Intermezzo – Molenpark (2)

Nu de verhuizing van de Weisterbeekschool naar De Afhang aanstaande is, dringt zich steeds meer de vraag op wat er gaat gebeuren met het grote gebied dat daardoor vrijkomt. Twee weken geleden was er een bijeenkomst voor buurtbewoners en andere belanghebbenden. Aan de orde waren denkrichtingen die ontwerpbureau Falsework heeft ontwikkeld.  

Vreemd genoeg was ik niet uitgenodigd. Is dan niet elke inwoner van Horst een belanghebbende? Zou dit niet juist een onderwerp moeten zijn waar het hele dorp iets van mag vinden? Het gaat hier namelijk om een plek in het centrum die het gezicht van Horst voor de komende honderd jaar mede bepaalt. Geef Horst daarom de kans zich expliciet uit te spreken over de toekomst van deze plek.

Onwetend van de denkrichtingen van Falsework heb ik eerder (klik hier) opgeroepen om de herinrichting van dit gebied tot onderwerp te maken van het eerste burgerberaad in de gemeente Horst aan de Maas. Kan geen kwaad deze denkrichting juist op dit moment nog eens te herhalen. De introductie van een burgerberaad staat immers op de agenda van de komende coalitiebesprekingen.

Het is allerminst zeker dat zo’n burgerberaad er daadwerkelijk van komt. Daarom maar eens mijn andere, eveneens eerder geventileerde denkrichting toelichten: herstel de situatie van vóór 1850 en maak van deze locatie een dorpspark. Van oudsher is dit een nagenoeg onbebouwd gebied en het totaal versteende centrum van Horst heeft grote behoefte aan licht, lucht en groen. Deze situatieschets uit 1848 maakt prachtig duidelijk hoeveel open ruimte hier tot 1850 was:

Opmerkelijk hoe weinig er in de afgelopen tweehonderd jaar is veranderd aan de ruimtelijke structuur. De huidige Jacob Merlostraat, Molenstraat, Schoolstraat en Herstraat hebben nog steeds ongeveer dezelfde loop. Daar tussenin ligt het grote terrein dat nu onderwerp van gesprek is. De cijfers 1 tot en met 5 geven verdere duiding:

• 1, op de hoek van de huidige Jacob Merlostraat en Molenstraat, was eigendom van de familie Beuijssen, die hier in 1850 een molen bouwde met de eerste stoommachine van Noord-Limburg;
• 2 (moeilijk leesbaar), schuin tegenover wat ook toen al ’t Groenewoud heette, is het destijds enige bebouwde perceel: hier stond de woning van klokkenmaker Frans Trommar;
• 3 en 5 zijn bleekvelden: weitjes waarop wasgoed en linnen werden gelegd om in het zonlicht te drogen en spierwit te worden, te ‘bleken’. 5 ligt ongeveer op de plek van de in 1921 gebouwde jongensschool (nu appartementen);
• 4, ongeveer op de plek van de huidige speelplaats van de Weisterbeekschool, is een poel.

Mijn denkrichting is simpelweg: herstel zoveel mogelijk van de situatie van 1848. Sloop van de huidige bebouwing aan Herstraat en Schoolstraat en van de voormalige jongensschool zal vrees ik een brug te ver zijn. Maar breng die poel met de flankerende weitjes terug, maak van de rest van het terrein een park en markeer daarin de plekken met historische betekenis (school, molen, eerste stoommachine, klokkenmaker, Boerenleenbank) met kunstwerken die refereren aan die betekenis.

Waag het trouwens niet deze denkrichting out of the box te noemen: veel preciezer dan hierboven geschetst kun je niet binnen de lijntjes kleuren.

Wandelvondst (3)

vondst: eencentsmunt
datering: 1967
materiaal: brons
diameter: 1,7 centimeter
gewicht: 2 gram
locatie: Horst, Reulsweg
datum: 15 december 2025
tijdstip: 11.04 uur

