Intermezzo – Mea culpa

Niemand is onfeilbaar, ook ik niet. Op 4 december suggereerde ik hier dat Leon Litjens als inspreker in de gemeenteraadsvergadering over de Omgevingsvisie zou hebben gezegd ‘Minder gezondheid, meer economie’. Dit klopt niet. Wat hij wel zei: ‘In deze visie ligt de focus sec op gezondheid. Echter om keuzes te realiseren is ook een goede economie nodig. Het CDA pleit dan ook voor een gezonde balans tussen gezondheid en economie.’ Waarvan akte.

Leon Litjens zei toen ook: ‘Als CDA vrezen we dat de economie een forse dreun gaat krijgen door de eenzijdige keuzes.’ Maar teveel economie is ook weer niet goed, zo bleek dinsdag toen de lijsttrekker van het CDA opnieuw insprak tijdens de raadsvergadering, ditmaal over Greenport: ‘Ik heb het idee dat het alleen nog gaat over economie en niet meer over ecologie, leefbaarheid en duurzaamheid.’ Schuldbewust ging de voormalig wethouder verder: ‘Als je terugkijkt zijn er dingen die we anders en beter hadden kunnen doen. Ik loop daar niet voor weg, wat fout is, is fout, daar ga ik niet omheen draaien en eventueel excuses voor maken.’

‘Beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald’, zo verwoordde Leon Litjens het onlangs op z’n Facebookpagina. Beter laat dan nooit inderdaad, maar als we het toch in de spreekwoorden en gezegdes gaan zoeken, zijn ‘Het berouw komt na de zonde’ en vooral ‘Als het kalf verdronken is, dempt men de put’ toepasselijker. Want zelfs al wordt Klaver 7 bij Sevenum (het laatste nog te ontwikkelen onderdeel van Greenport) groener en kleinschaliger dan de rest van Greenport (wat te hopen valt), dan is dat niet meer dan een doekje voor het bloeden. Daarmee valt de totale landschapsvernietiging en alle daaruit voortvloeiende ellende in het gebied tussen Sevenum, Grubbenvorst, Venlo en Blerick niet weg te poetsen. En als één partij hiervoor verantwoordelijk is, dan is het wel het CDA (inclusief de nummers 1 en 49 op de kandidatenlijst voor de komende verkiezingen), dat in Horst aan de Maas jarenlang in het college de portefeuille Greenport in handen had. Daarom mag je van het CDA in dit opzicht nederigheid verlangen. Het gaf dan ook geen pas dat Leon Litjens dinsdag dreigde andere partijen nadrukkelijk ter verantwoording te roepen over hun standpunt en stemgedrag wat betreft Klaver 7. Zoals het ook geen pas geeft dat hij wel pretendeert de oplossing voor financiële problemen te hebben, maar weigert die oplossing openbaar te maken, ook niet nadat Kay Thijssen (Essentie) daar dinsdag nadrukkelijk om vroeg.

Dit alles neemt uiteraard niet weg dat het een zegen voor Horst aan de Maas zou zijn als het CDA zijn dwaalspoor inderdaad verlaat, niet langer eeuwig en altijd het (agrarisch) ondernemersbelang voorop stelt en laat blijken dat ook andere belangen kunnen prevaleren. En aantoont dat dit geen oude wijn in nieuwe zakken is. Eerst zien, dan geloven – vertrouwen komt zoals bekend te voet.

Intermezzo – Voetbalplaatjes

-Koëpzegels?
-Nae.
-Knuffelzegels?
-Nae.
-Pannezegels?
-Nae.

-Vershaldbekskeszegels?

-Nae.

-Hánddookzegels? 

-Nae.

-Servieszegels?

-Nae. 

-Kassabon?

-Nae.
-Voetbalpletjes?
-Jao! Die wal! Wát dóchte geej da?

