Intermezzo – Schoolstraat 2

Afgelopen week werd bekend dat de gemeente Horst aan de Maas de panden Schoolstraat 2 en 4 heeft aangekocht. Hen wacht de sloopkogel: de percelen worden onderdeel van een nieuw te ontwikkelen gebied rondom de voormalige Weisterbeekschool. Verantwoordelijk wethouder Eric Beurskens (Essentie) verklaarde gisteren tegenover De Limburger dat beide panden geen bijzondere cultuurhistorische waarde hebben die behoud noodzakelijk maakt:

‘Je zou dat misschien bij het huidige gebouw van Flash Casino, waar vroeger discotheek Modern zat [Schoolstraat 2], kunnen denken, maar dat heeft niet de waarde die soms wordt vermoed. Zeker vanbinnen niet.’

Het lijkt erop dat de wethouder de begrippen ‘cultuurhistorische waarde’ en ‘architectonische waarde’ met elkaar verwart. Ik kan me voorstellen dat de architectonische waarde van Schoolstraat 2 mede door een aantal verbouwingen niet bijzonder groot is. Maar het cultuurhistorisch belang valt niet te onderschatten.

Vanaf de oplevering heeft het een rol gespeeld in het ontspanningsleven van generaties Horstenaren. Schoolstraat 2 is dan ook onderdeel van het collectieve Horster geheugen. De geschiedenis van het pand begint in 1897 toen bierbrouwer Piet Vullinghs besloot tot de bouw van een zaal die hij vervolgens verhuurde aan het Horster Mannenkoor. Dit hield er op 6 januari 1898 zijn eerste concert.

Gezicht vanaf de Veemarkt op de Mannenkoorzaal, vóór de bouw van pand Seuren (1912)

In 1934 werd Piet Mooren eigenaar van de Mannenkoorzaal. Mooren zocht naar uitbreiding van zijn winkel in fietsen, naaimachines en radio’s. Die vond hij deels in de Mannenkoorzaal. Hierin werden sinds de jaren twintig zo nu en dan ook films vertoond. Vanaf 1937 kregen die filmvoorstellingen een permanent karakter: elk weekend vertoonde exploitant en zaalhouder Piet Mooren er op meerdere tijdstippen een film. Daarmee had Horst ineens een heuse bioscoop, Centraal genaamd. Evengoed bleef het Mannenkoor tot 1945 repeteren en concerteren in de zaal.

Eind jaren zestig sloot de Centraal Bioscoop zijn deuren. In de jaren zeventig nam de roemruchte discotheek Modern zijn intrek in het pand. Daarna kreeg het zijn huidige bestemming als gokhal.

Aankondiging in de Nieuwe Venlosche Courant van 2 april 1937 van een van de eerste films in de Centraal Bioscoop

De cultuurhistorische betekenis van Schoolstraat 2 lijkt me daarmee voldoende aangetoond. Of dat behoud noodzakelijk maakt? Mwah. Misschien blijft het pand wel langer in het collectieve geheugen verankerd als de geschiedenis ervan en de herinneringen eraan worden onderzocht, vastgelegd en openbaar gemaakt in de vorm van een publicatie, documentaire, expositie of podcast.    

Intermezzo – Biertunnel

Een kleine twee weken geleden begonnen aan de Schoolstraat, nabij de kruising met de Herstraat, graafwerkzaamheden. Het lijkt erop dat die inmiddels nagenoeg zijn afgerond. Pas vandaag realiseerde ik me dat ik daarmee een unieke kans heb laten schieten om met eigen ogen te aanschouwen of de gravers zouden stuiten op een biertunnel of de restanten daarvan.

Een biertunnel? Hoezo dat? Welnu: in de negentiende eeuw was nagenoeg alle grond rondom de kruising Schoolstraat-Herstraat in het bezit van de familie Vullinghs, een brouwersgeslacht. Op het huidige adres Schoolstraat 1, het pand waar nu Anja van de Smid zetelt, was destijds brouwerij De Roskam gevestigd.

