Intermezzo – Duidingsdebat (2)

Het was het proberen waard, een Duidingsdebat (klik hier), maar toch niet voor herhaling vatbaar. ‘Openbare gedachtewisseling’ luidt de definitie van debat. Dat was het niet. Wat het wel was? Een bijeenkomst van uitgeputte mensen voor wie – zo leek het – dit niet per se had gehoeven. Felicitaties over en weer (zelfs voor de verliezers), wat platitudes, goede voornemens.

Slechts één nieuwsfeitje: op voorstel van CDA-fractievoorzitter Leon Litjens komen er twee informateurs, één van CDA-huize en één van PvdA-huize. Zij moeten na gesprekken met alle partijen vóór 1 april komen met een voorstel voor het vervolg. Dit was overigens al voorgekookt, bleek uit de woorden van Leef-fractievoorzitter Roy Bouten, die meteen ook liet weten dat zijn partij graag een andere weg had bewandeld:

‘Wat ik niet met de heer Litjens eens ben, en dat wist ie van tevoren al, is dat wij het liefst hadden gezien dat we niet met een informateur hadden gewerkt maar dat we hadden geprobeerd om tot een raadsakkoord te komen. Dat hadden wij in dit duidingsdebat dan ook liefst met elkaar verkend, maar ook wij kunnen tellen.’

Alle andere partijen gingen voetstoots akkoord met het voorstel van Litjens.

De namen van de twee informateurs wilde Litjens nog niet prijsgeven omdat een van hen nog niet definitief had toegezegd. Heel mooi! Dat opent namelijk de weg voor twee exclusieve Horst-sweet-Horst top 5’s. Eerst de exclusieve Horst-sweet-Horst top 5 van mogelijke informateurs van PvdA-huize:

    5. Arie Stas
    4. Arie Stas
    3. Arie Stas
    2. Arie Stas
    1. Arie Stas

De exclusieve Horst-sweet-Horst top 5 van mogelijke informateurs van CDA-huize:

    5. Jan Loonen
    4. Ger Driessen
    3. Raymond Knops
    2. Camiel Eurlings
    1. Ger Koopmans

Intermezzo – Duidingsdebat (1)

IJzeren wet: verkiezingsuitslagen vallen altijd tegen. Ook nu weer. Forse winst voor rechts. Het CDA wéér de grootste. Links geslonken tot 33,1 procent – minder dan ooit tevoren in de gemeente Horst aan de Maas in haar huidige vorm.

Meteen vanavond al is er een zogeheten Duidingsdebat. Een novum in de Horster politieke geschiedenis. Afwachten hoe het verloopt, maar in beginsel een goed initiatief. Hangt ook af van de interpretatie van het begrip ‘duiding’ door de zeven lijsttrekkers die het debat voeren. Prietpraat over de vraag waarom de kiezers hebben gestemd zoals ze hebben gestemd, kan bijvoorbeeld achterwege blijven: voor een serieus antwoord op die vraag moet je bij elke kiezer individueel langs, anders blijft het bij speculeren.

Interessant kan het worden als ‘duiding’ wordt opgevat als het begin van een antwoord op de vraag tot welk nieuw college de verkiezingsuitslag zou moeten leiden. Laat elke partij maar haar voorkeursvariant op tafel leggen. Ogenschijnlijk is het vrij eenvoudig. De na de vorige verkiezingen gevormde coalitie (CDA, Essentie, D66/GroenLinks en PvdA) vertegenwoordigde 71,1 procent van de stemmen. Ditmaal behaalden CDA, Essentie en Leef (de combinatie van D66/GroenLinks en PvdA) samen 67,5 procent. Weliswaar een klein verlies, maar geen afstraffing. Voortzetting van die coalitie zou voor de hand liggen, ware het niet dat het CDA in de verkiezingscampagne van de daken heeft geschreeuwd dat alles anders moet. Dat maakt  die voortzetting iets minder logisch. Maar wat dan? Leef vervangen door de VVD? Wil de VVD dat? Wenst het CDA wel afstand te doen van zijn hondstrouwe bondgenoot? Wil Leef überhaupt voortzetting van de vorige coalitie? Willen Leef en Essentie wel van elkaar worden gescheiden?

De uitslag maakt ook een coalitie zonder CDA mogelijk. Nog nooit vertoond, maar waarom niet? Het CDA heeft zich de afgelopen raadsperiode een onstabiele coalitiepartner betoond. Bovendien: het CDA heeft van 1978 tot maart 2025 onafgebroken als grootste partij aan het roer gestaan in Horst (aan de Maas). Als je dan nu ineens zegt dat alles anders moet, is nederigheid op zijn plaats en siert het je als je het pluche even laat voor wat het is. Vier jaar oppositie kan trouwens ook voor een machtspartij goed uitpakken, zo laat de uitslag van het CDA in Venray zien.

Na vanavond weten we meer. Of niet.

