Intermezzo – Fluistersloper

Op de website van de nieuw te ontwikkelen Horster woonwijk Hof te Berkel valt bij de ‘veel gestelde vragen’ te lezen dat tijdens de bouwperiode ‘met de bouwonderneming wordt gekeken naar mogelijkheden tot fluisterslopen’. Fluisterslopen, een woord dat ik nog niet kende. Zegt op zich weinig, er zijn namelijk wel meer woorden die ik niet ken. Erger is dat ook Van Dale en zelfs Google geen uitkomst bieden. Wat wil nu het bijkans ongelooflijke toeval? Toen ik zaterdag foto’s maakte van de platanen op de parkeerplaats bij Elzenhorst, liep ik Tejo tegen het lijf. We raakten met elkaar in gesprek en wat bleek? Tejo is fluistersloper!

Bij slopers stel ik me altijd stoere mannen voor met een ring in het oor, grofgebekt, volgeplakt met tatoeages en hier en daar een vinger missend. Hoewel Tejo een complete arm kwijt is, voldoet hij geenszins aan mijn stereotiepe beeld van een sloper. Hij vertelde: ‘Weet je, ik ben van origine welzijnswerker. Die arm ben ik verloren toen een lastige cliënt flipte. Daarna had ik het in die sector wel gezien, weet je. Via via ben ik vervolgens in de fluistersloperij beland. En trust me, een mooiere job is er niet.’
Allemaal goed en wel, maar wat is fluisterslopen eigenlijk? Tejo: ‘Ik zeg altijd: “Fluisterslopen is een gebouw zodanig bewerken dat het bereid is zich neer te leggen bij z’n lot”. Er zijn nog wel andere definities, maar dat is de kern.’

Toen ik daarop schamperde dat voor het bewerken van een gebouw een slopersbal toch een eerste vereiste is en dat ik dat moeilijk kan verenigen met het werkwoord ‘fluisteren’, barstte Tejo uit in een onbedaarlijk gebulder. Weer bij zinnen, hikte hij: ‘Je hebt er he-le-maal niets van begrepen! Fluisterslopen is geweldloos. Slopersbal en –hamer zijn bij ons taboe. Peace man! Weet je, fluisterslopen is in gesprek raken met een gebouw. Een relatie opbouwen, een vertrouwensband smeden. Dag en nacht voor het gebouw klaarstaan, zodat het in je gaat geloven. Dieptegesprekken, een bemoedigend woord, een arm om de schouder, even huggen. Op een gegeven moment geeft zo’n gebouw zich dan aan je over. En dan zijn we precies waar we wezen moeten. Zakt het gebouw vanzelf als een kaartenhuis in elkaar, zonder dat er enig geweld bij komt kijken. Machtige kick, man, dan weet je weer waar je het allemaal voor doet.’

Langzaam begon ik me een beeld te vormen van de fluistersloperij. Maar wat deed Tejo daar op de parkeerplaats bij Elzenhorst? ‘Weet je, ik ben het verpleeghuis en de verpleegstersflat al meer dan een jaar aan het voorbereiden op het onvermijdelijke. Elzenhorst zit nog midden in het aanvaardingsproces, maar de verpleegstersflat was een piece of cake. Had ik binnen een paar weken in m’n macht. Is er nu al helemaal klaar voor.’

Klaar voor? En ik wilde nog een reddingsactie op touw zetten! Tejo: ‘Fuck it, man. Geen schijn van kans. Weet je, als ik het zou willen, zou die flat hier nu ter plekke al z’n ultieme knieval maken.’ Een illusie armer droop ik af.

