Oliecrisis (1) | Top 5 – Tankstations

Oliecrisis. Geschikt moment om eindelijk eens de exclusieve Horst-sweet-Horst top 5 van tankstations in Horst aan de Maas erin te gooien. In twee van mijn meest favoriete films aller tijden – O melissokomos (The Beekeeper) en Paris, Texas – spelen tankstations een belangrijke bijrol. Wat me zo aanspreekt in die tankstations? De onbestemde tristesse, het desolate, de leegte, het niet-alleen-maar-toch-eenzaam-gevoel dat ze uitstralen. Urenlang door het niets rijden, verlangend uitzien naar dat baken van licht in de verte om er bij aankomst achter te komen dat dat baken een voortzetting van het niets is.  

Naar tankstations met zo’n filmische allure is het in Horst aan de Maas tevergeefs zoeken – wist ik al bij voorbaat. Utiliteit in plaats van zwaarmoedigheid, functionaliteit in plaats van romantiek, zoals bij het tankstation hierboven aan de Midden Peelweg in Sevenum. Desalniettemin zijn ook de tankstations van Horst aan de Maas een top 5 waard. Komt ie:

5. Venloseweg, Sevenum

Overwegend dertien-in-een-dozijn-tankstations in Horst aan de Maas. Dit is daar een treffend voorbeeld van. Kraak noch smaak, zelfs geen huisstijl herkenbaar.

4. Californischeweg, Grubbenvorst

Ook al geen architectonisch wonder. Je zal maar op de eerste verdieping werken en de hele dag tegen die immense overkapping aan moeten kijken.
 
3. Lottumseweg, Broekhuizen

Waar vind je dat nog, een tankstation met, bij gebrek aan menselijke bemanning, een potige kip die een oogje in het zeil houdt?

2. Zwarte Plakweg, America

De Peel binnen handbereik. Enige tankstation in Horst aan de Maas dat enigszins het eind-van-de-wereld-gevoel oproept.

1. Stationsstraat, Horst

Het oog wil ook wat – en het oog krijgt wat. Tankstation Vissers staat op eenzame hoogte in het Horster tankstationlandschap. Hier geen allesbepalende corporate identity, maar architecten (Ben Keijsers en Huub Branderhorst) die hun eigenwijze gang zijn gegaan. De imposante dakconstructie, met een tot de hemel reikende mast, overheerst alles en verbindt alle onderdelen met elkaar. Van de voorkant bekeken zou je er een schip in kunnen zien, van de zijkant doet het zowaar denken aan een kerk.

N.B. Morgen hier aandacht voor enkele pareltjes uit de Horster tankstationhistorie, waaronder De Kamp.

Intermezzo – Historisch besef

Afgelopen zaterdag lanceerde Museum De Kantfabriek een wandelroute door het centrum van Horst over het Horster textielverleden. Horster textielverleden? Inderdaad – de geschiedenis van Horst bestaat uit meer dan alleen landbouw en veeteelt. De productie van textiel was hier eeuwenlang een niet onaanzienlijke bron van inkomsten. Dit besef is geleidelijk verdwenen uit het collectieve Horster bewustzijn, een proces dat ongeveer gelijk opging met de teloorgang van de gehele Nederlandse textielindustrie. Goed dat Museum De Kantfabriek hier nu met die wandelroute (download de app Erfgoed Route Limburg) tegenwicht aan probeert te bieden.

Met het historisch besef is het in Nederland slechter gesteld dan in welk buitenland ook. Zelfs ik, die me toch historicus mag noemen, moet heel diep nadenken om figuren als Hugo de Groot, de gebroeders De Witt en stadhouder Willem III te kunnen duiden. Hetzelfde geldt voor gebeurtenissen als de Slag bij Heiligerlee, de Hoekse en Kabeljauwse twisten en de Pacificatie van Gent en voor begrippen als de schoolstrijd, de Bataafse Republiek en het Rampjaar.

Op lokaal niveau is het minder triest gesteld met mijn historisch besef. Of die vlieger voor iedereen opgaat, waag ik te betwijfelen. Kent u als inwoner van Kronenberg de ontstaansgeschiedenis van uw dorp? Weet u als inwoner van Melderslo waarom er een straat is vernoemd naar Mathijs Claassens? Bent u als inwoner van Broekhuizen bekend met de bewoningsgeschiedenis van kasteel Broekhuizen? Nee, je gaat er niet aan dood als je dat allemaal niet weet. Zoals je ook normaal kunt functioneren als je niet weet wat een esdorp is, wanneer Franz Clemens von Fürstenberg leefde of wie Jacob Merlo was. Maar enige kennis van wat zich in het verleden in jouw omgeving heeft afgespeeld, verrijkt je leven wel. Het bevordert het saamhorigheidsgevoel, het maakt je bewust van plekken met een bepaalde betekenis, het helpt je om te begrijpen waarom iets is zoals het is, het biedt je misschien zelfs wel meer inzicht in jezelf.