In 1883 werd Piet Vullinghs (1848-1901) eigenaar van De Roskam. Hij was in 1894 betrokken bij de oprichting van het Horster Mannenkoor en behoorde tot de eerste bestuursleden. Het Mannenkoor repeteerde aanvankelijk in een café. Concerten vonden plaats in een schoollokaal. In het voorjaar van 1897 gaf Piet Vullinghs opdracht voor de bouw van een eigen concertzaal voor het Mannenkoor op een perceel recht tegenover zijn woonhuis en brouwerij. Die bouw begon op 1 juni 1897. Op donderdag 6 januari 1898 vond het eerste concert plaats in de nieuwe zaal, waarover het Venloosch Weekblad schreef: ‘De zaal, een sierlijk gebouw, op een goed punt in de kom der gemeente gelegen, is lang 23, breed 10 en hoog 7½ meter. Van binnen is zij rijk versierd door een mooi ameublement, waaronder een schoone piano en prachtig tooneel.’

Gezicht vanaf de Veemarkt op de mannenkoorzaal, vóór de bouw van pand Seuren (1912)

Piet Vullinghs verhuurde de zaal voor honderdtien gulden per jaar aan het Mannenkoor. Onderdeel van het contract was dat het koor er uitsluitend bier van Vullinghs mocht schenken. Verder – nu wordt het echt interessant! – had Vullinghs afgedwongen dat hij onder de zaal een kelder mocht bouwen voor de opslag van zijn bier. Hoe dat bier van zijn brouwerij in de tegenover gelegen mannenkoorzaal belandde? Via een biertunnel uiteraard! Dat is althans wat ik verschillende mensen in de loop der jaren heb horen beweren. Broodjeaapverhaal? Of is/was er echt zo’n tunnel? Wie het weet, mag het zeggen.

Overigens was vanaf 1937 de eerste en tot dusverre enige Horster bioscoop gevestigd in de mannenkoorzaal. Later werd ze het onderkomen van discotheek Modern en tegenwoordig van Flash Casino.   

Zoek de verschillen met de foto uit het begin van de vorige eeuw...

Geraadpleegde bronnen: Loe Derix, Oud Horst in het nieuws 1 (Horst 1990) p. 198-200; Marcel Pennings e.a., 100 jaar Horster Mannenkoor in woord en beeld (Horst 1994).

Klein mysterie 773 – Filmhuis (3)

‘Studie naar bios in Gasthoês Horst’ kopte dagblad De Limburger dinsdag. Dacht ik alle gemeentelijke documenten over het nieuwe Gasthoês zo goed te hebben gelezen, had ik blijkbaar toch iets gemist. Maar ook bij tweede lezing kwam ik nergens tegen dat er een studie zou komen naar een bioscoop in ’t Gasthoês. Wel een haalbaarheidsonderzoek naar een filmhuis. Maar dat wist ik al. Is een bioscoop dan niet hetzelfde als een filmhuis? Nee!

Dinsdagavond sprak de gemeenteraad over het nieuwe Gasthoês. Daarbij kwam kort ook het filmhuis aan de orde. Ik kon me niet aan de indruk onttrekken dat de gemeenteraad en zelfs de wethouder eveneens geen enkel idee hebben van wat een filmhuis is. Raadslid Bart Cox (SP): ‘Het is eigenlijk wel gek dat een filmhuis gemist wordt, want we hebben in Horst gewoon al een filmhuis of een filmtheater, dus daar kunnen we al naartoe. Misschien moeten we daar beter reclame voor gaan maken.’ Wethouder Han Geurts: ‘We hebben dit besproken met de diverse filmhuizen die we hebben in de gemeente.’ Diverse filmhuizen in Horst aan de Maas? Dacht het niet. Ja, op diverse locaties in Horst aan de Maas worden niet-actuele films op dvd vertoond, maar daarmee hebben we nog geen filmhuizen.

Gemeenteraad en gemeentebestuur zouden beter moeten weten. In januari van dit jaar verwoordde documentairemaker Ruud Lenssen in Hallo Horst aan de Maas zijn visie op het nieuwe Gasthoês. En passant bleek daaruit ook wat een filmhuis dan wél is:  

‘Ik stel me een Gasthoês voor waar bezoekers geïnspireerd raken door een zo divers mogelijk aanbod van kunst en cultuur. Een filmhuis mét programmering hoort daarbij. Niet om de grootste blockbusters te vertonen, maar juist de betere arthousefilms. Denk aan films zoals Girl (Winnaar Cannes 2018), documentaire Nao ’t Zuuje of de nieuwste van Marijn Poels. Uit zo’n films kunnen mensen van alle leeftijden lering trekken en inspiratie vinden. We gaan veel vaker naar de film dan dat we naar muziekvoorstellingen of naar het theater gaan (bron: CBS Cultuur in Beeld 2017). Waarom? Film geeft op een toegankelijke manier inzicht in de meest bijzondere, interessantste, moeilijkste en mooiste sociale kwesties van deze tijd, de toekomst én die van ons verleden. Een filmhuis met een vaste programmering (liefst dagelijks maar op zijn minst enkele dagen per week) voor actuele kwaliteitsfilms is daarom in mijn ogen onmisbaar voor elke gemeenschap.’

