. Deskundig en gepassioneerd.

Onvermijdelijk kwam tijdens die wandelingen ook Christiaan Hesen wel eens ter sprake. Jan vertelde even deskundig en gepassioneerd over hem als over De Peel. Tegelijkertijd schepte hij er groot genoegen in zijn fantasie los te laten op het leven van Christiaan. Al proefde ik in dat laatste soms ook enige terughoudendheid. Ik, de man van de feiten, de archivalia, de documenten over Christiaan Hesen, zou die fantasieën immers maar niks vinden, zo veronderstelde hij. En zeker niet als die in boekvorm zouden verschijnen. Telkens weer probeerde ik hem duidelijk te maken dat hij van mij met Christiaan mocht doen wat hij wilde: in een roman mag alles. Nooit kreeg ik de indruk dat ik Jan helemaal wist te overtuigen. Grote kans dat hij nu met angst en beven zit te wachten op het moment dat ik hem op Horst-sweet-Horst met de grond gelijk maak vanwege het feit dat hij van Christiaan een (roman)held heeft gemaakt. Welnu, dat moment komt niet, al was het maar omdat ik Jan veel te dankbaar ben dat hij met de verschijning van Icoon voortaan - gewild of ongewild - dé autoriteit op Christiaan Hesengebied is.

(wordt binnenkort vervolgd)

Intermezzo – Christiaan Hesen ('Rowwen Hèze') (1)

In het eerste jaar van deze eeuw vroeg de redactie van het eerbiedwaardig historisch tijdschrift De Maasgouw me om een kort artikel te schrijven over het leven van Christiaan Hesen (1853-1947), beter bekend onder zijn bijnaam Rowwen Hèze. Aan dat verzoek gaf ik graag gevolg. Tot m’n verrassing bleek de man nogal wat sporen in een aantal archieven te hebben achtergelaten. Komt er nu eenmaal van als je niet altijd de raechte waeg bewandelt.

De geboorteakte van Christiaan

Dat Christiaan aan de rand van De Peel in America op z’n minst een schilderachtig leven leidde, was al eerder duidelijk geworden uit opgetekende herinneringen van buurtgenoten. Hand Litjens: ‘Na de hoogmis ging Hesen meestal naar het café van Heldens Grad of van Kloas Kennis. En als wij dan ‘s middags naar het lof gingen, vonden we hem vaak liggend in de slootkant. Met een flink stuk in de kraag.’ Frans Litjens: ‘Row­wen Hèze groef bij boeren de dode beesten op die aan een of andere ziekte gestor­ven waren. Je mocht het vlees dan niet meer eten, maar hij at het wél.’ Hand Litjens: ‘Als hij ‘s morgens opstond, was het eerste dat Hesen deed in de put plassen. Uit dezelfde put haalde hij het water om te drinken.’ Frans Litjens: ‘Hij at elke week wel een pond pruimtabak en overal waar hij zat of stond, sprietste hij het sap in het rond. Als de mensen er wat van zeiden dan liet hij het sap door zijn stoppelbaard naar beneden in zijn open gulp drijven.’

Beschrijving van het uiterlijk van Christiaan in het plaatselijke militieregister

Uit de herinneringen van buurtgenoten zou nog de indruk kunnen ontstaan dat Christiaan een vrijgevochten figuur, een soort Swiebertje avant la lettre was. De uit de archieven opgeduikelde documenten legden vooral een leven vol dramatiek en tragiek bloot: twaalf ambachten dertien ongelukken, armoede, honger, vechten, dronkenschap, jong overleden echtgenote, alleenopvoeder van vijf kinderen, wonen in een plaggenhut (ook toen al niet meer gebruikelijk), oog verloren, ontzet uit de ouderlijke macht, kinderen in een opvoedingsgesticht, stropen, stelen. 

Mijn conclusie in 2000: ‘Gedurende zijn hele leven verkeerde Christiaan op de rand van het bestaansminimum. Dit vormt wellicht mede een verklaring voor het feit dat hij regelmatig kleine vergrijpen pleegde. Dat hij zijn toevlucht zocht in de drank en dat hij niet in staat was om voor zijn kinderen te zorgen, maakt zijn lot alleen maar triester.’

Ik sloot het artikel in De Maasgouw af met de conclusie dat er geen enkele aanleiding is om het leven van Christiaan Hesen (en andere Peelbewoners) te idealiseren of te romantiseren. En wat doet Jan Philipsen, voormalig bassist van de band Rowwen Hèze? Hij schrijft een vorige week gepubliceerde roman over het leven Christiaan Hesen …

(klik hier voor het vervolg)

Intermezzo – OptiZeen (3) / Jan Philipsen: Rowwen Hèze

Tommenach! staat op het T-shirt dat in de etalage hangt. Tommenach, misschien wel de mooiste van alle zachtaardige vloeken. In tommenach schijnt optimisme door. Nu is het mislukt, maar uiteindelijk komt het zeker goed. De aanhouder wint. Geen frustratie, dit is slechts een tussenfase. Niet bij de pakken neerzitten, pluk de dag. Na regen komt zonneschijn. En mocht het hier onverhoopt niet goedkomen, dan is er altijd de hemel nog. Is tommenach behalve de mooiste van alle zachtaardige vloeken ook de meest katholieke van alle vloeken? Gezegend zij de tommenach-vloeker. (Zegt deze frustratievloeker par excellence – in mijn godverdommese kutzooi schijnt maar heel weinig optimisme door.)

Zou tommenach de favoriete vloek van Christiaan Hesen (‘Rowwen Hèze’) zijn geweest? Zou zomaar kunnen. Tommenach, bijkans het hele leven diep in de shit zitten. En toch 93 worden. Tommenach, één oog moeten missen. En toch dankbaar zijn dat je nog een tweede hebt. Tommenach, in een armetierige plaggenhut wonen. En toch blij zijn dat je ten minste een dak boven je hoofd hebt, al lekt het dan. Tommenach, zelden werk en vaak honger hebben. En toch altijd weten te overleven. Tommenach, vrouw en kinderen verliezen. En toch gewoon doorgaan. Tommenach, allerlei dingen gedaan die niet mogen. En toch geen verschoppeling worden.

Het Tommenach! T-shirt is onderdeel van een installatie die Jan Philipsen heeft opgebouwd in de etalage van het pand waarin voorheen opticien Kruytzer was gevestigd in het Horster winkelcentrum Kloosterhof. Die installatie bestaat verder uit attributen waarmee een Peellandschap is geschapen, pentekeningen van Ruud van der Beele van fragmenten uit het leven van Christiaan Hesen en een oude grammofoonspeler – Christiaan draaide naar verluidt geregeld een plaat van Lou Bandy. Boven dit tafereel zweeft een volle maan, die verdacht veel overeenkomsten vertoont met het gelaat van Christiaan.

Aanleiding voor deze installatie is de verschijning op 11 maart van Icoon, een roman gewijd aan het leven van Christiaan Hesen (1853-1947). Met Icoon debuteert Jan Philipsen als schrijver. Aan de hand van het geromantiseerde levensverhaal van Rowwen Hèze geeft hij in Icoon een inkijkje in de geschiedenis en ontwikkeling van Noord-Limburg in de periode 1865-1929. Jan Philipsen was vanaf de oprichting in 1985 28 jaar lang bassist van de band Rowwen Hèze.

De installatie van Jan Philipsen is de derde in de reeks OptiZeen. Daarin tonen leden van het Horster kunstenaarscollectief Zeen tussen januari en mei onderdelen van hun werk in het tot sloop veroordeelde leegstaande winkelpand. De installatie is nog te zien tot en met 15 maart.