Intermezzo – Gelul (1)

‘In gelul kun je niet wonen.’ Jan Schaefer zei het al. Ik moest aan Schaefer (spijkerpak, jaren zeventig, banketbakker, PvdA, Amsterdammer, staatssecretaris van Volkshuisvesting) en z’n klassieker denken toen ik donderdag deze woorden las: ‘Al was de stroming vaak weergaloos sterk. Ik ben altijd blijven geloven. Als een vis in het water zwom ik mee met de tijd. En al leek de horizon als nooit tevoren verguld, ik ben altijd blijven doen. Nu is er een tijd aangebroken waarop onze wind in onze hard verworven zeilen staat, en heeft het vaarwater ons naar huis gebracht. Onze hoogstpersoonlijke haven. Onze eigen unieke plek.’

Nou, nou, het kan niet op. Een weergaloos sterke stroming, een als nooit tevoren vergulde horizon, hard verworven zeilen, hoogstpersoonlijke haven: wie zich van dergelijke (beeld)spraak bedient, moet wel iets te verkopen hebben. Net zo laat is het. Het citaat – waarvan helaas niet wordt vermeld van wie het afkomstig is – trof ik aan op een strooibiljet van CRA Vastgoed uit Eindhoven, bedoeld om de verkoop van zeven percelen in Hof te Berkel te bevorderen. Meer in het bijzonder het binnen die wijk te ontwikkelen ‘unieke project’ De Platanen.

Als je het allemaal zo leest wordt het daar niet minder dan een hemel op aarde. Gezocht worden ‘levensgenieters met fantasie’ want ‘in woonwijk hof te Berkel worden uw weelderige dromen werkelijkheid’. En: ‘In woonwijk hof te Berkel kunt u uw fantasie de ruimte geven. Letterlijk!’

Fantasie de ruimte geven? ‘Als eigenaar van een van de zeven percelen bepaalt u voor een groot deel zelf hoe uw woning eruit gaat zien.’ Of bloemrijker: ‘Binnenshuis, maar ook van de buitenkant bent u samen met de architect de uiteindelijke componist.’ Of toch maar zakelijker: ‘De bouwplannen bestaan uit bouwkavels inclusief ontwerp van een woning naar keuze, die naar eigen wensen nog deels is aan te passen.’ Fantasie (letterlijk!) de ruimte geven? Meelopen aan het handje van de architect, zullen ze bedoelen.

Aspirant-kopers wees gewaarschuwd: in gelul kun je niet wonen.

Overigens: voor de aardigheid heb ik gisteren eens de platanen geteld in het gebied tussen de noordzijde van de Dr. Van de Meerendonkstraat, de oostzijde van Elzenhorst en de zuidzijde van de Hoge Horst (de voormalige verpleegstersflat). Dat zijn er als ik goed heb geteld dertig. Benieuwd hoeveel er over vijf jaar nog staan.

Ingezonden – Hof te Berkel

Naar aanleiding van het stukje over Hof te Berkel ontving ik een reactie van Jan Timmermans. Al vele jaren geen Horstenaar meer, maar al even zo vele jaren volger van Horst – als het moet kritisch. Hij schreef dat het ‘m niet was gelukt z’n reactie onder het betreffende stukje te plaatsen en dat hij ze daarom nu maar mailde naar HorstsweetHorst@gmail.com. Frustrerend en irritant natuurlijk dat een reactie plaatsen niet lukt (ik hoor dat helaas ook wel eens van anderen, mede daarom vanaf nu de rubriek ‘Ingezonden’), maar van de andere kant zou het ook zonde zijn als zo’n uitgesproken en gefundeerde mening ergens als ‘reactie’ verstopt zou blijven. Daarom geef ik hierbij het woord aan Jan (die zich overigens ook richt tot Thijs Coppus, die op z’n weblog Het erfgoed van Horst aan de Maas vorig jaar ook een bijdrage wijdde aan De Hoge Horst):