Duidelijk?

Van de discussie dinsdag over het filmhuis kon ik verder geen soep maken. Volgens wethouder Geurts is er al een vooronderzoek uitgevoerd. Maar wat dat behelst en hoe zich dat verhoudt tot het nieuwe haalbaarheidsonderzoek? Daarover liet hij zich niet uit. Wel opperde hij de mogelijkheid om vooruitlopend op een filmhuis nu al bouwkundige aanpassingen in ’t Gasthoês door te voeren, ‘maar als er verder geen animo voor zou zijn, dan is het natuurlijk zonde van het geld’. Begrijp ik geen snars van. Richard van der Weegen (PvdA) evenmin: ‘Waar ik me zorgen over maak zijn de eventuele bouwkundige aanpassingen die gedaan moeten worden, in welk tempo dat dan gaat en op welk moment dat nog wel of niet inpasbaar kan zijn in ’t Gasthoês. Daar wil ik toch nog graag iets meer van u over horen.’ Maar de wethouder hulde zich in stilzwijgen.

Met het filmhuis is het niet anders dan met de rest van ’t Gasthoês: vaagheid troef. Al in de allereerste plannen voor een nieuw Gasthoês uit 2014 was sprake van een filmhuis. Vijf jaar later heeft nog steeds niemand van de verantwoordelijken een idee wat een filmhuis is, is nog altijd niet duidelijk of het er komt en amper een jaar voor de opening wordt er ook nog maar eens een haalbaarheidsonderzoek tegenaan gegooid. Treurig.

Top 5 – Redenen waarom de gemeenteraad strategisch plan en concept-organisatiemodel van het nieuwe Gasthoês naar de prullenbak zou moeten verwijzen

‘De strategiegroep is van mening dat de manier en intensiteit waarmee de vaste huurders in ’t Gasthoês en de Gasthoês-organisatie met elkaar samenwerken, voor een groot deel bepalend is voor het kunnen realiseren van de gewenste klantwaarde wat ook in het strategisch plan een belangrijk gedachtegoed is.’

Overmorgen te aanschouwen in de raadszaal: aflevering 163 van het treurspel met de titel ’t Gasthoês. De gemeenteraad wordt dinsdag geacht in te stemmen met het strategisch plan (klik hier) en het concept-organisatiemodel (klik hier) van het nieuwe Gasthoês. De raad zal dit vermoedelijk wel weer doen, want wat betreft ’t Gasthoês heeft het gemeentebestuur de raad vakkundig met de rug tegen de muur gezet. Maar eigenlijk zou de raad natuurlijk heel anders moeten handelen.

Komt ie, de top 5 van redenen waarom de gemeenteraad strategisch plan en concept-organisatiemodel van het nieuwe Gasthoês naar de prullenbak zou moeten verwijzen:

5. De betreffende documenten staan bol van onleesbare en onbegrijpelijke zinnen, bijvoorbeeld die waarmee dit stukje opent. Het lijkt er zelfs op dat de opstellers soms verstrikt zijn geraakt in hun zelfgeweven web. Ik kan me tenminste niet voorstellen dat ze daadwerkelijk menen wat ze schrijven in een zin als deze: ‘Voorts wordt met een separate positionering van de culturele innovatie voorkomen dat eventuele risico’s die worden gelopen in de exploitatie van ’t Gasthoes niet worden afgewenteld op het budget dat beschikbaar is voor culturele innovatie.’

4. Na vijf jaar praten en amper een jaar voor de opening kun je toch niet komen aankakken met een concept-organisatiemodel? Een concept-organisatiemodel bovendien dat tal van vaag- en onzekerheden bevat, getuige bijvoorbeeld deze zin: ‘Tenzij in de opbouw van de organisatie blijkt dat het de voorkeur verdient om zaken anders te regelen, wordt in het voorliggende concept-organisatiemodel uitgegaan van de instelling van een toezichthoudend orgaan (raad van toezicht).’