Daar lag je dan, veronachtzaamd, in het buitengebied van Horst op de onverharde Reulsweg, dit jaar 58 geworden, nu alweer bijna 24 jaar geleden met pensioen gegaan, uitgekotst slachtoffer van de monetaire unie, hier ooit van de wagen gevallen onderweg naar De Grote Muntenpletter in Venlo, bewogen leven achter de rug, op jonge leeftijd verschillende rondjes gedraaid in de volautomatische muntensorteerder van de Boerenleenbank, van hot naar her gesleept, de grote jongen uitgehangen in kokette damestasjes, de kleffe diepten van mannenbroekzakken verkend, gemaltraiteerd in duistere kroegen, door een beverige oudevrouwenhand gedeponeerd in een klingelbuil en vervolgens terechtgekomen in het criminele circuit, weer opgedoken aan de Wilfred Berrystraat in Oldeholtpade, verfrissend lotgenotencontact gehad in meerdere kruidenierskassa’s, teveel tijd doorgebracht in de krochten van een hardplastic kinderspaarpot gespeend van ook maar het kleinste flintertje daglicht, tijdje dienst gedaan in een muntenschuiver op de kermis, beland in de aangename luwte van een snoepautomaat, uit een papieren collectezakje ontsnapt, zo langzamerhand aangevreten door de tand des tijds, jaren over het hoofd gezien op een ballastweg van niets naar nergens, opgeraapt door een lokale wandelaar, en nu lig je hier dan, wachtend op wat komen gaat, op het bureau van die lokale wandelaar die om wat voor reden dan ook de behoefte heeft je uit de anonimiteit te halen met dit stukje.

Intermezzo – Boerenleenbank

Ik herinner me een rode hardplastic spaarpot die ik op gezette tijden aan de hand van mijn vader of moeder ging legen, waarna het gespaarde bedrag werd bijgeschreven in mijn Spaarboekje. Ik herinner me doorzichtige buizen waarin papiergeld van de ene naar de andere bankmedewerker werd getransporteerd. Ik herinner me dat de kassier Marcellis heette en naast de bank woonde.

Het pand Jacob Merlostraat 11 in Horst was al ruim 25 jaar geen bank en al ruim vijftig jaar geen Boerenleenbank meer. Toch was het voor mij altijd ‘de Boerenleenbank’ gebleven. Ook de laatste restanten van dit instituut zijn nu bijna gesloopt. Het voelt als het einde van een tijdperk. En: wéér een toonbeeld van wederopbouwarchitectuur in Horst naar de gallemiezen. Zonder slag of stoot. Triest.

De Boerenleenbank en de aanpalende kassierswoning werden in 1958 ontworpen door J.J. Margry. Diens ontwerp kwam op de algemene ledenvergadering in maart 1959 ter sprake. Het Dagblad voor Noord-Limburg noteerde: ‘Directeur Versleyen waarschuwde degenen, die het ontwerp te revolutionair vonden, dat het bankgebouw in een zich snel ontwikkelende kern komt te staan en ook over vijftig jaar nog bruikbaar en acceptabel zal moeten zijn.’   

‘Modern landhuis’ en ‘Florissante nieuwbouw’ noemde het Dagblad voor Noord-Limburg de Boerenleenbank bij de opening in 1959. De directeur van de Coöperatieve Centrale Boerenleenbank in Eindhoven verrichtte op woensdag 16 december de openingshandeling, waarna deken Debye het gebouw inzegende.

Uit het Dagblad voor Noord-Limburg van 28 november 1959: ‘Dit moderne pand is een waardige bijdrage tot het algemeen architectonisch beeld van Horst. Dit nieuwe bankgebouw heeft niets van een bastion van bankgeheimen, het staat vanwege het vele glas en het revolutionaire ontwerp dichter bij een modern landhuis.’ Negen loketten telde het gebouw. Tot de inventaris behoorde – in de woorden van de krant – ‘een hypermoderne Amerikaanse boekhoudmachine’ die twintigduizend gulden had gekost. ‘Ten gerieve van het publiek is er in de ruime hal een telefooncel geplaatst.’

Twee jaar na de opening bracht de Horster beeldend kunstenaar Bert Coppus een muurschildering aan in het bankgebouw. Die verdween bij een van de latere uitbreidingen van de bank. Een eerste ingrijpende verbouw vond plaats in 1971, opnieuw onder auspiciën van architectenbureau J.J. Margry. Het betrof vooral een interne verbouwing die nauwelijks gevolgen had voor aanzien en karakter van het gebouw.

Dat was wel het geval met de ingrijpende verbouwing aan het begin van de jaren tachtig. De kassierswoning verdween. Ervoor in de plaats kwam een in mijn ogen volstrekt detonerende aanbouw die het oorspronkelijke karakter van het pand volkomen teniet deed.

Pas bij de recente sloopwerkzaamheden kreeg het gebouw, dat sinds 1998 een niet-bancaire bestemming had, weer heel even iets van zijn vroegere glorie terug.