Ik weet: het historisch besef moet concurreren met allerlei andere beseffen. Maar als we nu eens een begin maken met het verder ontwikkelen van het lokaal historisch besef, dan volgen het nationaal historisch besef, het zoölogisch besef, het kunstbesef, het botanisch besef, het politiek besef, het kosmologisch besef en al die andere beseffen daarna vanzelf. Het beginstadium van het slavernijbesef kan je dan trouwens al gepasseerd zijn. Loop daarvoor de route van Museum De Kantfabriek over het Horster textielverleden.

(Dit stukje verscheen vorige week in iets andere vorm ook in Via Horst-Venray)

Intermezzo - De stemming

Horst-sweet-Horst maakte gisteren een rondje langs alle 23 stembureaus van Horst aan de Maas en peilde er de stemming. Ziehier het resultaat:

10.41 uur – Meterik, De Meulewiek
En?
‘Waat dóchte geej da, kel? CDA natuurlijk! Daat zit beej ôs al sinds 1471 in de femilie.’

11.27 uur – Horst, De Leste Geulde
Piratenpartij neem ik aan?
‘Nee, SGP.’
Hoe dat zo?
‘Vanwege de bescherming van het ongeboren leven.’

11.43 uur – Horst, De Schuilplaats
En?
‘Geen commentaar.’

12.04 uur – Horst, Frans Theelen
En?
‘Sigrid! Without a shadow of a doubt!’

12.11 uur – Horst, De Berkel
En?
‘De Berkel mót blieve!’
Nee, op wie heeft u gestemd?
‘Lijst 4, nummer 52.’
Wie is dat?
‘Zoek dat zelf maar uit.’

12.21 uur – Horst, De Beurs
En? GroenLinks neem ik aan?
‘Om de dooie donder niet. Never never nooit niet zal ik daarop stemmen.’
Wat dan?
‘BBB. Back to basics. Power to the farmers.’

15.42 uur – Horst, Dendron
En, wat gaat het worden?
‘Geen idee, ik ben nog zwevend.’

15.57 uur – Tienray, Zonnehof
En? CDA? ChristenUnie? SGP?
‘De Feestpartij! Gaan met die banaan! Zuipen tot we er bij neervallen.’

16.05 uur – Meerlo, ’t Brugeind
En?
‘Lijst 22: Splinter.’
Verrassend!
‘Is een strategische stem, hoor. Eigenlijk is Volt mijn partij.’

16.24 uur – Swolgen, Wilhelmina
En?
‘Jesse rules!’

16.36 uur – Broekhuizenvorst, De Schakel
En?
‘Forum voor Democratie. Ik ben het kotsmoe dat ze ons de mond snaren.’
Snoeren.
‘Wat nou “snoeren”?’
De mond snoeren en niet snaren.
‘...’
Waarom loop je nu weg?

16.43 uur – Broekhuizen, Het Brouwershuis
En?
‘Partij voor de Dieren natuurlijk. Of zijn die niet voor de paarden?’

16.58 uur – Lottum, De Smetenhof
En?
‘Ik had nog wel zo gehoopt dat de Aardbeienpartij zou meedoen.’
Nee, die doet dit keer niet mee. Wat is het dan geworden?
‘De PvdA. Vanwege de rozen.’

17.15 uur – Grubbenvorst, ’t Haeren
En?
‘Streuzekes!’
Sorry, wat zeg je?
‘Kreuzetes!’
‘...’
‘Zeuterkers ... euhh ... ik bedoel treukezes ... nee ... keuzestress! Keuzestress! Hè hè.’

17.24 uur – Grubbenvorst, Saldersbron
En?
‘Wat dacht u?’
Geen idee.
‘Lijst 16.’
Welke partij is dat?
‘Code Oranje.’
Oh zo!

17.48 uur – Sevenum, De Kruisweide
En?
‘Forum voor Democratie.’
Omdat?
‘Omdat zij zelf hebben gezegd: “FVD is bij uitstek de jachtpartij van Nederland, en ziet de jacht als noodzakelijk goed.”’