3. Het collectief Herberg De Troost (Pieter-Nic van den Beuken, Fred Houben, Tren van Enckevort en Jack Poels) wordt verantwoordelijk voor de programmering en ‘culturele innovatie’ van het nieuwe Gasthoês. Wat die culturele innovatie inhoudt blijft ook in het Businessplan Herberg De Troost (klik hier) volstrekt onduidelijk, terwijl er toch 375 duizend euro voor wordt uitgetrokken. Het blijft bij het niet nader gespecificeerde begrip ‘kruisbestuiving’. Een jaar voor de opening moeten er toch plannen of initiatieven zijn waarover iets concreets valt te zeggen?

2. Het collectief Herberg De Troost, dat geheel los van de gemeente en de Gasthoêsorganisatie gaat opereren, heeft te veel noten op zijn zang. Het eist bijvoorbeeld een zak vrij te besteden geld (gevraagd wordt een bedrag van 787.500 euro voor de komende vijf jaar). Tussentijdse opzegging van dat financieel contract is niet mogelijk en ook de voorwaarden mogen tussentijds niet worden aangepast. Gesuggereerd wordt verder om ook de besteding van gemeentelijke culturele gelden die geen verband houden met ’t Gasthoês over te laten aan Herberg De Troost. En dan dienen er ook nog afspraken gemaakt te worden om imagoschade voor de leden van het collectief Herberg De Troost te voorkomen. 

 1. De gemeentelijke controle op Herberg De Troost is te boterzacht. De gemeente vindt het bijvoorbeeld belangrijk dat de door Herberg De Troost te ontwikkelen culturele innovatie ‘in lijn is en blijft met de culturele programmering van ’t Gasthoês’. Wat dit betekent mag Joost weten, maar om dit te bewerkstelligen kan het toezichtsorgaan gevraagd en ongevraagd advies geven aan Herberg De Troost. Verder dient Herberg De Troost periodiek ‘af te stemmen’ met de directeur van de Gasthoêsorganisatie over de invulling van de culturele innovatie. Aan de gemeente moet Herberg De Troost verantwoording afleggen over de uitvoering van de culturele innovatie en ‘de mate waarin deze aansluit bij en/of versterkend werkt ten aanzien van de ambitie van ’t Gasthoês én het gemeentelijke cultuurbeleid’. Advies, afstemmen, verantwoording afleggen: allemaal goed en wel, maar geen woord over wat er gebeurt als het advies in de wind wordt geslagen, als de afstemming dissoneert, als de afgelegde verantwoording niet naar gemeentelijke tevredenheid is.

P.S. Ook triest: zoals ik het in de stukken lees komt het beloofde filmhuis er in elk geval de eerste vijf jaar niet, het blijft voorlopig bij een haalbaarheidsonderzoek.

Klein mysterie 762 – Filmhuis (2)

Twee weken geleden moest ik in filmtheater De Nieuwe Scene in Venlo huilen van verdriet, schaamte en woede bij het bekijken van Three Hours (klik hier).

Deze week zag ik in het Luxor Theater in Venray voor de zoveelste keer, maar voor de eerste keer in de bioscoop, Una Giornata Particolare, een van mijn favoriete films (wat ik misschien beter niet had kunnen doen, want hij viel tegen).

Volgende week ga ik in Dok 6 Cinema in Panningen naar de première van Thuisland, een documentaire van de Horster filmmaker Ruud Lenssen over een Syrisch vluchtelingengezin dat in Panningen belandt.

Venlo, Venray en Panningen zijn niet het einde van de wereld, al helemaal niet bezien vanuit Horst aan de Maas. Toch vergt het enige inspanning om er te komen en nog meer om er weg te komen, zeker als je niet de beschikking hebt over een auto. Daarom kan ik niet wachten op de opening van het vernieuwde Gasthoês, die dacht ik ergens in 2020 gepland staat. Want dat nieuwe Gasthoês (aka Herberg De Troost) gaat een heus filmhuis bevatten. Kwaliteitsfilms voortaan op loop- dan wel fietsafstand!

Wat is een filmhuis eigenlijk? Wikipedia:

‘Een publieke uitgaansgelegenheid die zich toelegt op het vertonen van films buiten het reguliere commerciële aanbod om. Dit betreft kleinere films met vaak een artistiek karakter. Deze films worden ook wel aangeduid als arthouse-films.’