(En het altijd zo uitkienen dat je uitkomt op een bedrag in de orde van grootte van 10,23 of 20,31 euro enz. – niets zo frustrerend in de voetbalplaatjesperiode als een bedrag in de orde van grootte van 9,98 of 19,76 euro enz. te moeten neertellen)

Intermezzo – Lantaarnopsteker

‘Het aansteken van de lantarens gebeurt ook altijd niet op tijd. Soms, als de maan wat laat opkomt, zitten we tot acht of negen uur in het donker. We moesten den aansteker per avond betalen.‘
‘Dan konden de lantaarns ook wel eens te dikwijls aangestoken worden. Me dunkt, het ware voldoende als de burgemeester hem er eens ter dege op wees het altijd goed te doen.’

Gedachtewisseling in de raadsvergadering van de gemeente Horst van 21 augustus 1905 tussen de raadsleden Hoogers en Van Daal, overgenomen uit De Zuid-Willemsvaart van twee dagen later. Ze illustreert perfect dat je het als lantaarnopsteker (ook wel lichtopsteker geheten) nooit goed kon doen. De lantaarnopsteker was de man die op olie of gas werkende straatlantaarns – althans in Horst – van september tot mei aanstak als het donker begon te worden en – althans in Horst – omstreeks elf uur ’s avonds weer doofde. Hij deed dat aanvankelijk met behulp van een ladder en later met behulp van een stok. Horst kreeg vermoedelijk omstreeks 1880 zijn eerste lantaarnopsteker. Dit was (en bleef) een bijbaantje.  

Aan de eis van raadslid Van Daal aan de lantaarnopsteker ‘het altijd goed te doen’ kón de goede man gewoonweg niet voldoen: rond 1905 telde de kern Horst omstreeks dertig straatlantaarns. Er ging tijd overheen om die allemaal aan het branden te krijgen en weer te doven. Die wetmatigheid scheen sommige raadsleden te ontgaan, want bijna jaarlijks was er geëmmer over het te vroeg of te laat en het te kort of te lang branden van de straatlantaarns.

De gedetailleerde geschiedenis van de straatverlichting en de lantaarnopstekers in Horst is nog grotendeels in duisternis gehuld. Wat vaststaat: hoewel al in 1907 werd gesproken over de introductie van elektriciteit in Horst, duurde het tot eind 1918 voordat het daadwerkelijk zover was. De straatlantaarns werden vervolgens aangesloten op elektriciteit en daarmee werd de functie van lantaarnopsteker overbodig. Jos Lucassen, lantaarnopsteker sinds 1908, kreeg per 1 januari 1919 eervol ontslag.

Intermezzo – Openbaar toiletteren

Loitering. Mij was dit Engelse begrip onbekend, totdat wethouder Eric Beurskens het eergisteren tijdens de gemeenteraadsvergadering in de mond nam. Aan de orde was een motie om Horst aan de Maas op te tuigen met openbare toiletunits. De wethouder bleek daar geen voorstander van, onder meer vanwege ‘misstanden in het kader van drugs en loitering’. Loitering? ‘Gewoon, verblijf in zo’n toilet’, voegde hij er meteen aan toe. Aha! Rondhangen!

Geen toiletunits dus. Wel eiste de voltallige gemeenteraad een onderzoek naar potentiële openbare toiletlocaties in bestaande voorzieningen, inclusief kerken en publieke gebouwen. Verder kreeg de wethouder opdracht de vindbaarheid van bestaande openbare toiletten te vergroten, ook voor inwoners die geen gebruik maken van digitale middelen, wat mij (en ook de wethouder) nog niet zo eenvoudig lijkt. Aanleiding voor dit alles: de vette onvoldoende (2,7) en beschamende 222e positie van Horst aan de Maas in de MDL Fonds-ranglijst van toiletvriendelijke gemeenten in 2025 (klik hier) en de uiterst magere voldoende (5,7) en iets minder beschamende 110e positie van Horst aan de Maas in de Hoge Nood-ranglijst van toiletvriendelijke gemeenten in 2025 (klik hier).