Wim, Thijs,

Jullie (en ik) mogen het zeker jammer vinden, mogen zelfs zwaar teleurgesteld zijn, dat weer enkele zeer markante Horster gebouwen in het Antoniuspark tegen de vlakte (dreigen te) gaan. Al weer twee jaar pleit ik in mails naar Horster wethouders, bouwers en ruimtemanagers voor het behoud van in ieder geval de Hoge Horst (HH). Helaas hebben onze schrijfsels nog niet tot enige discussie op het publieke forum of in de politieke arena geleid.Ongeveer 40 jaar geleden stond ik bijkans elke dag met open mond te staren naar de vorderingen van de bouw van de eerste Horster torenflat. Apetrots was ik – en niet alleen ik – dat de opstoot van Horst in de vaart der volkeren gelijke tred hield met die van Venlo en Venray. Ik dacht toen nog, dat de HH de opmaat vormde voor meer slanke, ambitieuze woontorens in en om het centrum van mijn Horst.
Ik was – en ben – voor zoveel mogelijk compact, hoger bouwen in centra, voor ‘inbreiden’. Dit om uitbreidingen naar het buitengebied te voorkomen! Komt bij dat ik de grote wijken om Horst met alleen maar laagbouw eenvormig, saai en lelijk vind. Zoals je schrijft, Wim: ‘Gooi er eens wat lef en durf in!’En nu dreigt dit landmark, deze Horster ‘Waechter am Rhein’, voor de reiziger zeer zichtbaar vanaf de A73, binnenkort te verdwijnen, na amper 40 jaar trouwe dienst aan vele bewoners en instellingen. Door kenmerkende gebouwen als Interchalet, de Lambertustoren en de HH was Horst vanaf de A73 niet te missen.
In het westen des lands worden dergelijke flats tegenwoordig leeggelepeld en gestript, van ruimere woningen voorzien (door sloop van muren in de appartementen) en van buiten ‘opgeleukt’ met veel glas, nieuwe balkons en frisse kleuren. Geen oude schoenen weggooien, voordat je nieuwe hebt. Of beter nog: van oude schoenen nieuwe maken.
Ik heb nog eens gekeken naar de foto's van de HH op jouw log en op de Erfgoed-site van Thijs. Vooral de zwart-wit foto’s op Thijs’ site laten zien, dat het gebouw in de beginjaren – zonder de aanpassingen aan de balkons, zonder de huidige ‘laffe’ vaalgele kleuren, zonder dat woud aan masten op het gebouw – zoveel eenvoudiger, maar mooier, slanker en strakker oogde dan de toren nu. Een gerenommeerd architectencollectief als Mulleners en Mulleners (ontwerpers van het plan Hof te Berkel) moet toch in staat worden geacht, een relatief jonge en in redelijke staat verkerende flat zo te renoveren, dat hij in stijl past bij de door hen ontworpen gebouwen. De zendmasten eraf, een dak erop, de buitenkant schilderen in frisse, veelal lichte kleuren en de HH gaat een nieuw leven tegemoet. (Kijk eens naar de flatjes aan de Zwaluwstraat!)De HH kan uitstekend dienen ter huisvesting van arbeidsmigranten, starters, alleenstaanden, gescheiden medemensen, jonge ouderen etc. In de lange vleugels (3 verdiepingen) kunnen allerhande voorzieningen voor de wijk Hof te B. worden ondergebracht. Ongelooflijk dat dit alles over het hoofd wordt gezien!

We zouden nog kunnen oproepen tot een actiegroep ‘Behoud de HH’, ware het niet dat het platform om zulks te beginnen op de fles is. Waar(in) moet ik nu publiceren of ingezonden stukjes aanleveren? Ons aller Echo is ter ziele.Zelfs mijn 90-jarige moeder, een der oerbewoners van het Antoniuspark, snapt niets van – wat zij noemt – deze kapitaalvernietiging. Zij wil haar herkenningspunt niet kwijt.
Overigens ben ik wel positief over het door de Mulleners gemaakte ontwerp voor Hof te B. Langs de Dr. vd. Meerendonkstraat komen enkele hogere, witte torentjes. Jammer, dat ze wat laag, klein en kneuterig ogen. Ik zelf ben voor enkele markantere, hogere (6 lagen) en gedurfdere torens aan deze zijkant van het plan. En als je de HH al sloopt, bouw dan een even hoog gebouw terug. Zorg voor een in vele opzichten afwisselende nieuwe wijk. Met hoog- en laagbouw. Deze wijk leent zich daarvoor. Ook voor een mix van bewoners.En ook ik vind het ongelooflijk, dat de voorgenomen sloop van de HH (nog) geen discussie heeft losgemaakt in de Dorpsraad, de Raad, het DvNL.