17.54 uur – Sevenum, De Gaper
En?
‘CDA.’
Want?
‘Sevenum is een schuttersdorp en gedeputeerde Ger Koopmans is president van de Oud Limburgse Schuttersfederatie en hij zei dat we op het CDA moesten stemmen.’

17.59 uur – Sevenum, De Wingerd
En?
‘Rutte! Geschikte kaerel. Maar nu moet ik waer snel aan de slag.’

18.08 uur – Kronenberg, De Torrekoel
En?
‘Lijst 17, nummer 1, Laurens Dassen.’
Volt!
‘Inderdaad, u bent goed op de hoogte.’
Waarom Volt?
‘Zij willen een Ministerie van Digitale Zaken.’

18.18 uur – America, Aan De Brug
En?
‘Ach was die goeie ouwe Rooms-Katholieke Partij Nederland van Klaas Beuker er nog maar.’
Wat is het uiteindelijk geworden?
‘Blanco.’

18.29 uur – Hegelsom, Zaal Debije
En?
‘Een ortolaan! Daar! Ik geloof m’n ogen niet!’
Maar op wie heeft u gestemd?
‘Op ôzze Raymond natuurlijk. Iedereen voor Raymond, Raymond voor iedereen.’

18.48 uur – Melderslo, De Zwingel
En?
‘De Libertaire Partij.’
Om een bepaalde reden?
‘Die zijn tegen de corona en voor XTC.’

21.51 uur – Griendtsveen, De Zaal
En?
‘Teringzooi. Te laat. Wekenlang door de sneeuw lopen baggeren en nu ben ik godverdegodver 51 minuten te laat.’
Op wie had u willen stemmen?
‘De nummer 24 van de PVV, Daniëlle de Winter.’

Intermezzo – Horster voetballandschap 1965

Wijnandia. Heilust. Amicitas. Kakertse Boys. Palemig. Sanderbout. Heksenberg. I.A.S.O.N. Minor. Waubach. Leonidas. Kluis. Weltania. Laura. Havantia.

In de jaren zeventig en tachtig was je voor de Limburgse amateurvoetbaluitslagen aangewezen op de radio. Meer bepaald op de Regionale Omroep Zuid, de ROZ. Of Omroep Zuid, zoals mijn opa, trouw luisteraar, zei. Zo herinner ik het me: elke zondag klonk om zes uur de van het Limburgs volkslied afgeleide ROZ-begintune (klik op de pijl om de tune te starten). 

Daarna een uur lang het sportprogramma. Iets voor half zeven de even irritante als karakeristieke jingle die de amateurvoetbaluitslagen aankondigde: ‘D’amatörs, d’amatörs, d’amatörs voetballe.’ Waarna we konden vertrekken voor een reis door het onmetelijke Limburgse voetballandschap. Die begon met de hoofdklasse C, daarna de eerste klasse F en vervolgens de twee tweede klassen, de drie derde klassen en de acht vierde klassen. Na een reis van een minuut of twintig was de vierde klasse H, waarin ‘mijn’ Wittenhorst doorgaans uitkwam, het eindstation. Onderweg waren we de meest ondoorgrondelijke en exotische clubnamen gepasseerd. Elke zondag opnieuw zat ik aan de radio gekluisterd.

Ik kom hierop omdat ik deze week van Judith Evers de Adreslijst voor het seizoen 1965-1966 van de afdeling Limburg van de KNVB cadeau kreeg (waarvoor zeer hartelijk dank). Taaie kost, zou je denken. Maar niet voor mij. Voor mij was het een feest der herkenning. Ik waande me terug in de jaren zeventig. Al bladerend reisde ik opnieuw door het Limburgse voetballandschap van toen. En stopte bij clubs waarvan ik het bestaan al lang vergeten was. En ook bij clubs waarvan het bestaan al lang verleden is. 

Speciale haltes waren natuurlijk de clubs uit de zestien kernen die nu de gemeente Horst aan de Maas vormen. Elk van die kernen had in 1965 nog een eigen voetbalclub, ook Broekhuizen, ook Griendtsveen en zelfs Evertsoord. Opvallend: bijna alle clubs uit Horst aan de Maas zijn in de loop der jaren verhuisd naar een ander sportpark. Verder valt op dat F.C.E.B. (Broekhuizenvorst), Griendtsveen en Kronenberg klaarblijkelijk niet over een geestelijk adviseur beschikten, iets dat destijds nog wel te doen gebruikelijk was.