Wethouder Beurskens achtte het uitgesloten dat de resultaten van het onderzoek en de conclusies binnen een half jaar bekend zouden zijn, zoals de raad vroeg. Dit leidde bij mij tot visioenen van de lange baan en herinneringen aan de urilift en permanente plaskruisen (klik hier, hier en hier). Hoewel de gemeenteraad tussen 2011 en 2017 met grote regelmaat sprak over deze verzinkbare zeiktonnen, zijn ze er nooit gekomen. Hoe anders was het een eeuw eerder: nadat hierover eind 1913 een besluit was genomen stond er binnen een half jaar een urinoir op de Veemarkt. En in 1916 kreeg ook het huidige Sint-Lambertusplein een urinoir (mocht iemand foto’s bezitten of kennen van deze urinoirs dan houd ik me aanbevolen).

Horstensia (12) | Suikerzakje

Object: suikerzakje
Inhoud: kristalsuiker C.S.M.
Materiaal: papier
Afmetingen: 7,7 x 5 cm
Gewicht: 1 gram
Producent: W. v. Oordt & Co Rotterdam
Datering: tussen 1960 en 1963

“St. Lambert.” Uit te spreken op z’n Frans (‘Saint Lambèr’) – heeft toch net iets meer cachet dan ‘Sint Lambertus’. Terwijl het er in mijn herinnering verder toch vooral de gestampte pot was: Perzische tapijtjes op de tafels en eenvoudige houten stoelen, al repte het Dagblad voor Noord-Limburg bij de opening op 1 oktober 1959 van ‘een fris-moderne sfeer’. In datzelfde artikel heet het dat ‘de heer H. Boots’ de eigenaar is. Hay Boots, de latere wethouder? Uitbaters waren op dat moment Otto en Margriet Schachtschabel-van Leeuwen.

De tekening van Lambertus vertoont verdacht veel overeenkomsten met een door pater Humbert Randag in 1946 ontworpen afbeelding van Lambertus. Randag, een vertrouweling van pastoor-deken Debye, gaf een gekwelde Lambertus weer, gezeten op de resten van de aan het einde van de Tweede Wereldoorlog verwoeste Sint-Lambertuskerk. De tekening werd gedrukt en aan de man gebracht om geld in het laatje te brengen voor de nieuwbouw van de kerk. Op het suikerzakje zijn de resten van de verwoeste kerk vervangen door de toren van de nieuwgebouwde kerk. Maar Lambertus lijkt heel duidelijk te zijn geïnspireerd op de Lambertus van Randag (inclusief het wapen van de gemeente Horst) met dien verstande dat Lambertus op het suikerzakje in spiegelbeeld is weergegeven.

Intermezzo – Gehaktbal

Hoewel Horst aan de Maas het jammer genoeg nog steeds moet stellen zonder een bloeiende graffiticultuur, vallen er als je goed kijkt toch enkele graffiti-hotspots te ontdekken. Zoals station Horst-Sevenum, waar in de loop der jaren verschillende graffiti zijn opgedoken die kunnen wedijveren met grootstedelijke graffiti. Vooral het huisje achteraan op het eerste perron haalt regelmatig het beste boven in graffitisten. Ik vrees dat de tekening die ik daar in maart 2010 op een van de zijgevels aantrof voor eeuwig onovertroffen zal blijven:

Pal voor diezelfde zijgevel is jaren geleden helaas een hoog hek geplaatst. Het verheugende is dat graffitisten zich hierdoor nooit hebben laten dwarsbomen: hek of niet, zij gaan gewoon door met hun zegenrijke werk voor de Horster samenleving. Onlangs is op deze gevel weer iets nieuws verschenen:

Een heus gedicht inderdaad:

Je zou kunnen morren dat deze graffitist het gedicht van Lévi Weemoedt dat in 1978 verscheen in zijn bundel Geen bloemen (Ik vouw mijn handjes samen / knijp mijn oogjes stevig dicht / en hoop dat na het amen / mijn gehaktbal er nog ligt) geweld heeft aangedaan. Maar laten we onze oogjes dichtknijpen voor deze zonde en in onze handjes knijpen dat het huisje blijkbaar nog steeds in trek is bij graffitisten.