Ik blijf me inzetten voor redding van wellicht niet altijd mooie, maar wel typische bouwsels als Mooren Torens en de HH. You too ?

Groet, Jan Timmermans

Klein mysterie 221 – Hof te Berkel (1)

Van Hof te Berkel heb ik lange tijd gedacht dat het een luchtkasteel was. Het plan – waarvoor ik de benamingen ‘zorglandschap’, ‘zorggebied’ en ‘woonzorggebied’ ben tegengekomen – leek me te megalomaan. Maar het heeft er nu toch alle schijn van dat ik er andermaal volkomen naast zit. Tijdens de begrotingsbehandeling begin november kondigde wethouder Leon Litjens zelfs aan dat nog voor de komende zomer de eerste schop de grond in zal gaan. Mag ik dat jammer vinden? De ontwikkeling van Hof te Berkel betekent automatisch het einde voor Elzenhorst en De Hoge Horst. Twee markante, gezichtsbepalende gebouwen van nauwelijks veertig jaar oud. Beide ontworpen door architectenbureau Swinkels Salemans uit Maastricht, het een als ziekenhuis (Elzenhorst), het ander als verpleegstersflat (De Hoge Horst). Het Sint-Antoniusziekenhuis moest al na tien jaar zijn deuren sluiten en werd verbouwd tot verpleeghuis. De verpleegstersflat kreeg daarna een algemene woonfunctie. Waarom stemt de voorgenomen sloop van beide gebouwen me triest? Vooral omdat voor mijn gevoel met de afbraak tegelijkertijd een bepaald gedachtegoed ten grave wordt gedragen. Evenzeer als bijvoorbeeld gebouw Mooren ademden ook het ziekenhuis en de verpleegstersflat een vooruitgangsgeloof. Met name dan in architectonisch opzicht. Het oorspronkelijk witte ziekenhuis met z’n licht, lucht en ruimte en de verpleegstersflat met z’n voor Horst revolutionaire acht bouwlagen vormden in alle opzichten een radicale breuk met het verleden: lef hebben, je laten zien, je nek uit durven steken, afscheid van het kleinschalige.Vergelijk dat eens met de plannen voor Hof te Berkel: Brandevoortkneuterigheid, spruitjeslucht, in je schulp kruipen, terug naar klein-klein. Ik zet het ongetwijfeld te zwaar aan, maar het gaat om het idee. Zoals ziekenhuis en verpleegstersflat kinderen van hun tijd waren, zo is Hof te Berkel dat ook. Het laat zich raden waarnaar mijn voorkeur uitgaat.Het ziekenhuis herinnert ook aan de eerste en misschien wel enige massale protestactie die Horst gekend heeft: Ziekenhuis Horst Moet Blijven. Toen in 1973 (vier jaar na de opening!) sluiting dreigde, kwam de hele bevolking in opstand. Het ziekenhuis werd bezet, er werden tienduizend handtekeningen opgehaald (in een gemeente van vijftienduizend inwoners) en nagenoeg elke auto werd voorzien van protestleuzen. Je zou er nog bijna melancholiek van worden ook …Wellicht zijn er goede argumenten voor de sloop van Elzenhorst en De Hoge Horst. Maar er zijn evengoed tegenargumenten. Dat er bij mijn weten nooit een fatsoenlijke uitwisseling van argumenten en tegenargumenten heeft plaatsgevonden, stemt me misschien nog wel triester dan de sloop zelf. Wat dat betreft komt dit stukje (evenals een bijdrage van Thijs Coppus eerder dit jaar) als mosterd na de maaltijd. En zo heb ik mezelf ook iets te verwijten.