De verleiding is groot om herinneringen op te halen aan al die zestien clubs en hun accommodaties, maar dan zou het sentimental journey-karakter van dit stukje pas echt tot onaanvaardbare hoogten stijgen. Andere keer misschien. (Laat u trouwens vooral niet weerhouden om zelf wel die herinneringen op te halen). 

De adresgids vermeldt over elke club de volgende informatie: 

De informatie over de Horster voetbalclubs heb ik gebundeld in één afbeelding (klik om te vergroten):  

Intermezzo – Rein Bril (3)

Na mijn eerste stukje van een week geleden (klik hier) en de reactie daarop van Floor Hermans (klik hier) nu een derde bijdrage over Rein Bril. Of eigenlijk niet zozeer over Rein Bril als wel over de kunstscene in Broekhuizen(vorst) in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. Jan Janssen wees me op enkele publicaties over die kunstscene (waarvoor dank). In de eerste plaats op een passage uit Broekhuizen toen, een publicatie van Joeps van Hees uit 1984:

‘Het zijn ook de jaren ’50, ’60 en ’70 wanneer Broekhuizen “ontdekt” wordt door een aantal kunstenaars: diverse beeldende kunstenaars, beroepsmusici, weefsters, acteurs en theatermensen. (…) Deze “culturele bloeitijd” speelde zich af rond het Broekhuizense theatertje Mikro Skoop, een idee van de Venlonaren Hans Conen en Wilmy Peeters. Het theatertje bestond overigens slechts van 1968 tot 1975.’

Links het zogeheten Pelgrimhuis, rechts het pand waarin de Mikro Skoop was gevestigd (bron foto: Broekhuizen toen)

Jan attendeerde me ook op een interview van Thijs Lenssen in Buun 2003 met Wilmy Peeters. Daarin zegt ze over Mikro Skoop:

‘Het was het eerste minitheater van Limburg, we hadden een podium voor talent op het gebied van toneel, cabaret, muziek, dans en poëzie. Landelijk bekende artiesten zaten in ons programma: Boudewijn de Groot, Freek de Jonge en Bram, Liesbeth List, Ramses Shaffy, Lenny Kuhr, Joost Nuissl en zo kan ik nog even doorgaan. (…) Freek de Jonge heeft eens in zijn blootje door ons huis gerend. Joost Nuissl woonde een tijd lang bij ons, samen met zijn vriendin, evenals Theu Boermans.’

Hoe keken de dorpsbewoners eigenlijk tegen de hippie-enclave aan? Wilmy Peeters:

‘Voor het dorp was het schokkend wat er zich allemaal bij ons afspeelde, wij vonden het normaal, leefden ons leven. Zou het in de Randstad zijn geweest, dan was het allemaal nooit zo opgevallen.’

Dagblad De Limburger 2001

Een van de toenmalige buren verklaarde in 2001 tegenover Dagblad De Limburger:

‘Ik ben nooit binnen geweest. Ik wist dat het vreemde mensen waren. Na een feestje gingen ze met z’n allen naakt in de Maas zwemmen. En het schaap waar Wilmy de wol vanaf haalde om te weven (ze maakte onder andere wandtapijten, waarvan enkele in het gemeentehuis hingen) liep blatend door de straten.’

Joeps van Hees ziet het allemaal een tikkeltje anders:

‘Opvallend is, dat de echte Broekhuizense mensen zich nooit echt verzet hebben tegen de komst van die “buitendorpsen”: integendeel. De gemeenschap toonde zich, mits de nieuweling niet te excentriek deed of zichzelf buitensloot, zeer tolerant; aanvankelijk wat afstandelijk vriendelijk, maar uiteindelijk op een aangename wijze nieuwsgierig.’

Jan Janssen wees me overigens ook op de betekenis van multitalent Hans Conen (1944-2019), de voormalige echtgenoot van Wilmy Peeters, die na zijn Mikro Skoop-periode vooral in Duitsland naam maakte (klik bijvoorbeeld hier en hier). Daarover misschien een andere keer meer, maar nu nog even terug naar de man waarmee het begon: Rein Bril. Toen ik vorige week ontdekte dat er een door Maarten Beks geschreven publicatie over hem bestaat heb ik die natuurlijk meteen besteld. Rein Bril bevat negen zwartwit afbeeldingen van uit 1969 daterende werken van Bril. 