Overigens telt Horst aan de Maas nog heel veel andere blinde muren die schreeuwen om een gedicht.

Intermezzo – Kloosterhof (4)

28 januari 1976 was de dag waarop de Europese voetbalbond aandrong op minder voetbalwedstrijden op de televisie. 28 januari 1976 was de dag waarop in Oldehove een zwarte kroonkraanvogel werd gevangen. 28 januari 1976 was de dag waarop een school voor gehandicapte kinderen in Kampen dreigde met een kort geding tegen André van Duijn vanwege diens carnavalslied Willempie. Maar woensdag 28 januari 1976 was toch in de eerste plaats de dag waarop burgemeester Toon Steeghs het Horster winkelcentrum Kloosterhof officieel opende.

Op de plek van Kloosterhof had sinds de tweede helft van de negentiende eeuw klooster Nazareth gestaan. Na enkele jaren leegstand werd in februari 1975 begonnen met de sloop van het klooster. Het binnen een jaar geopende nieuwe winkelcentrum werd ontwikkeld door exploitatiemaatschappij Venrode uit Venray. Bij de opening bood het onderdak aan Coenen (huishoudelijke artikelen), Ron Kruytzer Optiek, de Nederlandse Credietbank, koffieshop Cox, Santecraem (bloemsierkunst), Bouw- en exploitatiemaatschappij Coppus, Jan Linders en Macoru (vermoedelijk een projectontwikkelaar).
   
Winkelcentra (shopping malls dien je tegenwoordig te zeggen) hebben altijd iets triests. Doods, wel willen maar niet kunnen, karakterloos, aangeharkt, goedkoop, grauwe middelmaat. Het betrekkelijk overzichtelijke winkelcentrumpje genaamd Kloosterhof vormde hierop geen uitzondering. Waarbij ter verdediging dient opgemerkt dat het ook moeilijk concurreren is als je de Sint-Lambertuskerk als buurman hebt. Deze ansichtkaart, enkele jaren na de opening uitgegeven door boek- en kantoorboekhandel en langjarig Kloosterhofhuurder Willems en Rietjens (later Willems, nog later Bruna), maakt het gebrek aan uitstraling pijnlijk duidelijk.

Verbouwingen die in de loop der jaren plaatsvonden maakten het er allemaal niet beter op. Als Kloosterhof al enige allure had, dan was dat uitsluitend te danken aan het mini platanenlaantje, evenwijdig aan de Kerkstraat.

Resteert een vraag die er niet echt toe doet, maar toch opkomt: bestaat winkelcentrum Kloosterhof binnenkort vijftig jaar? Of is er sinds Kloosterhof enkele jaren geleden werd gesloopt geen sprake meer van een winkelcentrum en dus ook niet van Kloosterhof? Ik zou zeggen dat laatste.    

Intermezzo – Schravele

Schravele. Woord van de dag, van de week. Correctie: werkwoord van de dag, van de week. Want schravele is werken, een bezigheid die inspanning vereist. Schravele is aan iets beginnen waarvan de uitkomst niet vaststaat, er is altijd een ongewisse factor in het spel. Heb je de ene hindernis overwonnen, dan doemt achter de volgende bocht het gevaar alweer op.

Wat is schravele volgens de dialectwoordenboeken? Venray: ‘Onzeker klauteren, stuntelig onzeker de weg zoeken over hinderpalen.’ Sevenum: ‘Zich onzeker of moeilijk voortbewegen, gehinderd door obstakels, ouderdom of een handicap.’ Horst: ‘Ni good vuroêt kome.’ Venlo: ‘Moeizaam voortbewegen.’ Meerlo-Wanssum: ‘Onzeker lopen.’ Grubbenvorst: ‘Strompelen, onrustig lopen.’

‘Ni good vuroêt kome’ en ‘moeizaam voortbewegen’ benaderen het meest mijn opvatting van schravele. Omschrijvingen met het woord ‘onzeker’ erin kunnen me niet helemaal bekoren: voor mijn gevoel heeft schravele meer te maken met doorzettingsvermogen, alertheid en het slechten van barrières dan met onzekerheid.