Intermezzo – Mijn sociaaldemocratische opa

Als hij nog had geleefd, zou mijn opa van moederskant morgen 120 zijn geworden. Op verkiezingsdag. Daar zou hij zeer verguld mee zijn geweest, mijn opa was bijzonder politiek bewust. Geboren in 1906 in Meerssen trad hij op 13-jarige leeftijd als leerling-meterijker in dienst bij de Stroom Verkoop Maatschappij (de latere PLEM) in Maastricht. Nadat hij zijn opleiding had voltooid, trok hij als meterijker door de hele provincie. In Horst leerde hij mijn oma kennen. In 1932 trouwden ze. Sindsdien woonde mijn opa in Horst.

Nadat hij in Maastricht een toespraak had bijgewoond van Willem Vliegen, voorman van de SDAP (een voorloper van de PvdA), had mijn opa zijn hart verpand aan de sociaaldemocraten. Anders gezegd: mijn opa was ‘enne roëje’. Daarmee was hij een uitzondering in het homogeen katholieke Limburg, waar achtereenvolgens RKSP, KVP en CDA een enorme overmacht hadden. Ter illustratie: bij de Tweede Kamerverkiezingen in 1937 behaalde de RKSP in de gemeente Horst 3280 van de 3455 uitgebrachte stemmen. Mijn opa was een van de 14 SDAP-stemmers. In 1952 was er weinig veranderd: 4584 van de 4923 stemmen gingen naar de KVP, de PvdA bleef op 90 steken. Twee jaar later, in 1954, werd het katholieken verboden lid te zijn van socialistische organisaties. Met dit zogeheten Bisschoppelijk Mandement werd de overtuiging van mijn opa danig op de proef gesteld. Toch bleef hij de sociaaldemocratie trouw.

Vanaf eind jaren zestig gloorde er hoop. Het kabinet-Den Uyl trad aan en Horst kreeg in 1976 een afdeling van de PvdA. Mijn opa was een van de eerste leden. In 1978 kwam de PvdA voor het eerst in de gemeenteraad, met drie zetels nog wel. Bij de volgende verkiezingen, in 1982, prijkte mijn opa op de voorzijde van een verkiezingsfolder van de PvdA.

In 1986 vielen de gemeenteraadsverkiezingen op 19 maart, de naamdag van de heilige Jozef, naar wie mijn opa was vernoemd. Elke stemgerechtigde inwoner van de gemeente Horst vond op de verkiezingsdag dit lichtelijk provocerende kaartje in zijn brievenbus:

Desalniettemin (of juist daardoor?) behaalde de PvdA bij deze verkiezingen een nooit meer overtroffen score van 24 procent van de stemmen. Daarna ging het geleidelijk minder, zowel met mijn opa als met de PvdA. Dat Wim Kok de PvdA in de jaren negentig ontdeed van haar ideologische veren drong gelukkig niet meer helemaal tot hem door – hij overleed in 1997.

‘Wij geloven in die droom van die andere samenleving en die droom zal nooit sterven’, zei de door mijn opa bewonderde Joop den Uyl ooit. Nee, die droom zal hopelijk inderdaad nooit sterven. Maar die droom lijkt wel jaar na jaar verder af te brokkelen. Begrippen als ‘streng’, ‘keihard’, ‘eigen verantwoordelijkheid’, ‘ondernemers’ en ‘realisme’ voerden deze verkiezingscampagne in Horst aan de Maas de boventoon. Idealen zijn verdacht, idealisme is verworden tot een scheldwoord. Het CDA beroept zich erop dat solidariteit een van zijn beginselen is. Vervolgens lees je tot drie keer toe in het verkiezingsprogramma ‘Solidariteit is niet onbeperkt’. Kraaide de haan ook niet driemaal?

Als mijn opa in een graf lag, zou hij zich er ongetwijfeld in hebben omgedraaid.

Intermezzo – Procentocento

Met nog vier dagen te gaan tot de gemeenteraadsverkiezingen van komende woensdag komt Procentocento, het aan Horst-sweet-Horst gelieerde verkiezingsonderzoekinstituut, naar buiten met opnieuw een puik stukje werk. Met vereende krachten heeft de instituutsbemanning de uitkomsten van alle gemeenteraadsverkiezingen sinds het ontstaan van de gemeente Horst aan de Maas in zijn huidige vorm op een rijtje gezet:

Interessante vragen met het oog op woensdag:
- bedraagt de opkomst opnieuw net iets meer dan vijftig procent? Of leidt de al dan niet vermeende onvrede over het beleid in de afgelopen vier jaar tot een hogere opkomst?
- behoudt de huidige coalitie zijn twee derde meerderheid? 
- handhaaft het CDA ook ditmaal de status van grootste partij?
- behalen de (enigszins) links georiënteerde partijen opnieuw meer dan een derde van de stemmen? 
- weet de SP na een afwezigheid van vier jaar in de buurt te komen van haar in het verleden behaalde resultaten? 
- verdubbelt BVH zich ten opzichte van de vorige keer, toen het nog de naam BVNL droeg?