De begeleidende tekst van Maarten Beks is voor mij vaak tamelijk ondoorgrondelijk. Ter illustratie en ter afsluiting van dit stukje:

‘Het lukt weinig schilders om de ene partij een ergernis, de andere een dwaasheid te zijn, maar Bril slaagde daar geruime tijd wel in en dat voornamelijk, dacht ik, door zich te specialiseren in de vervaardiging van schilderijen, die hij noch iemand anders op dat moment zou kunnen maken.’

Intermezzo – Rein Bril (2)

‘Heeft iemand meer informatie over Rein Bril en meer in het bijzonder over zijn Noord-Limburgse tijd?’ Zo besloot ik afgelopen dinsdag het stukje (klik hier) over de ooit in Castenray en Broekhuizen woonachtige kunstenaar Rein Bril. Vaak komt er op zo’n vraag geen antwoord. Ditmaal wel, meerdere antwoorden zelfs. Van Floor Hermans, Jan Janssen en Arie Stas. Laatstgenoemde herinnerde zich dat hij Rein Bril eind 1978 of begin 1979 in Broekhuizen thuis had bezocht en maakte woensdag deze foto van dat pand in zijn huidige staat (waarvoor dank):

De reacties van Floor en Jan hebben met elkaar gemeen dat ze niet héél veel extra informatie over Rein Bril verschaffen, maar wel de broodnodige context. Om hun reacties recht te doen én om te voorkomen dat dit stukje veel te lang wordt, verpak ik ze in twee afzonderlijke posts. Een dezer dagen aandacht voor hetgeen waarop Jan Janssen me attendeerde. Vandaag maak ik de weg vrij voor Floor, die in een uitvoerige mail en uit de eerste hand een prachtig beeld schetste van de kunstscene in Broekhuizen(vorst) in de jaren zestig en zeventig:

‘Rein Bril is mij wel bekend. Ik heb hem leren kennen toen hij in Broekhuizen woonde, in een heel groot oud huis op de grens met Broekhuizenvorst. In Broekhuizen woonden toen meerdere beeldende kunstenaars en andere alternatievelingen die zich bezighielden met muziek en er was zelfs een heus theatertje waar de crème de la crème van de Nederlandse kleinkunst regelmatig acte de présence gaf. Dit theatertje met de naam Mikro Skoop werd gerund door Hans Conen en zijn vrouw Wilmy Conen-Peeters. Wilmy maakte ook enorme abstracte wandkleden van schapenwol die ze zelf geverfd had met natuurlijke kleurstoffen. Hans gaf les in Venlo, runde het theater en initieerde diverse kunstprojecten die nogal opzien baarden. Zo reed hij bijvoorbeeld rond in een auto die er uitzag als een ruimteschip met grote glazen koepels op het dak. Behalve uit Rein Bril bestond het contingent beeldend kunstenaars uit meerdere personen die ik me op dit moment niet allemaal herinner maar waarvan Mathieu Knippenbergh en Toon van de Ven de bekendsten zijn. In Broekhuizenvorst hadden Lydia Luyten (naaldkunstenares) en Joop Sorky (beroepsactivist en provo van het eerste uur) zich gevestigd in een onbewoonbaar verklaarde woning op de grens met Swolgen. Zij kwamen uit Amsterdam.

Lydia Luyten met haar zoon Milo voor haar onbewoonbaar verklaarde woning aan de Krienestraat in Swolgen (foto afkomstig uit een dagboekje van Lydia Luyten)

Bijna iedereen maakte gebruik van de toentertijd geldende contraprestatieregeling voor beeldende kunstenaars die voorzag in een uitkering op bijstandsniveau. Om voor deze regeling in aanmerking te komen werd je werk beoordeeld door een commissie en als die haar fiat gaf bepaalde die tevens hoeveel daarvan je moest inleveren bij de gemeente om die uitkering min of meer te compenseren (contraprestatie). Op het gemeentehuis en bij de sociale dienst kwam je het overal tegen en de rest verdween in de kelders van het gemeentehuis. Ik acht het zeer waarschijnlijk dat zich in het depot van de gemeente Horst aan de Maas ook werk van Rein Bril bevindt.

Rein Bril (foto afkomstig uit Maarten Beks, Rein Bril)

Verder noem ik Joost Nuissl (hij woonde in Broekhuizenvorst) die enorm veel succes had met ‘Ik ben blij dat ik je niet vergeten ben’, dat tot stand kwam in samenwerking met de Vorster fanfare en Martijn Alsters, de fluitist, alsmede Nard Reijnders, saxofonist bij Herman van Veen, componist en muziekproducent.’