Moest ik voor één Nederlands woord kiezen dat hetzelfde betekent als schravele, dan zou dat inderdaad ‘strompelen’ zijn. ‘Ploeteren’ zou ook een optie kunnen zijn, maar dat mist het voortbewegingsaspect. In ‘sukkelen’ ligt de nadruk teveel op het tempo. ‘Schuifelen’ roept al te zeer het exclusieve beeld van een breekbare grijsaard op. Terwijl het niet uitsluitend de leeftijd of de lichamelijke conditie hoeven te zijn die iemand veroordelen tot het schravelaarschap.

Toen ie nao hoês schravelde en zich schrömde án en schruufke begós ut schriëpel jungske vurschrikkelik te schrowwe.

Intermezzo – Longing for Meterik

So near and yet so far. Meterik, met zijn molen, zijn kerk, zijn behaaglijkheid, is binnen handbereik. Maar hij is neergezegen aan de Sint Maartensweg. Gisteren of eergisteren moet-ie het leven hebben gezien. Navelstaren is ‘m vreemd, zijn verwekkers hebben ‘m begiftigd met de brede blik: meneer heeft zijn vizier gericht op het majestueuze Meterikseveld. Een verse lading sneeuw heeft de aandacht afgeleid van z’n iele armpjes. Heeft ‘m van zijn scherpe kantjes ontdaan. Heeft ‘m molliger, lieflijker, aanraakbaarder gemaakt. Evengoed is-ie gedoemd binnen enkele dagen te smelten. Het wrede lot van de sneeuwman.   

Intermezzo – Iglo

‘Mooie iglo!’
‘Bedankt.’

En daar stokt het gesprek al. Een jaar of 7, 8, zijn ze. Voor small talk hebben ze geen tijd. Dit zijn twee mannen met een missie. Geconcentreerd tot op het bot, opperste toewijding. Geen lachje kan er vanaf. Hier wordt serious business bedreven, een ambitie nagejaagd. Met succes. Architecten, bouwvakkers of metselaars in de dop, deze mannen.

Intermezzo – Landbouwschool Hegelsom

Mijn opa van moederskant was afkomstig uit Meerssen. Een klassieker uit zijn herinneringenrepertoire was dat hij (1906-1997) in zijn jonge jaren had gedanst in het café-restaurant in de top van de watertoren in het nabijgelegen Schimmert. Die ongenaakbare watertoren, zo leerde ik later, was in 1926 ontworpen door Jos Wielders. Net als Alphons Boosten (1893-1951) en Frits Peutz (1896-1974) behoorde Sittardenaar Wielders (1883-1949) tot de meest vooraanstaande Limburgse architecten in de eerste helft van de twintigste eeuw. Lange tijd verkeerde ik in de veronderstelling dat Wielders geen sporen had nagelaten in Horst, in tegenstelling tot Boosten (Sint-Lambertuskerk) en Peutz (Mèrthal). Totdat ik er enkele jaren geleden achter kwam dat Wielders ontwerper is van de landbouwschool (de latere biologische school) aan de Stationsstraat in Hegelsom.

Een dezer dagen las ik in het jongste nummer van De Maasgouw (‘tijdschrift voor Limburgse geschiedenis en archeologie’) een bijdrage van Jos Pouls over de Schoutenhof in Epen. Ontworpen door Jos Wielders. Pouls plaatst Wielders in zijn artikel in een breder kader. Hij schetst hoe Wielders in het begin van zijn loopbaan moderne, zakelijke bouwstijlen zoals de Amsterdamse School en het Nieuwe Bouwen aanhing. Omstreeks 1930 bekeerde hij zich tot een meer traditionalistische, minder rationalistische en meer romantische en decoratieve stijl.

In de uit 1938 daterende landbouwschool met onderwijzerswoning in Hegelsom komt duidelijk de bekeerde Wielders tot uiting, dunkt me.

