Intermezzo – Xanthofobie

In aanraking komen met een woord waarvan je het bestaan niet kende, kan iedereen overkomen. Mij overkwam het zaterdag. In Museum De Kantfabriek in Horst. Waar een expositie van Fransje Killaars werd geopend. Ineens liet de spreekster het woord xanthofobie vallen. Xantho wat? Xanthofobie. De angst voor geel. Of, mooier: geelangst. Niks meer meegekregen van de rest van haar toespraak. Ook niet of de spreekster een verband legde tussen geelangst en het schilderij Who’s afraid of red, yellow and blue van Barnett Newman. Mijn gedachten bleven hangen bij xanthofobie. Bananen, zonnebloemen, geelgors, Borussia Dortmund, citroenen, memoblaadjes, narcissen, badeenden, VVV. Hoe onleefbaar moet de wereld zijn voor xanthofoben.

Aan deze opening ging een opening van twee exposities in en rondom de Sint-Lambertuskerk vooraf. De ene expositie gaat over de kerkelijke geschiedenis van Horst. In de andere worden enkele werken van Fransje Killaars getoond. Daarvan springt het vier meter brede, diepblauwe kunstgrastapijt rondom de kerk het meest in het oog.

Ook bij deze opening toespraken. Van hogepriesters van de kerkelijke overheid, van de geschiedenis, van de kunst, van de wereldlijke overheid. Het woord xanthofobie was op dat moment nog niet gevallen. Niet uitgesloten dat anders een van de hogepriesters zich had afgevraagd of Horst momenteel de blues heeft.

Zoals het hogepriesters betaamt spraken ze behartenswaardige woorden. Commissaris van de Koning Emile Roemer misschien nog wel het meest. Hij herinnerde aan de discussie over de afschaffing van het dagbladzegel in 1869. Het ultraconservatieve, uit Horst afkomstige Tweede Kamerlid Leopold Haffmans was tegen de afschaffing van deze ‘belasting op lezen en schrijven’. Maar een meerderheid van de Kamer was voor. Waardoor de prijs van kranten halveerde en er meer en dikkere kranten, meer journalisten en vooral heel veel meer lezers kwamen. Roemer, refererend aan de plannen van het nieuwe kabinet: ‘Wat zou er gaan gebeuren als wij kranten en boeken duurder maken?’

Roemer hintte ook op het gezegde dat wie zijn geschiedenis niet kent, geen toekomst heeft: ‘Geschiedenis is ongelooflijk belangrijk. Om van te leren, om als kompas voor de toekomst te gebruiken, om via het verleden het onrecht in het heden te herkennen.’ En nog een ander steekje onder water naar het nieuwe kabinet: ‘Net zoals het heel belangrijk is om inspiratie, schoonheid en troost te vinden. En die vinden we in de kunst. Ook die zet, als het goed is, altijd aan tot nadenken.’ Al is het maar over xanthofobie.

(Dit stukje verscheen vandaag in iets andere vorm ook in Via Horst-Venray)

Intermezzo – Leopold Haffmansstraat

Gezien de gebeurtenissen maar eens een inspectierondje gemaakt door de gemeente. Lang niet overal geweest. Toch lijkt het erop dat het in Horst aan de Maas qua bekladdingen vooralsnog is gebleven bij wat putdeksels

en trottoirkolkdesksels.

De standbeelden oogden eveneens nog allemaal onaangeroerd. Denk dat ze ook weinig te vrezen hebben. Uit geraadpleegde bronnen blijkt niet dat iemand als Jan van Eechoud, voormalig resident van Nieuw-Guinea, zich ernstig zorgen zou moeten maken om zijn versteende voortbestaan.

Van straatnaamwijzigingen ook nog weinig vernomen. Het straatnamenregister van Horst aan de Maas overziend, dunkt me niet dat de commissie Straatnaamgeving het nu ineens heel druk zal krijgen met het verzinnen van nieuwe namen voor bestaande straten. Wat niet wil zeggen dat daar in een enkel geval misschien wél aanleiding voor is. Zo heeft Horst een straat die is vernoemd naar Leopold Haffmans.