Intermezzo – Verkiezingskrant

Iemand vroeg me wat ik van de Verkiezingskrant Horst aan de Maas vond. Niks. Niet gelezen. Niet interessant, te voorspelbaar. Maar ik had de indruk dat die iemand waarde hechtte aan mijn opvatting. Dus alsnog gelezen.

Welnu, beste iemand, het overheersende geluid dat voor mij opklinkt uit de Verkiezingskrant is dat van bombastisch tromgeroffel, doorspekt met triomfantelijk trompetgeschal en opzwepende marsmuziek.

Het overheersende beeld dat oprijst uit de Verkiezingskrant is dat van een in zichzelf gekeerd Horst aan de Maas, huiverig voor wat buiten de gemeentegrenzen gebeurt en van buiten komt. Een beeld ook van een materialistisch, vooral economisch gedreven Horst aan de Maas dat de rode loper uitlegt voor ondernemers en dat onnoemelijk veel woningen gaat bouwen, allemaal voor onszelf, eigen volk eerst.

Wat meer inzoomend: ‘We handelen vanuit een visie, met realisme in plaats van idealisme’, zegt het CDA. Belang van Horst aan de Maas: ‘Geen papieren idealen.’ Laat ik nou altijd hebben gedacht dat politieke partijen juist handelen op basis van idealen. Het ‘Zet je in voor je idealen’ van Perspectief klinkt een stuk logischer.

‘We nemen besluiten met verstand’, zegt Essentie. Nogal wiedes. ‘Het belangrijkste uitgangspunt van Belang van Horst aan de Maas is gezond verstand.’ Nogal van de pot gerukt. Wat is ‘gezond verstand’ in godsnaam? Is gezond verstand beter dan alleen verstand? ‘Gezond verstand’ impliceert dat er ook ongezond verstand bestaat. Wat is dat dan?

‘Minder regels’, zeggen Belang van Horst aan de Maas, CDA en VVD. Mag ik eraan herinneren dat onze voormalige wethouder Rudy Tegels in 2015 een zetel bemachtigde in Provinciale Staten met de slogan ‘Voor minder regels stem Tegels’? Desgevraagd kwam hij vier jaar later op de proppen met welgeteld één regel die door zijn toedoen was afgeschaft (klik hier). ‘Minder regels’ is een grijsgedraaide plaat die toch telkens weer wordt opgezet als verkiezingen in aantocht zijn. ‘Minder regels’ is een illusie, zo heeft de praktijk uitgewezen.

Is het dan louter kommer en kwel? Natuurlijk niet. ‘We hebben elkaar nodig’, de overtuiging die voor de SP leidend is, vind ik in al zijn eenvoud mooi, zeker afgezet tegen de grote woorden en het tromgeroffel en trompetgeschal van anderen. Perspectief slaat ook een aangenaam afwijkende toon aan, met teksten als ‘Mensen boven winst’ en ‘Laten zien dat verschillende identiteiten welkom zijn’.

Tot zover, beste iemand, mijn gezond subjectieve opvatting over de Verkiezingskrant.

Intermezzo – Stemwijzer

Over twee weken gemeenteraadsverkiezingen! Verkiezingen zijn vandaag de dag ondenkbaar zonder stemwijzer (ook wel kieswijzer of stemhulp genoemd). Dit speeltje heeft nu ook Horst aan de Maas bereikt met MijnStem (klik hier) en de Kieswijzer van De Limburger (klik hier, maar blijkbaar alleen toegankelijk voor abonnees). Over die laatste kan ik kort zijn: een zichzelf serieus nemende krant onwaardig. Verkiezingen laten zich niet reduceren tot vier stellingen waarop het enig mogelijke antwoord ‘eens’ of ‘oneens’ is. En al helemaal niet als er sprake is van tendentieuze stellingen, zoals deze: ‘De keuze om Klaver 7 bij Sevenum volledig te ontwikkelen wordt over twintig jaar als een van de grootste politieke fouten in de historie van Horst aan de Maas gezien.’

Nee, dan oogt MijnStem een stuk degelijker met dertig stellingen, uitvoerige uitleg en een schuifknop waarmee je kan aangeven in welke mate je het eens of oneens bent met elke stelling. Die knop staat garant voor enige nuance – politiek is meer dan het botte ‘eens’ of ‘oneens’ van de Kieswijzer van De Limburger. Evengoed valt ook op MijnStem, zoals op elke stemwijzer, het een en ander af te dingen. Zo zijn sommige stellingen te kort door de bocht en wordt het stemgedrag van partijen in de gemeenteraad in de voorbije periode niet meegewogen.

Wat zich zeker loont, is de uitleg te lezen van de partijen over hun standpunten. Zo verbaasde het me dat de SP het grotendeels eens is met de stelling ‘Gemeentelijk geld uittrekken voor extra handhaving op straat’. Maar wat blijkt? ‘De SP wil graag meer handhaving maar dan vooral op bedrijven, om erop toe te zien dat zij zich houden aan wet- en regelgeving.’ Wat iets heel anders is dan handhaving op straat.