‘De school is mooi aangepast aan de landelijke omgeving’, schreef De Limburger na de officiële opening op 24 november 1939. ‘Het lijkt wel een boerderij’, sprak burgemeester Van Grunsven bij diezelfde gelegenheid. De Limburger Koerier noemde dat vervolgens ‘het beste compliment’ dat Wielders kon krijgen. Wat allemaal niet wegneemt dat uit de prominente plaats die Wielders het markante overkapte fietsenrek toebedeelde, beslist lef spreekt.

Zoals je ook zou kunnen zeggen dat het van enige eigenwijsheid getuigt om de ingang van de school niet te centreren. Opmerkelijk genoeg is de ingang in het voorlopig ontwerp uit juni 1938 trouwens wel degelijk gecentreerd.

De latere aanbouw heeft het oorspronkelijke aanzien van het gebouw helaas danig aantast. Ook de veel te nadrukkelijk aanwezige reclame-uitingen van de huidige gebruiker doen afbreuk aan het pand.

N.B. 1 Hoofd van de school was vanaf de stichting in 1938 tot 1958 Jan (‘meester’) Achten. Recentelijk is aan de overzijde van de school een straat naar hem vernoemd.

N.B. 2 Foto 1 en 2 en het fragment van de bouwtekening zijn afkomstig van de website van Heemkunde Hegelsom  

Intermezzo – Kasteelruïne (3)

Deze aanblik van de ruïne van kasteel Huis ter Horst zal het merendeel der Horstenaren van boven de veertig ongetwijfeld bekend voorkomen. ‘Woest romantisch’ lijkt me een aardige omschrijving. De achterzijde van deze op 4 augustus 1991 door een medewerker van het in Delft zetelende OSPA (Onderzoeksinstituut voor Stedebouw, Planologie en Architectuur) aan zijn collega’s verzonden ansichtkaart is eveneens interessant:

‘Een (oud) collega heeft er veel tijd ingestoken om deze oude speelplek weer wat op te knappen’, schrijft de medewerker van het OSTA over de ruïne. Met die (oud) collega kan hij slechts één iemand hebben bedoeld: prof.dr. J.G.N. (Jaap) Renaud (1911-2007), archeoloog, bijzonder hoogleraar Kastelenkunde en gastdocent aan de Technische Universiteit in Delft.

Voor de Nederlandse Jeugdbond voor Geschiedenis en de Archeologische Werkgemeenschap Nederland leidde Renaud ’s zomers opgravingskampen. Zo ook tussen 1969 en 1976 op de kasteelruïne in Horst. Deelnemers daaraan waren onder meer Jos Schatorjé en Gert Verheijen. Zij haalden in 2008 herinneringen op aan de een jaar eerder overleden Renaud.

Jos Schatorjé: ‘Bij zijn benoeming in Delft kreeg hij als opdracht archeologie en bouwhistorie te koppelen. Zijn studenten moest hij behalve theoretische ook praktische vaardigheden bijbrengen. De ruïne in Horst was daarvoor bij uitstek geschikt.’

Gert Verheijen: ‘Prof. Renaud was van huis uit onderwijzer. Dat was aan alles te merken, didactisch was hij heel goed. Hij was een echte gentleman. Buigen of barsten: om drie uur was het tea time, met citroen en melk. En bij opgravingen verscheen hij altijd keurig in het pak. Ik herinner me een zomer met een hittegolf. Terwijl de studenten in de brandende zon in hun zwemtenue aan het spitten waren, liep prof. Renaud nog met jas en das over het terrein rond. Maar op een gegeven moment trok hij zijn jasje uit, maakte het bovenste knoopje van zijn overhemd los en deed ook zijn stropdas wat losser. Dat was een heel uitzonderlijke concessie.’

Na anderhalve eeuw van verwaarlozing was Renaud de eerste die oog had voor de archeologische en historische waarde van de kasteelruïne. Hij en zijn echtgenote waren dan ook eregasten op de studiedag die de gemeente Horst, het Comité Open Monumentendag en LGOG Kring Horst-Sevenum in 1995 organiseerden over de toekomst van de ruïne.