Haffmans, in 1826 geboren in Horst en in 1896 overleden in Kessel, was advocaat, rechter, oprichter en hoofdredacteur van het Venloosch Weekblad, lid van Provinciale Staten van Limburg en dertig jaar lang, van 1866 tot 1896, lid van de Tweede Kamer. ‘Limburgs grote mond’, zoals hij door politieke tegenstanders werd betiteld, hield er uiterst conservatieve, ook in die tijd al omstreden opvattingen op na. Tegen gedwongen arbeid door de bevolking van het door Nederland bestuurde Java had hij bijvoorbeeld weinig bezwaar: ‘Dat is de wijze waarop hij zijn belasting opbrengt.’ Wie die ‘hij’ is? ‘Den Javaan, die een dag der week voor het land werkt en den overigen tijd niet veel doet en toch leeft.’ Zou hij nu hebben geleefd dan zou Haffmans de bewoners van Java waarschijnlijk als werkschuw tuig hebben bestempeld.  

Zijn uitspraken over Javanen zou je met enige goede wil nog 'paternalistisch' of 'neerbuigend' kunnen noemen. Aanzienlijk krasser is wat Haffmans in 1888 in zijn eigen Venloosch Weekblad schreef na een bezoek aan de Hagia Sofia in Istanbul:

‘Wij weten niet, welken indruk het gebouw zou kunnen maken wanneer het nog een christentempel ware, maar zeker is het dat die vuile Turken ons Christenen het wonderwerk van Justinianus ongenietbaar maken. Wanneer zal men die vuillikkers er uitjagen? ’t Is God geklaagd dat door den naijver der groote mogendheden Konstantinopel, de parel en het juweel der aarde, in zoo morsige handen gelaten wordt.’

‘Vuile Turken.’ ‘Vuillikkers.’ Je zult het maar naar je hoofd geslingerd krijgen. Onbegrijpelijk en schaamteloos dat nog maar een jaar of tien geleden een Horster straat naar dit figuur is vernoemd. Zou die straat een andere naam moeten krijgen? Weet ik niet. Met het wegpoetsen van de naam poets je ook een dubbele schandvlek – Haffmans én het feit dat nog vrij recent een straat naar hem is vernoemd – weg uit onze collectieve (Horster) herinnering. Van de andere kant: handhaving van de straatnaam zou je als een bevestiging van Horster superioriteitsgevoelens kunnen zien. Terwijl nederigheid op zijn plaats is.

Intermezzo - Beschavingsoffensief

Beschavingsoffensief 1701-01-31
Op 31 januari 1701 verordonneert Cecilia Catharina van Hoensbrouck, vrijvrouwe van Horst, dat niemand zich na negen uur in een herberg mag bevinden. Verder is het niemand, en ‘principaelijck ionckmans ende ionghens’, toegestaan na tien uur langs straten en huizen te ‘swieren’. Wie zich niet aan dit verbod houdt, krijgt een boete van tien gulden. Aanleiding voor de maatregel zijn de dagelijkse ‘insolentien, slaegherijen ende andere hooghstraffbaere ongeregeltheden’, bedreven door ‘lichtveerdighe iongens’.

Beschavingsoffensief 1845-12-27
Naar aanleiding van een groot aantal klachten legt het gemeentebestuur onder aanvoering van burgemeester Neujean de Horster jeugd op 27 december 1845 een achttal verboden op. Zo is het voortaan niet meer toegestaan ramen, deuren en muren te bekladden, op straat om geld te spelen, met stenen te gooien en de kerkdiensten te verstoren. De onderwijzers dienen de leerlingen te vermanen, maar ‘de ouders [worden] voor hunne kinderen verantwoordelijk gesteld’.

Beschavingsoffensief 1910-10-30
In de zaal van het Patronaat wordt op 30 oktober 1910 de Horster afdeling van het Kruisverbond opgericht. Dit stelt zich teweer tegen drankmisbruik. Gastspreker Leopold Haffmans (inderdaad die van de straat) ageert tegen drankgebruik door jongeren: ‘Voor jongelieden is de drank de dood van het zedelijke gevoel, men verliest de achting voor zich zelf en kent geen schande meer. De bedronkene drinkt om het dierlijke op te wekken. Hij doet zijn meisje drinken om het schaamtegevoel weg te nemen en het tot onzedelijkheid over te halen.’

Beschavingsoffensief 1947-06-07
In de uitgave van 7 juni 1947 klaagt de redactie van lokaal weekblad De Echo over de verwildering van de jeugd: ‘Veel kinderen tonen ’n brutaliteit tegenover ouderen, die alle perken te buiten gaat. Zo gaat onze jeugd onherroepelijk ten gronde. Vooral de ouders en het onderwijzend personeel hebben hier een grote verantwoordelijkheid. Dat de overheid der gemeente en politie hierbij gaarne alle medewerking zullen verlenen, daaraan valt niet te twijfelen.’

Beschavingsoffensief 2012-01-20
De gemeente Horst aan de Maas verbiedt met ingang van 20 januari 2012 het gebruik van alcohol en softdrugs op openbare plekken in de zestien kernen, in de Kasteelse Bossen, bij speeltuin Roeffen Mart in Grubbenvorst en bij de Loswal in Broekhuizen. Op overtreding staat een boete van 85 euro. Ouders van beboete jongeren ontvangen een brief van de politie met een verwijzing naar het drinkgedrag van hun kroost. De maatregelen moeten overlast voorkomen. Wijkagent Hans van Vulpen in Dagblad De Limburger: ‘Daarbij gaat het niet alleen om herrie op straat, maar ook over wildplassen, kapotte flessen op straat en vernielingen.’

En nog zijn er mensen die durven te beweren dat de geschiedenis zich niet herhaalt.

En nog zijn er mensen die durven te beweren dat beschavingsoffensieven enig effect hebben.

En nog zijn er mensen die durven te beweren dat de jeugd van tegenwoordig haar gelijke niet kent.

Actualisatie – Oproep (2)

Nu Herman Tjeenk Willink (hoorde ik hem vanmiddag nu werkelijk zeggen ‘Ik ben er redelijk lauw loene in’?) alle seinen voor een coalitie van CDA, PVV en VVD weer op groen heeft gezet, is het misschien goed om eens te kijken wat er is gebeurd met mijn oproep van 2 augustus. Ik vroeg de twitterende en bloggende Horster CDA’ers toen zich hardop uit te spreken tegen die beoogde coalitie. Zes weken hebben ze daarvoor de tijd gehad. Lang genoeg om nu maar eens de balans op te maken. Laten we ze een voor een langs lopen.
Gedeputeerde Ger Driessen bood al enkele uren na mijn oproep duidelijkheid en betoonde zich overtuigd voorstander van de beoogde coalitie. Raymond Knops gaf vorige week dinsdag in De Volkskrant openheid van zaken: ‘Er is onderhandeld met de PVV en ik was het daarmee eens.’ Burgemeester Kees van Rooij deed op z’n weblog geen uitspraken over de kabinetsformatie.
Wethouder Leon Litjens leek vanaf 30 juli wel van de aardbodem verdwenen, totdat ie gisteravond ineens twitterde vanuit … Shanghai. Maar niet over de kabinetsvorming. De twee andere CDA-wethouders, Loes Wijnhoven-Dirckx en Ger van Rensch zijn geen twitteraars maar bloggers. Dat wil zeggen: het laatste bericht op het weblog van Loes Wijnhoven-Dirckx dateert van eind april.
Ger van Rensch meldde op 6 augustus dat hij veel nadenkt over de landelijke ontwikkelingen: ‘In hoeverre kun je als wethouder je persoonlijke overtuiging in de strijd gooien? Ik neem aan dat veel bestuurders op dit moment hiermee worstelen.’ Een waarschijnlijk nog immer voortdurende worsteling, want na 6 augustus uitte hij zich niet meer over dit onderwerp.
Resteert Marlies Janssen-Kusters, het sinds 21 juli twitterende CDA-raadslid uit Meerlo. Zette zich tot tweemaal toe af tegen wat intussen de mastodonten zijn gaan heten. Op 17 augustus: ‘Ruim baan voor alle zelfbenoemde partijprominenten in de pers. Of het CDA er iets mee op schiet?’ En een dag later: ‘Oudgedienden van het CDA roepen om het hardst. Is het dan zo moeilijk vertrouwen te hebben in je opvolgers? Times change, heren.’ Op 31 augustus voorspelde ze dat het CDA zou stoppen met de coalitieonderhandelingen. ‘Is dat goed? ja en nee en ja en nee en ja en nee.’ Tenslotte na het opstappen van Ab Klink als Tweede Kamerlid: ‘Verstandig besluit van Ab Klink. Na zo'n brief-actie is betrouwbaarheid weg.’Conclusies:
1. mijn oproep van 2 augustus was aan dovemansoren gericht;
2. de nalatenschap van Leopold Haffmans is bij de huidige generatie Horster CDA’ers in goede handen;
3. de twitterende en bloggende Horster CDA’ers leggen de loper uit voor Bruin I.Duidelijk.