Waarom een filmhuis een aanwinst voor Horst aan de Maas zou zijn? Doodgewoon omdat films, net als musea, boeken, muziek en kunst in het algemeen, het leven veraangenamen én verrijken.  

Dat ’t Gasthoês een filmhuis gaat bevatten bleek voor het eerst in 2014. En wel uit het Haalbaarheidsonderzoek naar een nieuwe exploitatie van ‘t Gasthoes in Horst a/d Maas. Dat rept van zestien ‘populaire films’, zestien ‘arthousefilms’ en veertien kinderfilms per jaar, waarbij wordt gerekend op een gemiddeld aantal bezoekers per voorstelling van respectievelijk vijftig, vijfentwintig en veertig. Die bezoekersaantallen lijken me vrij reëel. Het aantal te vertonen films had van mij best iets hoger mogen zijn en de beoogde programmering voldoet niet helemaal aan de Wikipedia-definitie van ‘filmhuis’, maar ik begrijp dat je niet meteen alles kunt hebben.

Verdere details over het filmhuis in ’t Gasthoês bevat dat haalbaarheidsonderzoek uit 2014 niet. Het kan zijn dat ik het heb gemist, maar sindsdien zijn die verdere details bij mijn weten ook niet naar buiten gekomen. Terwijl ik daar, met de opening zo langzamerhand een beetje in zicht, toch wel heel erg benieuwd naar ben. Hoe gaat de exploitatie er uitzien? Wie wordt de exploitant? Zijn de voornemens wat betreft programmering nog dezelfde als in 2014? Wordt nog steeds gerekend met de bezoekersaantallen uit het haalbaarheidsonderzoek? Wat wordt de verhouding tot het bestaande Film Theater Horst? Komt die verhouding er überhaupt of wordt de samenwerking gezocht met bijvoorbeeld De Nieuwe Scene of Dok 6?

Intermezzo – Boesnach (2)

Kent u Boesnach nog? Nee, natuurlijk kent u Boesnach niet meer. Maar heel misschien herinnert u zich het stukje dat op 25 januari 2016 over hem verscheen op Horst-sweet-Horst (klik hier). Zo niet, dan fris ik uw geheugen even op: Boesnach was een artiest die Horst op 3 maart 1929 met een bezoek vereerde. De Nieuwe Venlosche Courant schreef twee dagen later:

In februari publiceerde ik het stukje van twee jaar geleden in iets gewijzigde vorm in Via Horst aan de Maas (klik hier). Ik sloot dat af met de vraag of er geen (kinderen van) ooggetuigen meer zouden leven die konden vertellen wat de ‘halsbrekenden toer’ van Boesnach nu precies behelsde. En geheel tegen mijn verwachting in leidde dit tot een reactie. En wel van Sraar van den Beuken. Een werkelijk prachtige reactie, lees maar:

‘Die halsbrekende stunt vanaf de kerktoren van de St. Lambertuskerk is mij bekend uit de mond van mijn vader. Bij herhaling kwam ons dat – zeker uit die tijd – sensationele verhaal ter ore. Maar ook voor mij blijft het vaag wat er precies gebeurde. Dat was toch best wel een heel eind die 200 meter lange staaldraad vanaf de Kerktoren richting Steenstraat? Gemeentehuis? Markt? Ons ouderlijk huis  gelegen aan – destijds – de Markt stond toen waar nu Crist Coppens de slager is gevestigd, dus mijn ouders hebben het schouwspel van dichtbij beleefd. Mijn ouders hadden daar een schoenmakerij, schoenwinkel en een café. Ik heb daar een aantal jaren nog een dameskapsalon gerund.’

Sraar haalde ook herinneringen op aan andere bezoeken van de familie Boesnach aan Horst:

‘Ik  weet niet of het jou bekend is maar naast het genoemde optreden in de zaal van Kunzelers Teike in de Herstraat waren de Boeschnachs in Horst ook bekend door de rondreizende bioscoop die regelmatig  ook de Horster kermis aandeed. Dat was ook nog het geval na 40/45. Ik persoonlijk,  momenteel  85 jaar, heb die bioscoop nog bezocht. De tent stond altijd op de hoek Jacob Merlostraat/Herstaat, voor koperslagerij Paul van der Beele. Ik heb uit de verhalen van mijn vader begrepen dat het familie was van die stuntman. We mogen er dus van uit gaan dat een deel van de familie Auschwitz heeft overleefd.’