Maar met zijn opgravingen stond Renaud ook aan de basis van een reeks onwenselijke ontwikkelingen die tot op de dag van vandaag voortduren. Archeoloog en historicus Wim Hupperetz op die studiedag in 1995: ‘Vaak blijkt dat er pas problemen rondom ruïnes ontstaan als ze worden opgegraven.’

Wandelvondst (3)

vondst: eencentsmunt
datering: 1967
materiaal: brons
diameter: 1,7 centimeter
gewicht: 2 gram
locatie: Horst, Reulsweg
datum: 15 december 2025
tijdstip: 11.04 uur

Daar lag je dan, veronachtzaamd, in het buitengebied van Horst op de onverharde Reulsweg, dit jaar 58 geworden, nu alweer bijna 24 jaar geleden met pensioen gegaan, uitgekotst slachtoffer van de monetaire unie, hier ooit van de wagen gevallen onderweg naar De Grote Muntenpletter in Venlo, bewogen leven achter de rug, op jonge leeftijd verschillende rondjes gedraaid in de volautomatische muntensorteerder van de Boerenleenbank, van hot naar her gesleept, de grote jongen uitgehangen in kokette damestasjes, de kleffe diepten van mannenbroekzakken verkend, gemaltraiteerd in duistere kroegen, door een beverige oudevrouwenhand gedeponeerd in een klingelbuil en vervolgens terechtgekomen in het criminele circuit, weer opgedoken aan de Wilfred Berrystraat in Oldeholtpade, verfrissend lotgenotencontact gehad in meerdere kruidenierskassa’s, teveel tijd doorgebracht in de krochten van een hardplastic kinderspaarpot gespeend van ook maar het kleinste flintertje daglicht, tijdje dienst gedaan in een muntenschuiver op de kermis, beland in de aangename luwte van een snoepautomaat, uit een papieren collectezakje ontsnapt, zo langzamerhand aangevreten door de tand des tijds, jaren over het hoofd gezien op een ballastweg van niets naar nergens, opgeraapt door een lokale wandelaar, en nu lig je hier dan, wachtend op wat komen gaat, op het bureau van die lokale wandelaar die om wat voor reden dan ook de behoefte heeft je uit de anonimiteit te halen met dit stukje.

Intermezzo – Corruptie

Palermo aan de Molenbeek? Nee, zover is het nog niet, zo diep is Horst aan de Maas nog niet gezonken. Wat niet wegneemt dat ze een bijzonder wrange nasmaak heeft, die affaire waarbij een gemeenteambtenaar bijna twee ton kreeg toegeschoven van een lokale agrarisch ondernemer met wie hij als ambtenaar nauw contact had. ‘Hij heeft de kluit belazerd’, reageerde burgemeester Ryan Palmen afgelopen woensdag tegenover De Limburger na de openbaarmaking van het onderzoeksrapport dat adviesbureau Berenschot in opdracht van de gemeente opstelde over de kwestie.

Wie het onthutsende rapport leest (klik hier), kan alleen maar instemmen met de woorden van de burgemeester. Maar de goede lezer zal ongetwijfeld óók tot de conclusie komen dat de gemeente zelf eveneens flinke steken heeft laten vallen. Berenschot rekent de gemeente drie zaken in het bijzonder aan. In de eerste plaats dat ze aanvankelijk niet intensief genoeg heeft onderzocht of er sprake was van belangenverstrengeling door de ambtenaar. Daarnaast verwijt Berenschot de gemeente dat ze geen onderzoek heeft gedaan naar het mailverkeer tussen de ambtenaar en de ondernemer nadat er alsnog een verdenking tegen de ambtenaar was gerezen. Ten derde hekelt Berenschot het feit dat de gemeente de ambtenaar heeft betrokken bij de beantwoording van vragen van De Limburger, nadat de krant lucht had gekregen van de zaak.