Zelf zie ik stemwijzers, ook deze, als vermaak. Om te bepalen op welke partij ik stem, heb ik geen stemwijzer nodig. Ik zie een stemwijzer vooral als een hulpmiddel om de bevestiging te krijgen dat ik nog steeds links genoeg ben. Niet geheel onverwacht kreeg ik ook dit keer die bevestiging. Wel onverwacht: het CDA scoorde nóg slechter dan de VVD.

Intermezzo – Verkiezingsdag

Verkiezingsdagdialoog (1)

Melderslo, stembureau MFC De Zwingel, 14.53 uur. Twee jongens van een jaar of tien staan wat te lanterfanten, met zicht op het stembureau.

‘Menéér!’
‘Ja?’
‘Wat is dat daarbinnen?’
‘Dat is een stembureau voor de verkiezingen.’
‘Oh. Doet de BBB daar ook aan mee?’
‘Jazeker, doet de BBB mee.’
‘En ook een partij die voor vegetarisch eten is?’
‘Die ook ja, ik denk dat jullie de Partij voor de Dieren bedoelen.’
‘Is dat jouw broer?’
‘Wie?’
‘Daarbinnen!’
‘Nee, ik heb geen broer.’
‘Oh.’


Top 4 van stembureautralderaldera in Horst aan de Maas

4. The only way is up (Sevenum, stembureau De Gaper)

3. Rijmen en dichten zonder je hemd op te lichten (Horst, stembureau ’t Gasthoês)

2. Fröbelen op het allerhoogste niveau (Hegelsom, stembureau Zaal Debije)

1. De omgekeerde wereld (Sevenum, stembureau De Kruisweide)

Verkiezingsdagdialoog (2)
Hegelsom, stembureau Zaal Debije, 15.47 uur. Twee oudere mannen verlaten het stembureau.

‘Zoë, da zie we d’r wer vaan af, Lei.’
‘Jao. Ma hoe lang daat wet ik evvel ok ni.’
‘Dao hedde geliëk i, jao.’

Intermezzo – Griendtsveen, een stervend dorp? (6)

Verder met de serie over de bijzondere scriptie uit 1949 van Jet Jansen over Griendtsveen. Vandaag de zesde aflevering over voorzieningen en de politieke gezindheid in het dorp. Klik hier, hier, hier, hier en hier voor de eerdere afleveringen.

Griendtsveen had in 1949 een openbare jongensschool, een door zusters gerunde meisjesschool en een eveneens door zusters geleide bewaarschool. De jongensschool telde 52 leerlingen, de meisjesschool 47 en de bewaarschool (een voorloper van de kleuterschool) 24. Het leerlingenaantal vertoonde een licht dalende tendens. Een huisarts was er niet, wel kwam wekelijks een arts uit het Brabantse langs voor een spreekuur. Jonge moeders waren aangewezen op het consultatiebureau in Horst.

Griendtsveen had een zaal die eigendom was van de Maatschappij. Daaraan waren nadelen verbonden. Jet:

‘Wil men over deze zaal beschikken dan moet vooraf verlof gevraagd worden, elke keer opnieuw, aan de directeur van de Maatschappij. Wordt er in Griendtsveen eens iets op touw gezet en de gangmaker vraagt toestemming om voor de bijeenkomst de zaal te mogen gebruiken, dan wordt deze meestal wel gegeven en lijkt alles heel goed te gaan. Als echter na een poosje door een of ander verschil van mening het verlof wordt ingetrokken of men begint het gebedel om de zaal zo vernederend te vinden, dan zit men weer met het probleem ruimte.’

Bijna alle volwassenen waren lid van de KVP (een voorloper van het CDA), al duurde het even voordat ze hiervoor uitkwamen. Jet:

‘Het was opmerkelijk dat, als men in de gezinnen vroeg of de man of vrouw lid was van een politieke vereniging de mensen je eerst verbaasd aankeken wat je wel van ze dacht en dan heftig ontkenden, maar op de vraag of ze soms lid waren van de KVP wisten ze meestal wel te vertellen dat ze daar wel een kaart van hadden waar elk jaar op betaald moest worden en met die richting waren ze het ook wel eens. Naderhand bleek dat men een politieke partij vereenzelvigde met iets dat met de communisten in verband stond en met dat slechte gedoe wilde men niets te doen hebben.’

Het hoeft dan ook niet te verbazen dat bij de Tweede Kamerverkiezingen in 1946 153 van de 164 in Griendtsveen uitgebrachte stemmen naar de KVP gingen.

Intermezzo – Horst aan de Maas in De Groene!

In zijn verkiezingsspecial wijdde weekblad De Groene Amsterdammer vorige week een reportage van liefst zes pagina’s aan Horst aan de Maas. Die zes pagina’s zijn het lezen meer dan waard, heus niet alleen omdat mijn geliefde zus Marij erin wordt geciteerd met het aloude Horster gezegde ‘ge kunt ut maes neet in ut vaerke laote staeke’. (Let op: alleen vandaag kun je het artikel gratis lezen. Doe dat door op deze link te klikken.)  