Fantastisch toch? Maar de vraag hoe Boesnach nu precies te werk was gegaan in 1929 kon ook Sraar dus niet beantwoorden. En toen was daar twee weken geleden ineens – je zou haast gaan geloven dat toeval niet bestaat – Leopold P. die me deze foto stuurde uit weekblad Het Leven van dinsdag 8 augustus 1916:

Onderschrift: ‘King Boesnac laat zich, hangend aan zijn tanden, van een der Stadiontorens langs een staaldraad naar beneden glijden.’ Zó moet het dus op 3 maart 1929 ook in Horst zijn gegaan! Misschien een idee om dat op 3 maart 2019, precies negentig jaar na dato, in het kader van 800 jaar Horst aan de Maas nog eens dunnetjes over te doen?

(met onuitsprekelijke dank aan Sraar en Leopold)

Klein mysterie 588 – Filmhuis

In één week tijd twee films gezien: Una via a Palermo (in Italië uitgebracht onder de titel Via Castellana Bandiera) en Boyhood. Hoewel Italiaanse films bij mij altijd een streepje voor hebben, was ik niet bijster onder de indruk van Una via a Palermo. Dat wil zeggen: tot de slotscène en de aftiteling. De combinatie van majestueus beeld en de hartverscheurende, betoverende muziek van de Siciliaanse broers Enzo en Lorenzo Mancuso maakte alles meer dan goed en heeft ertoe geleid dat hier nu al meer dan een week deze muziek uit de speakers klinkt (af en toe afgewisseld door andere nummers van de Fratelli Mancuso):

Vreemd genoeg kon het allerwegen de hemel in geprezen Boyhood me evenmin helemaal overtuigen. Aardige film, hoor, maar het lukte mij niet het meesterwerk erin te herkennen dat recensenten en bioscoopbezoekers er wereldwijd in zien: zo nu en dan hinderlijk clichématig, te weinig aan de verbeelding overlatend, te zeer uit op effectbejag.

Una via a Palermo zag ik in filmtheater de Nieuwe Scene in Venlo. Ik was er ongeveer anderhalf uur reistijd aan kwijt. Van de circa honderd stoelen in de zaal waren er precies vijf (5) bezet. Boyhood zag ik in Dok6 in Panningen. Mijn autobezittende en –rijdende zus wilde de film gelukkig ook zien, anders had een reis van vele uren, zo niet dagen, in het verschiet gelegen. Van de meer dan vierhonderd stoelen in de zaal waren er uiteindelijk precies twee (2) bezet.

Ik kom hierop vanwege het haalbaarheidsonderzoek naar de exploitatie van cultureel centrum ’t Gasthoês. Want dat onderzoek bracht, behalve een hoop onduidelijkheid (klik hier en hier), ook fantastisch nieuws: het voornemen in het nieuwe Gasthoês een filmhuis te vestigen. Films als Una via a Palermo en Boyhood voortaan op loopafstand! Andere films trouwens evenzeer: bijlage 7 van het haalbaarheidsonderzoek rept van zestien ‘populaire films’, zestien ‘arthousefilms’ en veertien kinderfilms per jaar, waarbij wordt gerekend op een gemiddeld aantal bezoekers per voorstelling van respectievelijk vijftig, vijfentwintig en veertig. (En nu maar hopen dat de dames en heren beleidsbepalers zich niet nog eens achter de oren gaan krabben na het vernemen van de bezoekersaantallen bij bovenstaande door mij bijgewoonde voorstellingen.)

Ook over het filmhuis is het onderzoeksverslag overigens teleurstellend zwijgzaam. Veel meer dan dat in de voormalige kapel een filmhuis moet komen, valt er niet te lezen. Over exploitatie, exploitant, programmering en de verhouding tot het bestaande Filmhuys (klik hier) geen woord. Wel wordt expliciet vermeld dat het gaat om een filmhuis en niet om een bioscoop. Wat het onderscheid is? Dat vermeldt het onderzoeksverslag dan jammer genoeg weer niet. Wikipedia definieert ‘filmhuis’ evenwel als ‘een publieke uitgaansgelegenheid die zich toelegt op het vertonen van films buiten het reguliere commerciële aanbod om’. Dat conflicteert dan weer met de ‘populaire films’ van hierboven. Rrrraarrr.