Met name dit laatste, een variant op de slager die zijn eigen vlees keurt, is volkomen onbegrijpelijk. Burgemeester Palmen onderstreepte afgelopen week dat het belangrijk is vertrouwen te hebben in je ambtenaren. Klopt helemaal. Alleen is een ambtenaar tegen wie een bepaalde verdenking is gerezen er absoluut niet mee gediend als je hem zelf antwoorden laat formuleren op vragen van de krant die betrekking hebben op zijn functioneren. Die ambtenaar zou uitsluitend zijn gediend bij een onafhankelijk iemand die die vragen beantwoordt en zijn handelen beoordeelt.

‘Na het eerste signaal hebben we in onze ogen wel degelijk goed gehandeld’, zei burgemeester Palmen afgelopen week ook tegen De Limburger. Berenschot komt dus tot een ander oordeel. Het laatste woord is over drie weken aan de gemeenteraad. De burgemeester heeft op voorhand al aangekondigd dat de raad niet moet verwachten dat hij zich met het oog op dat debat inhoudelijk gaat verdiepen in alle dossiers die Berenschot noemt in het onderzoeksrapport. Het minste dat de gemeenteraad van Horst aan de Maas op 13 januari mag verlangen is een aanzienlijk deemoediger houding van de burgemeester.

(Dit stukje verscheen vandaag ook in Via Horst-Venray)

Intermezzo – Locomobiel

Een locomotief? Ja, die ken ik uiteraard. Maar een locomobiel? Nooit van gehoord. Tot gisteren dan, toen een briefkaart uit 1912 op mijn deurmat viel. Een briefkaart van houthandel en stoomhoutzagerij Th. Litjens uit Horst, gericht aan ‘Den Heer J. ten Horn, machinefabriek, Veendam’.

Tekst op de achterzijde: ‘Gelieven van de door u aangeboden locomobielen eens den uiterste prijs op te geven, doch daar ik niet zeer genegen ben om een oude te koopen, ook de prijs van een geheel nieuwe te zenden zonder wielen.’

Grasduinend op internet was ik de briefkaart tegengekomen. Ik had haar, voor een luttel bedrag, besteld omwille van de opdruk van een Horster bedrijf. Die locomobielen waren een onverwacht cadeautje. ‘Verplaatsbare stoommachine’ zegt Van Dale over locomobiel. Verder lezend blijkt dat locomobielen vooral in gebruik zijn geweest in de landbouw en de veenverwerking. Dat Litjens voor zijn locomobiel terechtkwam bij Machinefabriek J. ten Horn aan het Oosterdiep in Veendam is daarom niet zo verwonderlijk: Veendam bevindt zich in het centrum van de Veenkoloniën. Ten Horn was van 1880 tot 1979 een gerenommeerd bedrijf, dat onder meer locomobielen produceerde en die overal ter wereld leverde.

Geen idee of er ooit een locomobiel van Ten Horn in de stoomhoutzagerij van Litjens in Horst is beland en zo ja, of het dan inderdaad een nieuw exemplaar zonder wielen was. De houthandel en houtzagerij van de gebroeders Litjens verdient sowieso meer aandacht.

Wat ik er nu in de gauwigheid over heb kunnen vinden is dat de gebroeders Litjens al een houthandel hadden toen ze in 1906 een stoomhoutzagerij bouwden aan wat nu de Dr. Van de Meerendonkstraat is, nabij de kruising met de Venloseweg. Met haar zaagtanddak had de zagerij een voor Horst vrij atypische industriële allure, zoals te zien is links op onderstaande foto (afkomstig uit het gemeentearchief van Horst) uit de jaren zestig van de vorige eeuw. Uiterst rechts op de foto ook nog een fragmentje van de tegelijk met de zagerij gebouwde opslagloods.

Ten slotte: een van de gebroeders Litjens, Theo (1876-1925), liet in 1909 bij de zagerij een mogelijk zelf ontworpen, nog altijd bestaande woning met kantoor bouwen, met als huidig adres Venloseweg 14.