De kloof tussen stad en platteland, de omgang met statushouders, de teloorgang van het CDA, ontwikkelbedrijf Greenport, PHIEN, jeugdcentrum De Vlies, de Poolse supermarkten, windmolens, het Beheerplan Tractiemiddelen en Mechanische Gereedschappen 2023-2032, de huisvesting van arbeidsmigranten, de regenboogvlag: wat stelt Koen Haegens, de in Horst geboren redacteur van De Groene, eigenlijk niet aan de orde in zijn evenwichtige artikel waarin hij de vinger op een aantal zere plekken legt?

Wethouder Eric Beurskens (Essentie) bevestigt in het artikel nog maar eens het uit de klauwen lopen van Greenport: ‘Het ging veel sneller dan verwacht. Daardoor werd de schaal totaal anders.’ Haegens:

‘Het is tekenend voor wat er met Horst aan de Maas in zijn geheel is gebeurd. Niemand die hier een revolutie wenste. Toch zijn, als gevolg van het beleid dat economische groei nastreeft door commerciële bedrijven ruim baan te geven, grote delen van de plattelandsgemeente onherkenbaar veranderd.’

En Marij? Die komt vooral aan het woord over de ‘samenloop’, bijna een jaar geleden, met als doel om de crisisnoodopvang voor asielzoekers in de Kasteelse Bossen te behouden. Haegens kan het nauwelijks geloven:

‘Een gemeente waar niet tegen, maar vóór asielzoekers actie wordt gevoerd. Waar de meest vocale critici een tekort aan voorzieningen hekelen, in plaats van boos te worden over wat het allemaal kost. En dat niet in een progressieve studentenstad, maar in Noord-Limburg. Uitgerekend in een van die agrarische gebieden waar een gapend gat zou worden ervaren tussen de eigen conservatieve waarden en de progressieve wensen van Den Haag, van gastvrijheid voor vluchtelingen tot natuurbehoud tot energietransitie. Uitgerekend in mijn geboortedorp.’

De tweehonderd deelnemers aan die samenloop in de stromende regen deden iets dat Frans Timmermans pas afgelopen woensdagavond deed, toen het te laat was: kleur bekennen, laten zien waarvoor ze staan, vol overtuiging opkomen voor medemensen, solidariteit en medeleven betonen, hun nek uitsteken en zich krachtig uitspreken. Had Timmermans zich eerder van deze kant laten zien, dan was het zelfs niet geheel onmogelijk geweest dat ik op hem had gestemd. Politieke partijen zijn op aarde om hun idealen te verwezenlijken en niet om kiezers naar de mond te spreken.

Intermezzo – Verkiezingsdagdialoogjes

12.23 uur – bij stembureau Kantine Sporthal Dendron, Horst
‘Daag Wim!’
‘Daag Hay!’
‘Godde ok stemme?’
‘Oeteindelik vandaag wal enne kiër, jao.’

12.32 uur – bij stembureau Kapel De Schuilplaats, Horst
‘Godde ok ’t lánd redde?’
‘As daat zui kunne!’
‘As we niks dô, gebeurt d’r hiëlemaol niks.’
‘Precies.’
‘Fijnen daag!’
‘Gi-j ok!’

12.43 uur – bij Albert Heijn, Horst
‘Ha Wim! Hoe is het?’
‘Nu nog goed.’
‘Hoe bedoel je?’
‘Vanavond niet meer.’
‘Oh zo. De verkiezingsuitslag…’
‘Inderdaad.’
‘Ik heb net gestemd. Ik schat in dat het niet aan mij ligt als je vanavond een slechte avond hebt.’
‘Ah, mooi! Heel goed om te horen!’
‘Je hebt er geen vertrouwen in vanavond?’
‘Nee. Verkiezingsuitslagen vallen altijd tegen. Rechts wint verdomme altijd.’

15.48 uur – in stembureau Gemeenschapshuis De Zaal, Griendtsveen
‘Billie, lig!’
‘…’
‘Néé, Billie!’
‘…’  

16.43 uur – bij stembureau Gemeenschapshuis Aan de Brug, America
‘Ha! Hedde óp de góje gestemd?’
‘Jaozeker!’
‘Hojje wà.’
‘Hojje.’

Intermezzo – Stembureaucratie

Het ging dus zoals altijd bij verkiezingen: peilloos diepe terneergeslagenheid toen de stembureaus waren gesloten en de eerste prognoses van de verkiezingsuitslag binnendruppelden. Die terneergeslagenheid verdween pas twee dagen later, toen de gemeente Horst aan de Maas de processen-verbaal per stemlokaal online zette. Ik heb ze pas een paar verkiezingen geleden ontdekt, die processen-verbaal. Maar smullen hoor! Met name de rubrieken 6 (‘Bezwaren van kiezers’) en 7 (‘Onregelmatigheden of bijzonderheden’) verzoenen me weer met alles. Wat er vooral uit spreekt is de gewetensvolle ernst waarmee stembureauleden hun taak opvatten. Tekenend is de tip van de bemanning van het stembureau in zaal Wilhelmina in Swolgen: ‘Het formulier “Stembiljet één voor één in stembus” graag kopiëren in de kleur van de stembusstemming! Men kijkt naar de vloer ervoor, niet naar de zijkant van de stembus.’ Die toewijding, dat oog voor detail – zó geruststellend in deze donkere Trumpiaanse en Baudettiaanse tijden.

Om te kunnen stemmen moet het stembureau wel open zijn. Dat was bij stembureau De Kruisweide in Sevenum aanvankelijk niet het geval: ‘Stembureau is 10 minuten later geopend omdat een stembus niet openging.’ Stembiljetten zijn eveneens een voorwaarde. In Meterik heerste een tekort: ‘Er waren te weinig stemformulieren. Zijn nageleverd.’

En dan zijn er natuurlijk nog de stemhokjes. Daaraan was bij sommige stembureaus een gebrek. Zoals in Melderslo: ‘Er was eigenlijk een stemhok te weinig. Er stonden er nu twee. Soms 20 minuten wachttijd.’ Hetzelfde probleem werd in Meterik creatief getackeld: ‘Er stonden maar 2 stemhokjes en dat was echt te weinig. Opgelost door de keuken van het MFC te gebruiken als stemhok!’

De schaarste aan stemhokjes verklaart misschien wel de neiging van sommige kiezers om met z’n tweeën in één stemhokje te kruipen. In Melderslo werd een man ‘een beetje boos’ toen hij het stemhokje samen met zijn vrouw wilde betreden en hij daarop werd aangesproken. In de Librije in Horst was dat aanspreken blijkbaar onbegonnen werk: ‘Veel mensen die met 2 in een hokje kruipen.’

Wat ook wel handig is als je wilt gaan stemmen, is dat je het stembureau weet te vinden. Dat bleek bij stemlokaal 3, De Kleinhorst in Horst, best lastig: ‘Bijna iedere stemmer heeft moeten opzoeken waar De Kleinhorst is. We kregen bijna iedere keer te horen dat we slecht te vinden waren. Het gebouw krijgt een 6 voor toegankelijkheid maar een 2 voor locatie!! Mensen wisten het niet te vinden en dat heeft een ander stembureau (De Berkel) gemerkt!! Onevenredig verdeeld!!!’

Enzovoort enzovoort. Laten we eindigen met een tip voor de volgende keer van de bemanning van het stembureau in Swolgen: ‘Leesbril (sterkte 2 – 2,5) aan koffer [met stembescheiden] toevoegen.’

Top 5 – Steekhoudende argumenten voor nieuwe coalitie D66+GroenLinks-Essentie-PvdA-VVD

Eerst hebben ze je wekenlang de oren van de kop geluld, dan zijn er verkiezingen en vervolgens treedt ineens een onwezenlijke stilte in die nu al een week duurt. Alsof ze zomaar ineens van de aardbodem zijn verdwenen, die politieke partijen. Of zouden ze zich soms schuilhouden in hun befaamde achterkamertjes, elkaar het hof makend om hun natte droom – het pluche – werkelijkheid te zien worden?

Het enige dat een week na de verkiezingen naar buiten is gekomen – vreemd genoeg niet via een gemeentelijk of partijkanaal maar via NU Horst aan de Maas – is dat Arie Stas is aangesteld tot informateur. Waarom heeft geen enkele partij tot dusverre zijn voorkeur voor een nieuwe coalitie openbaar gemaakt? Allemaal zeggen ze dat ze transparant zijn. En als ze dan een keer transparant kunnen zijn, dan hoor je ze niet. Onbegrijpelijk.

Laat ik zelf wel transparant zijn: wat mij betreft dient de nieuwe coalitie in Horst aan de Maas te gaan bestaan uit D66+GroenLinks, Essentie, PvdA en VVD. Waarom? Dat ga ik u vertellen. Komt ie, de exclusieve Horst-sweet-Horst top 5 van steekhoudende argumenten voor een nieuwe coalitie die bestaat uit D66+GroenLinks, Essentie, PvdA en VVD:

5. BVNL en Perspectief dienen de komende vier jaar eerst maar eens aan te tonen dat ze stabiel genoeg zijn om onderdeel te kunnen zijn van een coalitie.

4. Het CDA heeft heel veel betekend voor Horst aan de Maas, maar moet nu even de tijd worden gegund zijn wonden (grootste verlies uit zijn geschiedenis, in opspraak geraakte wethouder, ontbrekend leiderschap) te likken, te reflecteren en te herbronnen. In de tussentijd moet het CDA beslist in staat worden geacht ook vanuit de oppositie zijn invloed te doen gelden.

3. Een coalitie bestaande uit D66+GroenLinks, Essentie, PvdA en VVD voorkomt allerlei gedoe over de verdeling van de wethouderszetels. Die is in dit geval namelijk zonneklaar: ieder één. Dat de VVD daarmee misschien wat wordt overbedeeld en Essentie misschien wat wordt onderbedeeld, wordt gecompenseerd door het feit dat Essentie en VVD in deze coalitie elkaars natuurlijke bondgenoten zijn.   

2. D66+GroenLinks, Essentie, PvdA en VVD hebben vorige week woensdag alle vier winst geboekt. Winst boeken is niet per se noodzakelijk voor toegang tot een coalitie, maar een afstraffing van het kaliber dat het CDA voor zijn kiezen kreeg (verlies van 13,1 procent) vraagt om nederigheid en bezinning. Die betrachten lukt beter in de luwte van de oppositie dan in de hectiek van de coalitie.

1. Een coalitie bestaande uit D66+GroenLinks, Essentie, PvdA en VVD leidt tot een vanuit democratisch oogpunt gezonde getalsmatige verhouding tussen coalitie (vijftien zetels) en oppositie (twaalf zetels) in de gemeenteraad. In de voorbije raadsperiode bedroeg die verhouding eenentwintig om zes. Regelmatig kwam het wezen van de democratie (zoveel mogelijk ruimte laten aan de opvattingen van minderheden) in het gedrang. Als de huidige coalitie wordt voortgezet telt ze twintig raadszetels en is de kans op verbetering in dit opzicht miniem.

Intermezzo – Afscheid

Laatste vergadering van de ‘oude’ gemeenteraad gisteravond. Een vergadering die in het teken stond van het afscheid van dertien gemeenteraadsleden: de voltallige SP-fractie (Sonja van Giersbergen, Michael van Rengs en Mariet Roelofs), de CDA’ers Eric Brouwers, Annemie Craenmehr-Hesen, Marian Gubbels-van den Munckhof, Frenk Peeters, Henk Peters, Henk Weijs en Loes Wijnhoven-Dirckx, D66+GroenLinkser Henk Kemperman, Essentialist Jeroen Brouns en PvdA’er Anita Wagenaar. Voor sommigen was het afscheid definitief, voor anderen gloort nog hoop als een partijgenoot-raadslid wordt benoemd tot wethouder.

Hoezeer ik het ook vaak oneens ben geweest met sommigen: ik ga ze missen, alle dertien. Ze zijn op een bepaalde manier toch jarenlang onderdeel geweest van mijn leven. Op een afstandje, dat wel: de meesten heb ik überhaupt nooit gesproken, met anderen heb ik hoogstens een enkel woord in het voorbijgaan gewisseld. De enige die ik een klein beetje beter ken, is Annemie Craenmehr-Hesen, gemeenteraadslid sinds 2010. Met haar had ik gisteravond het meeste te doen. Dat ze vorige week niet werd herkozen, viel haar rauw op het dak, zo bleek. Toen ik begin januari met Annemie wandelde (klik hier) blaakte ze nog van de ambitie en keek ze uit naar een nieuwe periode als gemeenteraadslid.

Ook voor Eric Brouwers, eveneens een kundig raadslid, moet de klap hard zijn aangekomen. Bij Henk Weijs was de pijn minder: hij had zijn afscheid al enige tijd geleden aangekondigd. Trouwe lezers van dit blog weten dat ik Henk regelmatig heb verketterd. Vooral als hij weer eens de moraalridder uithing en collega-raadsleden de les ging lezen, zat ik me groen en geel te ergeren. Maar zou ik me ook zo hebben geërgerd als hij raadslid zou zijn geweest namens een partij waarvoor ik meer sympathie heb? Waarschijnlijk niet. Sowieso was hij sterk in het debat, kende hij zijn dossiers en durfde hij in de aanval te gaan – allemaal zaken die niet voor elk raadslid gelden.  

Het vertrek van Jeroen Brouns (te weinig stemmen voor herverkiezing) is eveneens een verlies: net als Henk Weijs een vaardig spreker en debater en inhoudelijk sterk. En ook aan hem kleeft iets moraalridderachtigs, wat hij gisteravond bevestigde met een iets te lange en iets te stichtelijke toespraak.

Pijnlijk is dat Horst aan de Maas het minimaal vier jaar lang zal moeten stellen zonder SP-gemeenteraadsfractie. Daarover binnenkort een afzonderlijk stukje. Het afscheid van de drie fractieleden gisteravond werd wat mij betreft ontsierd door een uitglijder van burgemeester Ryan Palmen in zijn aan fractievoorzitter Sonja van Giersbergen gerichte toespraakje.

De burgemeester sprak gisteren alle afscheidnemende raadsleden persoonlijk toe. Hij deed dat op de manier waarop hij patent heeft: breedsprakig, maar makkelijk formulerend, hartelijk, hier en daar een kwinkslag. Prima dus. Des te onbegrijpelijker dat hij naast de warme woorden die hij tot Sonja van Giersbergen richtte, tot twee keer toe meende te moeten opmerken dat zij naar zijn smaak soms té kritisch was geweest. Natuurlijk mag de burgemeester dat vinden en natuurlijk mag hij dat zeggen. Maar niet op dit moment en niet op deze directe manier. Dit temeer omdat hij zich bij geen enkele van de twaalf andere afscheidnemers aan zo’n unverfroren oordeel waagde. Jammer, smet op deze avond.

Intermezzo – Misschien Wel Vrij Verhelderend Verkiezingsonderzoek (3)

Uitslagen in percentages van de gemeenteraadsverkiezingen sinds het ontstaan van de gemeente Horst aan de Maas:

Intermezzo – Verkiezingsdag

I
16 maart, verkiezingsdag. Zit al maanden in m’n hoofd. Verkiezingsdag is een andere dag dan andere, m’n hele leven al zo geweest. Ouderlijk bepaald. Lichte opwinding, de hele dag door. Het nieuws nog intensiever volgen dan anders. Het lange bange wachten op de uitslag.

II
Ik ben stemgerechtigd sinds 1983. Als ik goed heb geteld ga ik vandaag voor de 38e keer in mijn leven stemmen. Sinds m’n achttiende geen enkele verkiezing overgeslagen. Elf keer heb ik gestemd voor de Tweede Kamer, negen keer voor gemeenteraad en Provinciale Staten en acht keer voor het Europees parlement.

III
Mijn oudste herinnering aan een stembureau dateert denk ik uit 1970. Gemeenteraadsverkiezingen. Ik was 5 en ging mee met m’n vader, kandidaat-gemeenteraadslid, naar het in een stembureau omgetoverde Groene Kruisgebouw aan de Venrayseweg.

In mijn herinnering waren er drie stemhokjes naast elkaar. Natuurlijk mocht ik mee het stemhokje in. Ongetwijfeld mocht ik van m’n vader ook het stembiljet in de stembus deponeren. Meer staat me er niet van bij, maar het moet een enorme indruk op me hebben gemaakt.

IV
Vast onderdeel van de verkiezingsdag is ook de verkiezingsuitslagvoorspelling. Daarvoor heb ik een – al zeg ik het zelf – geniale tactiek ontwikkeld. Die is zo geniaal omdat ik er altijd als winnaar uit tevoorschijn kom. Dat zit zo: voor partijen waarvan ik hoop dat ze zo min mogelijk zetels behalen, voorspel ik altijd een vrij hoog aantal zetels. Behalen die partijen minder zetels dan ik had voorspeld, dan zit voor mij de winst in de opluchting dat ze toch minder groot zijn geworden dan ik had gevreesd. Behalen die partijen onverhoopt wel het aantal door mij voorspelde zetels, dan smaak ik tenminste nog het genoegen van de juiste voorspelling. Mijn voorspelling dit keer (tussen haakjes het aantal in 2018 behaalde zetels: CDA 9 (10), Essentie 5 (5), D66+GroenLinks 3 (4), PvdA 2 (2), VVD 2 (2), Perspectief 1 (nvt), BVNL 5 (nvt).

V
Probaat middel om de verkiezingsdag door te komen: vergelijkend stembureaubordjesonderzoek. Ook vandaag weer lonend.

VI
Bij verkiezingsdagen horen ook verkiezingsuitslagavonden. Gemeenteraadsverkiezingsuitslagavonden zijn de mooiste verkiezingsuitslagavonden. Gemeenteraadsverkiezingsuitslagavonden zijn voor mij onlosmakelijk verbonden met Jan Nabben. CDA’er, maar dat zij hem vergeven. Hij was zo lang als ik me kan herinneren presentator van de uitslagavond. En hij deed dat ge-wel-dig! Legendarisch de avonden in 1978 en 1982 in de openlucht, op het Wilhelminaplein. Op dit knipsel uit het Dagblad voor Noord-Limburg van 1 juni 1978 staat Jan rechts op de foto met in zijn rechterhand de microfoon. Prominent, midden in beeld, de al even legendarische Jan van Heijster. Niet uitgesloten dat ik zelf ergens tussen de meeschrijvers zit.

Uit het bijschrift:

‘Op een groot bord werden de uitslagen genoteerd en meteen voorzien van commentaren van plaatselijke politici. De organisatoren van deze happening, die ruim duizend mensen op de been bracht, hadden de uitslag van de verkiezingen in Horst eerder dan het officiële hoofdstembureau.’

De uitslagenavond verhuisde van buiten naar binnen en van zaal De Sport naar ’t Gasthoês, maar de opzet is altijd hetzelfde gebleven: uitslagen, commentaren, interviews. De sfeer ook: geroezemoes, gedrink, gelach, geknarsetand, gejuich. En gevloek. Dat is steevast afkomstig van mij. Want verkiezingsuitslagen vallen altijd tegen. Echt altijd.