Of is besloten tot ‘filmhuis’ om ook de optie van een bioscoop bij Interchalet niet uit te sluiten? De gemeenteraad besloot immers vorig jaar de mogelijkheid van een bioscoop bij Interchalet open te houden als er niet binnen twee jaar een bioscoop in het centrum van Horst zou zijn. En met een ‘filmhuis’ in plaats van een ‘bioscoop’ verdwijnt die mogelijkheid niet. Hoe levensvatbaar dat filmhuis zou zijn met een bioscoop in de buurt, is dan weer een andere vraag.

Intermezzo – Bioscoop

Mooi idee van De Lange Horst om films te gaan vertonen op het terras voor het café, zoals Hallo Horst aan de Maas  deze week berichtte. Maar laat De Lange vooral niet denken dat hij de eerste Horster horecaondernemer is die brood ziet in filmvoorstellingen. Jac Kunzeler ging hem een eeuw geleden al voor.

Vermoedelijk vanaf 1912 deed een reizende bioscoop de Horster kermis aan, maar het is waarschijnlijk dat de eerste Horster filmvoorstellingen in een permanente zaal plaatsvonden in de zaal van Kunzeler aan de Herstraat. Zo verscheen in de Nieuwe Venlosche Courant  van 12 april 1913 een aankondiging van de vertoning van een film over de ondergang van de Titanic en een kindervoorstelling.

Ongelooflijk eigenlijk: film was nog een betrekkelijk jong medium en toch was er binnen een jaar al een speelfilm over de ramp met de Titanic, die bovendien binnen datzelfde jaar al in Horst te bewonderen viel. (Over vooruitgang gesproken: mocht er al een speelfilm zijn over de ondergang van de Costa Concordia op 13 januari 2012, zou die Horst dan ooit aandoen?) Welke van de twee eerste Titanicfilms uit de geschiedenis in Horst werd vertoond, valt vanuit mijn leunstoel niet te achterhalen. Ik gok op In Nacht und Eis, een verloren gewaande Duitse film die een jaar of vijftien geleden plotseling weer opdook.

Afgelopen zaterdag precies een eeuw geleden vond in de zaal van Jac Kunzeler een vertoning plaats van Van de kribbe tot het kruis  (de advertentie is, evenals de vorige, overgenomen uit Oud Horst in het nieuws  deel 2):

Smullen natuurlijk, zo’n aankondiging! Is het niet vanwege het blijkbaar noodzakelijke goedkeuringsstempel van Eerw. Heeren Geestelijken, dan toch zeker vanwege de vermelding van de lengte van de film (2200 M.). Van de kribbe tot het kruis  maakte in die jaren overigens een triomftocht langs katholieke filmzalen. De Katholieke Sociale Actie (KSA), die het alleenvertoningsrecht op de film had verworven, voer er wel bij. Uit het gedigitaliseerde dagboek van P.J.M. Aalberse (1871-1948), de oprichter van de KSA en latere minister van Sociale Zaken: ‘Veel werk gehad met onzen film “Van de kribbe tot het kruis”. Maar … ’t is loonend werk. In Rotterdam en Leiden een reusachtig succes gehad. Elken avond uitverkochte zalen. In beide steden hebben we ruim f 2000, – zuivere winst gemaakt.’

Wie benieuwd is hoe Van de kribbe tot het kruis in den lande werd ontvangen, moet naar www.delpher.nl. In een handomdraai kun je kiezen uit 139 krantenberichten en –advertenties waarin de film tussen 1913 en 1915 wordt vernoemd. De Nieuwe Tilburgsche Courant  schreef bijvoorbeeld op 28 november 1913: ‘De eerste uitvoering, welke gisterenavond in de Kon. Liedertafel „Souvenir des Montagnards” plaats had van den historischen prachtfilm „Van de Kribbe tot het Kruis” is reeds een beslist succes geweest. De zaal was totaal uitverkocht en de bezoekers waren uiterst tevreden over het vertoonde, dat een aaneenschakeling is van prachtige tafereelen uit het leven van den Zaligmaker.’

Aanbevelenswaard is verder de fascinerende documentaire over de totstandkoming van Van de kribbe tot het kruis, de eerste speelfilm ooit over het leven van Jezus (klik hier). Maar het mooiste van alles is dat From the manger to the cross – zoals de Engelse titel van de film luidt – in z’n gehele lengte van 2200 meter op YouTube is te zien. Installeer u voor uw pc (toestemming van de geestelijkheid heeft u dus al) en waan u honderd jaar geleden in zaal Kunzeler: